Armenian Center for American Studies

01/08/2026

How Likely Is the Chance of TRIPP Being Implemented at This Stage?

Neither Trump nor the key members of his team have ever been traditional bureaucrats. This very fact has allowed them to understand how bureaucracy complicates not only the adoption of political decisions but also their implementation, even when those decisions concern urgent and strategically important issues.

The Trump administration has achieved a level of activity and engagement in the South Caucasus and, arguably, in Central Asia as well, that no US administration has been able to achieve since 1992. The reason for this is not only the favorable geopolitical environment. The fact that Russia is focuse...

10/04/2026

Iran-Armenia Economic Ties, Trump’s ‘Bridges, and Plant Day’

https://americanstudies.am/iran-armenia-economic-ties-trumps-bridges-and-plant-day/

10/04/2026

03/04/2026

TRIPP and the US War with Iran

The most widely discussed topic these days continues to be the war involving the US and Iran and its future. There are different views on what the region and the world will look like after the end of this war. One thing is clear: nothing will remain as it was before, and serious realignments will [....

30/03/2026

🇺🇸🇮🇷 Ինչպե՞ս է ԱՄՆ-ը ներկայումս գնահատում իրավիճակն Իրանում. հակամարտության հնարավոր միտումները

Չնայած Իրանի դեմ պատերազմի սկզբից անցել է գրեթե մեկ ամիս, և Միացյալ Նահանգներին հաջողվել է սպանել Իրանի Գերագույն առաջնորդին, մի շարք բարձրաստիճան պաշտոնյաների և զինվորականների, ոչնչացնել իրանական նավատորմը և հարվածել հիմնական ենթակառուցվածքներին, պատերազմը դեռ հեռու է ավարտից: Սկզբնապես ծրագիրն էր՝ հնարավորինս արագ թիրախային ռազմական հարվածներ հասցնել Իրանին՝ հիմնվելով այն հաշվարկի վրա, որ իրանական համակարգը չի կարողանա դիմադրել, բնակչությունը չի համախմբվի ղեկավարության շուրջը, տեղի կունենան անվերահսկելի հանրային ապստամբություններ, իսկ «գլխատված» ղեկավարությունն ի վիճակի չի լինի արդյունավետ գործել:

Սակայն Թրամփի վարչակազմի այս սպասումները չիրականացան: Ընդհակառակը, Իրանի բոլոր ուժային կենտրոնները թվում են համախմբված, և համակարգը ներքին փլուզման տեսանելի նշաններ մինչ այս պահը չի ցուցաբերում: Այս տեսանկյունից կարևոր է հասկանալ, թե որոնք էին Վաշինգտոնի սխալ հաշվարկները, և ինչպես է ԱՄՆ-ը ներկայումս գնահատում իրավիճակը: Մեկ բան հաստատ է՝ այս պահին Իրանին հաջողվել է խափանել արագ հաղթանակի վերաբերյալ ամերիկա-իսրայելական ծրագիրը:

Չկայացած «մեծ կոալիցիայի» հույսերը

Վաշինգտոնի հույսերը՝ ձևավորելու մեծ կոալիցիա, որը կաջակցեր ԱՄՆ-ին և Իսրայելին Իրանի դեմ, չարդարացան: Նախքան «Էպիկական ցասում» (Epic Fury) գործողությունը, Թրամփի մերձավոր շրջապատի բազմաթիվ ներկայացուցիչներ հավատում էին, որ տարբեր պետություններ և այլ դերակատարներ պատրաստ են միանալ իրենց գործողությանը դա համարելով պատմական պահ: Չնայած սպասումներին՝ իրաքյան քրդական ստորաբաժանումների, ՆԱՏՕ-ի անդամների, Սաուդյան Արաբիայի, Ադրբեջանի կամ Իրանի հետ պատմական հակասություններ ունեցող այլ դերակատարների կողմից որևէ ուղղակի ներգրավվածություն տեղի չունեցավ: Խնդիրն այն չէ, որ այս պետությունները լուծել են իրենց հակասությունները Իրանի հետ: Ավելի շուտ նրանք հասկանում են, որ միայն ԱՄՆ-ի և Իսրայելի օդային հարվածները չեն կարող հասնել Իրանում վարչակարգի փոփոխության. անհրաժեշտ կլինի ցամաքային գործողություն, որն ավելի բարդ կլինի, քան ԱՄՆ և դաշնակիցների գործողություններն Իրաքում և Աֆղանստանում, սակայն ԱՄՆ-ն ու Իսրայելը դեռևս պատրաստ չեն իրադարձությունների նման զարգացմանը:

