Գիտուժ / Gituzh

23/12/2025

2026 թ․ պետբյուջեով գիտության պետական ֆինանսավորումը կրճատվելու է շուրջ 5 մլրդ դրամով՝ կազմելով 29,2 մլրդ դրամ (2025-ին՝ 34 մլրդ դրամ)։

«Գիտուժ» նախաձեռնության անդամ, «Ռոբոմարտ» ընկերության համահիմնադիր և տեխնոլոգիական տնօրեն Տիգրան Շահվերդյանը «Հետք»-ի հետ զրույցում նշում է, որ գիտության ֆինանսավորումը պետք է դիտարկել ոչ միայն ակադեմիական գիտության, այլև կիրառական հետազոտությունների և տեխնոլոգիական մշակումների համատեքստում։

Նրա խոսքով՝ R&D-ն պետությունների մրցունակությունը բարձրացնող հիմնական գործիքներից է, մինչդեռ Հայաստանում դեռևս չեն ձևավորվել պետական կարիքներից բխող R&D հստակ առաջնահերթություններ, իսկ այդ փուլին չհասած՝ արդեն արձանագրվում է ֆինանսավորման կրճատում։

Մանրամասն՝

2026 թ. ՀՀ պետբյուջեի նախագիծը գիտական համայնքում քննարկման առարկա էր դարձել: Պատճառը գիտության ոլորտի ֆինանսավորման կրճատումն էր:

11/12/2025

Այս տարվա Media Initiatives Center-ի «Թվապատում» մրցույթի «Լուսաբանելով գիտությունը» անվանակարգում հատուկ մրցանակ է շնորհվել CivilNet լրատվամիջոցին՝ գիտությանը վերաբերող թեմաների շարունակական և հետևողական լուսաբանման համար։

Շնորհակալ ենք համագործակցության համար և շնորհավորում ենք ՍիվիլՆեթի խմբագրությանն այս հաղթանակի առթիվ:

10/12/2025

Անկախությունից ի վեր առաջին անգամ Հայաստանը կրճատում է պետական ՀևՄ ծախսերը բացարձակ թվով։ 📉

🔹 Պետական ՀևՄ ֆինանսավորման կրճատումներ

- 2025թ․՝ կրճատվել է 1.9 մլրդ դրամով (-4.7%՝ 2024-ի համեմատ)
- 2026թ․՝ նախատեսվում է կրճատել 5.3 մլրդ դրամով (-13.9%՝ 2025-ի համեմատ)

Սա ոչ թե «դանդաղ աճ» է, այլ իրական հետընթաց Հայաստանի՝ գիտական հետազոտությունների և տեխնոլոգիական մշակումների մեջ կատարվող ներդրումների հարցում։

🔹 Պետական ՀևՄ ինտենսիվությունը մնում է ծայրահեղ ցածր

- 2025թ․ պլան՝ ՀՆԱ-ի 0.35%
- 2026թ․ պլան՝ ՀՆԱ-ի 0.27%
մոտ 2020թ․-ի 0.25% ցուցանիշին

Երկրները, որոնք լուրջ են վերաբերվում իրենց ապագային, ավելացնում են գիտության և տեխնոլոգիաների մեջ ներդրումները։ Հայաստանը՝ հակառակը՝ կրճատում է։

🔹 Անվտանգային և տնտեսական ուղղվածությամբ ՀևՄ թույլ ինստիտուտներ

Ազգային անվտանգության կարիքներից բխող ՀևՄ ֆինանսավորման միակ գործիքը - պաշտպանական ԳՀՓԿ հատկացումները - շարունակում է խիստ թերակատարվել․
- 2023թ․՝ 16.1% կատարողական
- 2024թ․՝ 34.7% կատարողական
- 2025թ․ (կանխատեսում)՝ նոյեմբեր ամսվա 1.8 մլրդ դրամ կրճատումից հետո, ակնկալվում է 2.37 մլրդ դրամից (56.8%) ցածր կատարողական

Մենք թերֆինանսավորում ենք ոչ միայն երկարաժամկետ զարգացումը, այլև հատկապես մեր անվտանգության և տնտեսական մրցունակության բուն հիմքը։

