20/03/2026
🧠 Նյարդահոգեկան հիվանդություններ. կարճ տեղեկատվություն դրանցից մի քանիսի մասին։
Թերթիր՝ ուսումնասիրելու դրանց պաթոլոգիան, հիմնական ախտանիշները և DSM-5 դասակարգումները 🧠💙
💡Աուտիզմի սպեկտրի խանգարումը (ԱՍԽ) նյարդաբանական զարգացման առանձնահատկություն է, որը, համաձայն DSM-5-ի, սահմանվում է սոցիալական հաղորդակցության և փոխազդեցության մշտական դժվարություններով ու սահմանափակ, կրկնվող վարքագծային օրինաչափությունների առկայությամբ,։ Թեև դրա առաջնային էթիոլոգիան դեռևս լիովին պարզ չէ, հետազոտությունները վկայում են, որ մի շարք գենետիկական և միջավայրի գործոններ ազդում են նյարդային զարգացման վրա, իսկ կլինիկական ախտանիշները սովորաբար դրսևորվում են կյանքի առաջին 24 ամիսների (երկու տարվա) ընթացքում:
📕DSM-5՝ Աուտիզմի սպեկտրի խանգարում (Նյարդազարգացման խանգարումներ)
💡Ալցհեյմերի հիվանդությունը նեյրոդեգեներատիվ խանգարում է, որի գլխավոր կլինիկական դրսևորումը ճանաչողական խանգարումներն ու առաջադիմող թուլամտությունն (դեմենցիա) են։ Ախտաբանորեն այն բնութագրվում է հիպոկամպում և ամիգդալայում արտաբջջային ամիլոիդային վահանիկների ու ներբջջային տաու սպիտակուցի կծիկների կուտակմամբ, ինչպես նաև խոլիներգիկ նեյրոնների դեգեներացիայով։
📕DSM-5՝ Ալցհեյմերի հետևանքով առաջացած Խոշոր/Մեղմ ՆՃԽ
💡Պարկինսոնի հիվանդությունը հիմնականում դրսևորվում է շարժողական խանգարումներով, ինչպիսիք են հանգստի դողը (տրեմոր), շարժումների դանդաղումը (բրադիկինեզիա) և շարժումը սկսելու ու ավարտելու դժվարությունները։ Այս վիճակը պայմանավորված է միջին ուղեղի սև նյութի դոֆամիներգիկ նեյրոնների մահվամբ և բջիջների ցիտոպլազմայում Լևիի մարմնիկների (α-սինուկլեին սպիտակուցի կուտակումներ) առկայությամբ։
📕DSM-5՝ Պարկինսոնի հիվանդության հետևանքով առաջացած Խոշոր/Մեղմ ՆՃԽ։
💡Հանտինգտոնի հիվանդությունը ժառանգական խանգարում է, որը զարգանում է հանտինգտին սպիտակուցի գենի մուտացիայի (CAG տրիպլետների կրկնությունների) հետևանքով։ Հիվանդությունն ընթանում է բազալ հանգույցների, հատկապես պոչավոր կորիզի ԳԱԿԹ-երգիկ նեյրոնների ընտրողական վնասմամբ, ինչը կլինիկորեն արտահայտվում է խորեայով (անկանոն շարժումներ) և հիպերկինեզով։
📕DSM-5՝ Հանթինգթոնի հիվանդության հետևանքով առաջացած Խոշոր/Մեղմ ՆՃԽ*ՆՃԽ = Նյարդաճանաչողական խանգարում
Այս խանգարումների ճիշտ ըմբռնումը ոչ միայն խորացնում է մասնագիտական գիտելիքը, այլ նաև ձևավորում է ավելի գիտակից ու մարդակենտրոն վերաբերմունք այս առանձնահատկություններով ապրող մարդկանց նկատմամբ։🧠💙
🧠 Neuropsychiatric disorders: brief information about some of them.
Swipe through to explore their pathology, core symptoms, and DSM-5 classifications 🧠💙
💡Autism spectrum disorder (ASD) is a complex neurological and developmental condition defined by DSM-5 through persistent deficits in social communication and the presence of restricted, repetitive behavioral patterns. While its primary etiology is not fully understood, research suggests that multifaceted genetic and environmental factors influence neurodevelopment, with clinical symptoms typically manifesting within the first 24
months of life.
📕DSM-5: Autism Spectrum Disorder (Neurodevelopmental Disorders).
💡Alzheimer’s disease is a neurodegenerative disorder characterized clinically by progressive cognitive dysfunction and dementia. Pathologically, it is defined by the extracellular accumulation of amyloid plaques (primarily Aβ42 peptides) and intracellular neurofibrillary tangles composed of hyperphosphorylated tau protein, specifically affecting structures like the hippocampus and entorhinal cortex. These changes lead to the degeneration of cholinergic neurons, resulting in significant synaptic dysfunction and loss of cognitive integrative functions such as reasoning and memory.
📕DSM-5: Major/Mild NCD Due to Alzheimer's disease
💡Parkinson’s disease primarily manifests through motor disturbances, including bradykinesia (slowness of movement), resting tremors, and difficulty initiating or concluding movements. This condition is caused by the selective death of dopaminergic neurons in the substantia nigra of the midbrain. A hallmark histological feature is the presence of Lewy bodies within the cytoplasm, which are pathological accumulations of the alpha-synuclein protein.
📕DSM-5: Major/Mild NCD Due to Parkinson's disease
💡Huntington’s disease is a hereditary disorder caused by a "dynamic mutation" involving excessive CAG triplet repeats in the huntingtin gene, leading to a mutated protein with high glutamine residues. This mutation disrupts microtubule stability and axonal transport. The disease causes selective degeneration of GABAergic neurons in the basal ganglia, particularly the caudate nucleus, which clinically results in chorea (involuntary, jerky movements) and hyperkinesis.
📕DSM-5: Major/Mild NCD Due to Huntington's disease
Understanding these conditions not only deepens clinical insight but also fosters empathy, awareness, and more compassionate care for those affected. 🧠💙