Ավելին, չիրականացան նաև հույսերը, թե իրանական ընդդիմությունը կօգտագործի առիթը ապստամբության համար: Թեև իրանցիները բողոքի ցույցեր էին անում ամիսներ առաջ, ռազմական արշավի սկզբից ի վեր նմանատիպ զանգվածային ցույցերը դադարել են՝ հնարավոր է պատերազմական պայմանների և արտակարգ դրության պայմաններում առավել խիստ պատիժների վախի պատճառով: Բացի այդ, հսկայական տարբերություն կա սեփական կառավարությանը դիմադրելու և երկրի վրա արտաքին հարձակմանը դիմակայելու միջև, երբ դրսի ուժերը քեզ հորդորում են տապալել սեփական ղեկավարությանը՝ հանուն արտաքին շահերի:

Ինչ վերաբերում է կոալիցիային, ապա Սիրիայի քրդերի փորձը, որտեղ նրանք ծանր կորուստներ կրեցին և ի վերջո ոչինչ չստացան, ծառայում է որպես նախազգուշացում: Իսկ ինչ վերաբերում է Սաուդյան Արաբիային, ապա Էր Ռիադը ձեռնպահ է մնում հակամարտությանը ուղղակիորեն և լայնածավալ ներգրավվածությունից ՝ զգուշանալով Իրանի զգալի ռազմական ուժից և հետագա սպառնալիքից:

Ադրբեջանը նույնպես խուսափում է հակամարտությունից՝ հաշվի առնելով ուժերի անհավասարությունը: Բաքուն կներգրավվի միայն այն դեպքում, երբ Իրանին համարի չափազանց թույլ՝ լուրջ դիմադրություն ցույց տալու համար, ինչը քիչ հավանական է: Մեկ այլ կարևոր հանգամանք է այն, որ եթե Ադրբեջանը ներքաշվի, հնարավոր է ներքաշվի նաև Թուրքիան, ինչը, իհարկե, բխում է ամերիկա-իսրայելական շահերից։ Ինչ վերաբերում է Թուրքիային, ապա Անկարային անհրաժեշտ է թույլ, բայց ոչ փլուզված Իրան՝ հաշվի առնելով տարբեր գործոններ, այդ թվում՝ քրդական հարցը, ինչպես նաև այն փաստը, որ Իրանի մասնատումից հետո Թուրքիան ինքը կարող է հայտնվել Իսրայելի թիրախում՝ որպես ոչ բարեկամ պետություն: Ադրբեջանի համար մեկ այլ խնդիր է Նախիջևանի հետ կապի հնարավոր խզումը՝ իրանական սահմանի մասնակի փակման պատճառով:

Վերջապես, տարածաշրջանային խաղացողները գիտակցում են, որ ամերիկյան ռազմանավերը մի օր հեռանալու են, իսկ Իրանը, թեկուզ թուլացած, կմնա իր տեղում, ինչպես մնացել է հազարամյակներ շարունակ:

Ինչպե՞ս է ԱՄՆ-ը ներկայումս գնահատում իրավիճակը

Ակնհայտ է, որ Միացյալ Նահանգներում այս պատերազմը առաջնորդվում է ավելի շատ մարտավարական հաշվարկներով, քան երկարատև ռազմավարական պլանավորմամբ։ Մարտավարական հիմնական նպատակներից մեկն այն էր, որ առաջին հարվածը չհասցնեին ԱՄՆ զինված ուժերը։ Եթե ԱՄՆ-ը նախաձեռներ հարձակումը, Իրանը հավանաբար կպատասխաներ ուղղակի և ավելի ագրեսիվ հարվածներով ԱՄՆ տարածաշրջանային ռազմակայանների և ենթակառուցվածքների վրա, ինչից Վաշինգտոնը ցանկանում էր ամեն գնով խուսափել։ Հետևաբար, առաջին հարվածը հասցրեց Իսրայելը՝ իր վրա վերցնելով առաջին հարվածի բեռը:

Իհարկե, Իրանը ստացել է լուրջ ռազմական, տնտեսական և քաղաքական հարվածներ, սակայն ոչինչ ավարտված չէ, քանի դեռ ամեն ինչ ավարտված չէ: Թրամփի թիմի ներսում կային սկեպտիկներ ընդհանրապես ողջ պատերազմի և իրանական վարչակարգի փոփոխության վերաբերյալ: Արդյունքում առաջարկվեց սահմանել միայն այնպիսի նպատակներ, որոնք հասանելի են և թույլ կտան վարչակազմին դուրս գալ պատերազմից ցանկացած պահի՝ հայտարարելով հաղթանակի մասին: Հայտարարված առաքելությունը կենտրոնացած էր Իրանի հրթիռային համակարգի ոչնչացման, նավատորմի ջախջախման և միջուկային զենքի բացառման վրա, մինչդեռ վարչակարգի փոփոխության մասով պաշտոնական քաղաքականությունը մնում է լղոզված: Այս հանգամանքը կարող է հանդիսանալ «ելքի ռազմավարություն» (exit strategy): Այն թույլ է տալիս Թրամփի վարչակազմին ցանկացած պահի հայտարարել պատերազմի ավարտի և հաղթանակի մասին՝ նշելով, որ ԱՄՆ-ը հասել է իր նպատակներին:

Իրականում, Իրանի Գերագույն առաջնորդի սպանությունը առաջին իսկ օրը նույնպես հնարավորություն ստեղծեց Թրամփի համար ցանկացած պահի դադարեցնել արշավը՝ պնդելով, որ իրանական համակարգը ապակայունացվել է, սակայն առանց ցամաքային գործողության վարչակարգի փոփոխությունն անհնարին է թվում:

Ինչ վերաբերում է նոր առաջնորդին, ապա Այաթոլլա Մոջթաբա Խամենեիի՝ որպես Գերագույն առաջնորդ ընտրությամբ Իրանը մի քանի ուղերձ է հղում արտաքին աշխարհին։ Նախ՝ այն ցույց է տալիս, որ իրանական համակարգը կայուն է և ուժեղ, չնայած ծանր կորուստներին: Արագ ընտրությունը ցույց է տալիս, որ օրհասական պահին Իրանում չկան ներիշխանական գզվռտոցներ, և շատ արագ համակարգը ադապտացվում է նոր իրավիճակին: Ի վերջո, սա ուղերձ է այն մասին, որ նույնիսկ ԱՄՆ-ի նման գերտերությունը չի կարող առաջնորդ պարտադրել Իրանին, ինչպես փորձում էր անել Թրամփը:

Ի՞նչ է սպասվում հետո

Հակամարտության ելքը կախված է նրանից, թե որքանով են վերջնական արդյունքները համապատասխանում ամերիկյան սկզբնական նպատակներին: Եթե նպատակը Իրանի միջուկային և հրթիռային ներուժի թուլացումն էր, ապա այն կարելի է համարել ձեռք բերված։ Սակայն եթե նպատակը վարչակարգի փոփոխությունն էր, ապա այս նպատակը, ամենայն հավանականությամբ, կձախողվի. Նույնիսկ նորընտիր Գերագույն առաջնորդի հնարավոր սպանությունը հիմնովին չի փոխի Իրանի իշխանական համակարգը և ինստիտուցիոնալ արտաքին քաղաքականությունը։ Այս համատեքստում ԱՄՆ-ի համար ամենաիրատեսական «ելքի ռազմավարությունը» կլինի տարածաշրջանում ներկայության կրճատումը՝ հայտարարելով հաղթանակի մասին: Սա, իհարկե, կհանգեցնի «պատումների բախման» (clash of narratives). Վաշինգտոնը կհեռանա Պարսից ծոցից որպես հաղթող տերություն, իսկ Թեհրանը կպնդի, որ ԱՄՆ-ը ձախողել է իր գլխավոր նպատակը՝ թողնելով Իրանի քաղաքական համակարգը անձեռնմխելի:

Մեկ այլ հնարավոր սցենար է ԱՄՆ-ի երկարատև ներկայությունը տարածաշրջանում՝ «հյուծող պատերազմի» քաղաքականությամբ։ Սակայն սա թանկարժեք և ոչ պոպուլյար ռազմավարություն է ԱՄՆ-ի ներսում, հատկապես միջանկյալ ընտրությունների նախաշեմին։ Դեմոկրատների կողմից Ներկայացուցիչների պալատում մեծամասնություն վերցնելու դեպքում (ինչը հավանական է թվում) Թրամփի իմպիչմենտի հարցը կարող է կրկին օրակարգ գալ, իսկ հիմնական քննադատությունը կուղղվի Իրանի դեմ ձգձգվող պատերազմին։ Հետևաբար, երկարատև պատերազմը ձեռնտու չէ Թրամփին, քանի որ այն ունենում է ոչ միայն ներքաղաքական ու տնտեսական հետևանքներ, այլև անուղղակիորեն ամրապնդում է Ռուսաստանի ազդեցությունը տարածաշրջանում:



Armenian Center for American Studies

16/01/2026

🇮🇷 🇺🇸 Իրանի շուրջ զարգացումներն ու Թրամփի վարչակազմի դիրքավորումը

Իրանում շարունակվող հակաիշխանական ցույցերին զուգահեռ՝ «Նյու Յորք Թայմսի», ինչպես նաև այլ ԶԼՄ-ների տվյալներով, վերջին օրերին նախագահ Դոնալդ Թրամփին ներկայացվել են Իրանի դեմ հնարավոր ռազմական գործողությունների մի շարք սցենարներ, որոնք ներառում են առանձին ռազմական օբյեկտների կամ ռազմավարական նշանակություն ունեցող թիրախների դեմ հարվածներ։ Մինչ այս պահը, սակայն, Թրամփի վարչակազմը որևէ վերջնական որոշում չի կայացրել, կամ գոնե դրա մասին դեռևս չի հայտարարվել։ Տպավորություն է ստեղծվում, որ վարչակազմը որդեգրել է սպասողական մոտեցում՝ դիտարկելով, թե ինչ արդյունքների կարող են հասնել ընդդիմադիրները սեփական ուժերով, ապա կայացնելով որոշում։

Իր հերթին, Թեհրանում ԱՄՆ-ի վիրտուալ դեսպանությունը ԱՄՆ քաղաքացիներին կոչ է արել հնարավորինս արագ լքել Իրանը՝ Թուրքիայի կամ Հայաստանի տարածքով, քանի որ Վաշինգտոնը հնարավորություն չի ունենալու երաշխավորել իր քաղաքացիների անվտանգությունը Իրանի տարածքում։ Փորձը ցույց է տալիս, որ նման նախազգուշացումները հնչում են ռազմական հարվածներից կամ լայնածավալ ռազմական գործողություններից անմիջապես առաջ։ Վաշինգտոնի այս հայտարարությանը հետևեցին Իրանում հավատարմագրված տարբեր պետությունների դեսպանությունների հայտարարությունները՝ նմանօրինակ բովանդակությամբ։
Թրամփի այն հայտարարությունը, որ ԱՄՆ-ը կաջակցի իրանական ընդդիմությանը, եթե Թեհրանը հատի կարմիր գծերը, դեռևս գործնական քայլերի չի վերածվել, սակայն որոշ կոշտ քայլերի Թրամփն այդուհանդերձ դիմել է։ Մասնավորապես, Թրամփը հայտարարել է, որ Իրանի Իսլամական Հանրապետության հետ տնտեսական գործունեություն իրականացնող ցանկացած երկիր կբախվի ԱՄՆ-ի հետ ամբողջ առևտրի նկատմամբ կիրառվող 25 տոկոս մաքսատուրքի ավելացմանը, ինչը, բնականաբար, բարդ իրավիճակ է ստեղծում ցանկացած պետության համար, որն ունի խոշոր առևտրաշրջանառություն ԱՄՆ-ի հետ։ Գործնականում այս քայլն ամենաուժեղ հարվածն է հասցնելու Չինաստանին, քանի որ այդ պետությունը Իրանի և ԱՄՆ-ի ամենախոշոր առևտրային գործընկերն է։