Թերակատարումը ոչ թե ֆինանսավորումը կտրելու, այլ կառավարումը շտկելու ազդակ է։ «Կարողությունների պակասը» հենց այն խնդիրն է, որը պետք է լուծվի թիրախային ներդրումներով, ոչ թե կրճատումներով։

(Տվյալների աղբյուր՝ 3-րդ եռամսյակի ՀՀ պետական բյուջեի կատարողական, ՀՀ կառավարության N 1641-Ն որոշում և ՀՀ 2026թ․ բյուջեի օրենք)։

21/11/2025

Նոյեմբերի 10-ին տեղի ունեցավ «Գիտուժ» նախաձեռնության հանդիպումը ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հետ։ Քննարկումների կենտրոնում էր Հայաստանի կարիքներից բխող հետազոտությունների և մշակումների (R&D) համակարգի ձևավորումն ու զարգացումը՝ որպես երկրի մրցունակության և անվտանգության հիմնական հիմնասյուներից մեկը։

Robomart-ի համահիմնադիր և «Գիտուժ» նախաձեռնության անդամ Տիգրան Շահվերդյանը Ժաննա Ավագյանի հետ հարցազրույցում ներկայացնում է վարչապետի հետ հանդիպման մանրամասները և ձեռք բերված պայմանավորվածությունները՝ ընդգծելով Հայաստանում կիրառական գիտության և ինժեներական լուծումների կարևորությունը. https://youtu.be/AK1tq_ztUys?si=W8VYXM8aC89Byowz

11/11/2025

📣 Գիտուժ. Հանդիպում ՀՀ վարչապետի հետ՝ ՀևՄ պետական պատվերի ձևավորման օրակարգով

Նոյեմբերի 10-ին տեղի է ունեցել «Գիտուժ» նախաձեռնության հանդիպումը ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հետ։ Հանդիպմանը մասնակցել են նաև ՀՀ բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարար Մխիթար Հայրապետյանը, ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարար Ժաննա Անդրեասյանը, ՀՀ ԲՏԱՆ ՌԱԿ նախագահ Արամ Ջիվանյանը և ՀՀ ԿԳՄՍՆ ԲԿԳԿ նախագահ Սարգիս Հայոցյանը։

Հանդիպման նպատակն էր ներկայացնել Հայաստանի կարիքներից բխող հետազոտությունների և մշակումների (ՀևՄ / R&D) համակարգի զարգացման վերաբերյալ Գիտուժի դիտարկումները և առաջարկությունները՝ ուղղված Հայաստանի մրցունակության, տնտեսական և անվտանգային կարողությունների ամրապնդմանը։

«Գիտուժ» նախաձեռնության համար այս օրակարգը հիմնարար նշանակություն ունի։ Իր սկզբնավորման օրվանից սկսած նախաձեռնությունը հետևողականորեն բարձրաձայնել է, որ Հայաստանի կայուն ու շարունակական անվտանգությունն ու տնտեսական զարգացումը հնարավոր է միայն այն դեպքում, երբ պետությունը ձևավորում է նպատակային և համապարփակ ՀևՄ համակարգ, և ներդրումները գիտության ու տեխնոլոգիական զարգացման մեջ հասնում են ՀՆԱ-ի առնվազն 1%-ին։ Սակայն այդ ներդրումները պետք է ուղղվեն ոչ թե առանձին ու պատահական ծրագրերի, այլ պետության կարիքներից բխող կիրառական նախագծերի և դրանց շուրջ կարողությունների զարգացմանը՝ ապահովելով համակարգային շարունակականություն և արդյունք։

Քննարկվել են հետևյալ առանցքային հարցերը․

－Ակադեմիական, տնտեսական և անվտանգային ՀևՄ համակարգում գործող մեխանիզմները և դրանցում առկա ինստիտուցիոնալ բացերը, որոնք խոչընդոտում են պետության տնտեսական և անվտանգային նպատակներին համապատասխան կիրառական հետազոտությունների և մշակումների զարգացմանը, այդ թվում նաև ակադեմիական գիտության գերակայությունների սահմանմանը՝ պետության տնտեսական և անվտանգային առաջնահերթություններին համահունչ։
－Պետական ՀևՄ պատվերի ռազմավարական և միասնական շրջանակի ձևավորման անհրաժեշտությունը՝ որպես ՀևՄ երեք (ակադեմիական, տնտեսական և անվտանգային) ուղղությունները փոխկապակցելու, առկա բացերը լրացնելու և կիրառական կարողությունների շարունակական զարգացումն ապահովող ճանապարհ։

Հանդիպման արդյունքում ձեռք է բերվել պայմանավորվածություն մեկնարկել ՀևՄ պետական պատվերը համակարգող հատուկ մեխանիզմի ստեղծման աշխատանքները։ Մասնավորապես, վարչապետը նշանակել է կառավարության կողմից պատասխանատու և հանձնարարել է իրականացնել հետազոտություն՝ Հայաստանի համար ՀևՄ պետական պատվերի առավել արդյունավետ մոդելն ու դրա ներդրման գործնական քայլերը սահմանելու նպատակով։

«Գիտուժ» նախաձեռնությունը, հավատարիմ մնալով իր առաքելությանը և արժեքներին, հետևողական է լինելու այս պայմանավորվածությունների իրականացման գործում և շարունակելու է իր մասնագիտական աջակցությունն ու շարունակական աշխատանքը պետական կառույցների հետ՝ Հայաստանի գիտական և տեխնոլոգիական ռազմավարական կարողությունների զարգացման նպատակով։

Լուսանկարը՝ ՀՀ կառավարության էջից

10/11/2025

🏆 «Գիտության շաբաթ․ Հայաստանը՝ իմ մանկապարտեզում» մրցույթի հաղթող է ճանաչվել Կոտայքի մարզի Հրազդանի թիվ 15 ՆՈՒՀ ՀՈԱԿ-ը։

Հաղթող մանկապարտեզին մրցանակ կտրվի Գիտուժ նախաձեռնության և Team Telecom Armenia -ի կողմից։ Շնորհավորում ենք հաղթողներին։ 🎉

Շնորհակալ ենք բոլոր մանկապարտեզներին ու մանկավարժներին, որոնք այս շաբաթ գիտությունն մոտեցրին ամենափոքրերին՝ հետաքրքրությամբ ու սիրով։ 💙

🌟 Այս տարի «Գիտության շաբաթ․ Հայաստան» նախագծի ապակենտրոնացված միջոցառումներին մասնակցել է ավելի քան 350 դպրոց և մանկապարտեզ Հայաստանի բոլոր մարզերից։ 🧪✨

Գիտության շաբաթ/Science week

04/11/2025

🌟 Այս տարի «Գիտության շաբաթ․ Հայաստան» նախագծի ապակենտրոնացված միջոցառումներին մասնակցել է ավելի քան 350 դպրոց և մանկապարտեզ՝ Հայաստանի բոլոր մարզերից։ 🧪✨

🏆 «Գիտության շաբաթ․ Հայաստանը՝ իմ դպրոցում» մրցույթի հաղթող է ճանաչվել Լոռու մարզի Վանաձորի Դ. Վարուժանի անվան №16 հիմնական դպրոցը, որը կստանա մրցանակ Գիտուժ / Gituzh նախաձեռնության և Team Telecom Armenia-ի կողմից։

Շնորհավորում ենք հաղթողներին և շնորհակալ ենք բոլոր մասնակիցներին՝ գիտությամբ ոգեշնչելու ու ոգեշնչվելու համար։ 💙

29/10/2025

📣«Լուսաբանելով գիտությունը» անվանակարգում նախատեսված մրցանակը 150,000 դրամ է:
❗️Հայտերի ընդունման վերջնաժամկետը՝ հոկտեմբերի 30:
Մանրամասները՝ https://contesttvapatum.mediainitiatives.am/։

‼️ Լուսաբանելով գիտությունը անվանակարգում նախատեսված մրցանակը 150,000 դրամ է:

👉 Հայտերի ընդունման վերջնաժամկետը՝ հոկտեմբերի 30:
👉 Մանրամասները՝ https://contesttvapatum.mediainitiatives.am/։

Այս անվանակարգի նախորդ տարվա հաղթող նյութերը՝
✔️ Լուսաբանելով գիտությունը 2024․ «Գիտարբուք» շարք (Ինֆոքոմ), https://shorturl.at/jjZ1d, հեղինակ` Զարա Խաչատրյան
✔️ Լուսաբանելով գիտությունը 2024․ «Զորաց քարեր» (Ինֆոքոմ), https://infocom.am/hy/article/137568, լրագրող` Անի Խաչատրյան
----
«Թվապատում 2025» լրագրողական մրցույթը կազմակերպվում է «Մեդիայի որակի և դիմակայունության նախաձեռնություն» ծրագրի շրջանակում՝ Եվրոպական միության ֆինանսավորմամբ։