Բնական է, որ Իրանի պատմության մեջ ամենազանգվածային բողոքի ալիքներից մեկը գտնվում է ինչպես Իսրայելի, այնպես էլ Միացյալ Նահանգների հատուկ ծառայությունների համակ ուշադրության կենտրոնում, և ակնհայտ է, որ այն պահին, երբ նրանք զգան, որ հնարավոր է ազդել գործընթացների վրա կամ ավելի խորացնել Իրանում առկա լարվածությունն ու ճգնաժամը, անկասկած, գործի կդնեն ցանկացած սցենար։ Չնայած դրան, ԱՄՆ նախագահն ու նրա վարչակազմի մի շարք բարձրաստիճան պաշտոնյաներ վերջին օրերին բազմիցս արել են Իրանի դեմ հնարավոր հարվածների մասին հայտարարություններ, սակայն մինչ այս պահը դեռևս որևէ գործողություն չի իրականացվել։ Հատկանշական է, որ Իրանի օդային սահմանները փակ են, և այդ պետության օդային տարածքով թռիչքներ գրեթե չեն իրականացվում, ինչը ևս մեկ անգամ վկայում է այն մասին, որ օդային հարվածներ, այդուհանդերձ, հնարավոր են։
Ինչ վերաբերում է Թրամփին, ապա վերջին օրերին նա առնվազն 7–8 հայտարարություն կամ գրառում է արել Իրանի թեմայով՝ նշելով, որ պատրաստ է օգնություն ցուցաբերել Իրանի ցուցարարներին։ Հատկանշական է նաև, որ այն հարցին, թե արդյո՞ք նա հնարավոր է համարում Իրանի շահի որդու՝ երկրի հաջորդ ղեկավար դառնալու հնարավորությունը, Թրամփը պատասխանել է, որ դա պարտադիր չէ, և ավելի նպատակահարմար է սպասել ու տեսնել, թե ինչ ներքին ուժեր կձևավորվեն և կդրսևորվեն այս ընթացքում, ինչը ևս մեկ անգամ ապացուցում է, որ Վաշինգտոնը դեռևս սպասողական դիրքավորում ունի։

Հարված հասցնելու սցենարը, ինչպես նաև այլ սցենարներ, մշտապես գտնվում են Թրամփի սեղանին, և, ըստ էության, ցանկացած զարգացում առաջիկա օրերին հնարավոր է, ինչի մասին հայտարարել է նաև Սպիտակ տունը։ Միաժամանակ տեղեկություններ են հայտնվել, որ Պենտագոնը հրահանգել է Կատարում տեղակայված ամերիկյան ռազմաբազայից տարհանել ամերիկացի զինվորականներին, քանի որ Վաշինգտոնը չի բացառում, որ Թեհրանը կարող է հարվածներ հասցնել իր հրթիռների համար հասանելիություն ունեցող ամերիկյան ռազմաբազաներին, որոնք տեղակայված են Մերձավոր Արևելքի տարբեր երկրներում։

Հետաքրքրական է այն հանգամանքը, որ Միացյալ Նահանգների դաշնակից Պարսից ծոցի երեք արաբական պետություններ վերջին շրջանում սկսել են փակ դիվանագիտական նախաձեռնություններ՝ Իրանի դեմ հնարավոր ռազմական գործողությունները կանխելու նպատակով՝ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի կողմից հնչեցված հարվածների սպառնալիքների ֆոնին։ Մասնավորապես, Սաուդյան Արաբիան, Կատարը և Օմանը մտահոգված են, որ Իրանի դեմ ռազմական գործողությունները կարող են լայնածավալ հետևանքներ ունենալ Մերձավոր Արևելքի համար։ Իր հերթին, ԱՄՆ մյուս ռազմավարական դաշնակից Թուրքիան հայտարարել է, որ կապի մեջ է ինչպես իրանական, այնպես էլ ամերիկյան պաշտոնյաների հետ՝ բանակցային սեղան վերադառնալու հնարավորությունները քննարկելու նպատակով։ Սակայն աղբյուրը զգուշացրել է, որ գործընթացը կարող է լինել արդեն «ուշացած»։

Հետևաբար, թե ինչպիսին կլինի Թրամփի որոշումը, կախված է նաև Իրանում ցույցերի ինտենսիվությունից, բախումների ծավալներից և այն հանգամանքից, թե երբ և ինչպես Իրանի ղեկավարությունը կկարողանա իրավիճակը վերցնել վերահսկողության տակ։

Ամերիկյան հետազոտությունների հայկական կենտրոն