«Թվապատում 2025» լրագրողական մրցույթի «Լուսաբանելով գիտությունը» անվանակարգին աջակցում է «Գիտուժ» նախաձեռնությունը:

European Union in Armenia
Գիտուժ / Gituzh

18/10/2025

📽️ Առաջին լրատվականի հետ հարցազրույցում «Գիտուժ» նախաձեռնության անդամ, Ռոբոմարտի համահիմնադիր Տիգրան Շահվերդյանի հետ քննարկվել է ՀՀ գիտության ոլորտի զարգացման 2026-2030թթ ռազմավարական ծրագիրը և դրա իրականացումը։

Ռազմավարությունը դեռ ուսումնասիրման փուլում է։ Տիգրան Շահվերդյանի նշմամբ պետք է դիտարկել գիտությունը որպես գործիք՝ տնտեսական և անվտանգային խնդիրներ լուծելու համար, ոչ թե միայն նոր գիտելիք ստեղծելու նպատակով։

Մանրամասները՝ տեսանյութում։
https://www.youtube.com/watch?v=X5Yn3orm8nE

15/10/2025

🎬 «Գիտության շաբաթ․ Հայաստան 2025»-ի ամփոփիչ տեսահոլովակը 😍

Վեց օր շարունակ Ազատության հրապարակը վերածվել էր գիտության, ճարտարագիտության և գիտաֆանտաստիկայի տոնի 💫

«Գիտության շաբաթ․ Հայաստան 2025»-ը դառնում է միավորող հարթակ, որը գիտությունը մոտեցնում է հասարակությանը՝ ընդգծելով, որ Հայաստանի զարգացումը կախված է նրանից, թե ինչպիսի գիտական և տեխնոլոգիական համակարգ ենք ձևավորելու մեր երկրում։

🇦🇲 Նայիր տեսահոլովակը և զգա այն էներգիան, որով ապրում էր Հայաստանը այդ օրերին։

09/10/2025

🌟 Գիտության շաբաթ․ Հայաստան 2025-ի շրջանակում Ազատության հրապարակից Երիտասարդ գիտնականների աջակցության ծրագիր-ի աջակցությամբ Ինֆոքոմը թողարկեց իր նոր՝ «Հանրագիտ» փոդքաստը։

🔹 Առաջին թողարկումը Հայ-ռուսական համալսարանի Առաջատար ծրագրային տեխնոլոգիաների կենտրոնի (CAST)՝ մեքենայական ուսուցման թիմի ղեկավար Կարեն Ավետիսյանի հետ զրույցն է, որը պատմում է CAST կենտրոնի, մեքենայական ուսուցման թիմի ձևավորման, հայերեն ձայնը տեքստի և տեքստը ձայնի վերածող, սրտաբաններին և հոգեբաններին օգնող գործիքների մշակման մասին։

https://www.youtube.com/watch?v=XmzYhORS07c

🔹 Ա. Ի. Ալիխանյանի անվան ազգային գիտական լաբորատորիայի Քվանտային տեխնոլոգիաների բաժանմունքի ղեկավար Արմեն Ալլահվերդյանի հետ փոդքաստում խոսվում է գիտական սեմինարների և Քվանտային տեխնոլոգիաների բաժանմունքի ստեղծման, միջազգայնորեն մրցունակ լինելու, ֆիզիկական մոդելներով կենսաբանական գործընթացները հասկանալու, մարդկանց վարքը մոդելավորելու և երազող գիտնականների մասին։

https://www.youtube.com/watch?v=R-ooWGCdA4E

🔹 Կրթության սոցիոլոգ Սոնա Բալասանյանը խոսում է Սոցիալական և ինստիտուցիոնալ փոփոխությունների հետազոտական լաբորատորիայի ստեղծման, մարդկային կենսագործունեության և սոցիալական փոփոխությունների կապի, անհատների և ինստիտուտների փոխհարաբերությունների, անհատական պատասխանատվության և ինստիտուցիոնալ կարգը փոխելու, բուհերի կարիերայի կենտրոնների ուսումնասիրության մասին։

https://www.youtube.com/watch?v=bV-27_CKu9Y

🔹 Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի կրտսեր գիտաշխատող Սվետա Չախմախչյանը փոդքասոտւմ մանրամասնում է Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտին միանալու և ցեղասպանագիտական հետազոտություններ իրականացնելու, Արցախում կատարվածը նկարագրելու համար իրավական ճիշտ տերմիններ գործածելու կարևորության, «էթնիկ զտում» տերմինի սահմանափակումների թեմաները։

https://www.youtube.com/watch?v=I3h_YeiAEXo

🔹 Գիտությունների ազգային ակադեմիայի Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի կրտսեր գիտաշխատող Մարիամ Սարիբեկյանը խոսում է Եղեգիս-1 հնավայրի, խալկոլիթյան ժամանակաշրջանի արտասովոր մարդկանց, այլ գիտակարգերի հետ համագործակցության, Կուր-Արաքսյան մշակույթի, կենդանակերպ և մարդակերպ արձանիկների և իր պեղած ամենատպավորիչ գտածոների մասին։

https://www.youtube.com/watch?v=w3z8iG1IJ5I

🔹 Գիտությունների ազգային ակադեմիայի Մոլեկուլային կենսաբանության ինստիտուտի Բջջային տեխնոլոգիաների լաբորատորիայի վարիչ Նելլի Բաբայանը խոսում է թունաբանական հետազոտությունների, շրջապատող նյութերի հնարավոր վտանգների, բջջային մակարդակում հետազոտությունների, մեքենայական ուսուցման միջոցով հիվանդությունների զարգացման մեխանիզմների ուսումնասիրման մասին։

https://www.youtube.com/watch?v=mWJRKkdLsxE

#ինֆոքոմԳիտությունների ազգային ակադեմիայի Մոլեկուլային կենսաբանության ինստիտուտի Բջջային տեխնոլոգիաների լաբորատորիայի վարիչ Նելլի Բաբայանը «Հանրագիտ...

06/10/2025

Երեք տարի առաջ մենք ունեինք երազանք․ ստեղծել համապետական հարթակ, որի միջոցով ցույց կտայինք գիտության և տեխնոլոգիաների կարևորությունն ու գրավչությունը։ Հարթակ, որտեղ մարդիկ՝ փոքրից մեծ, կգան ոչ թե պարզապես տեսնելու, այլ՝ հարցնելու, սովորելու, մտածելու, հասկանալու և մեզ հետ միասին Հայաստանը գիտությամբ ու տեխնոլոգիաներով զարգացնելու առաքելությամբ վառվելու։

Այդ երազանքն իրականություն է դառնում։
Երեկ ավարտվեց երկրորդ համահայկական «Գիտության շաբաթ․ Հայաստան»-ը՝ «Զարգացնել գիտությամբ» խորագրով։

Վեց օր շարունակ ապրեցինք գիտությամբ, տեխնոլոգիաներով ու ստեղծարար մտքով միավորված։ Տեսանք, թե ինչպես է Երևանի սիրտը՝ Ազատության հրապարակը, վերածվում բաց լաբորատորիայի, որտեղ երեխաներն ու մեծահասակները բացահայտում էին գաղափարների, գիտափորձերի, ճարտարագիտության, հայտնագործությունների ու երևակայության անսահման աշխարհը։

Գիտության շաբաթ. Հայաստանը դարձավ հազարավոր մարդկանց համար սիրելի հարթակ։ Գիտնականներ և ճարտարագետներ, ուսանողներ ու դպրոցականներ, կամավորներ ու մանկավարժներ, գործընկերներ ու աջակիցներ՝ յուրաքանչյուրը սեփական ներդրումն է բերել այս հարթակի կայացմանը։

Շնորհակալություն ենք հայտնում բոլոր նրանց, ովքեր այս տոնն իրականություն դարձրին՝ մեր թիմին ու մասնակիցներին, գործընկերներին ու աջակիցներին։

Եվ, իհարկե, Ձեզ՝ մեր սիրելի այցելուներին, որոնց հետաքրքրասիրությամբ լցված հայացքներում ու ժպիտներում մենք տեսնում ենք ամենակարևոր ապացույցը, որ մենք շարժվում ենք ճիշտ ուղղությամբ։

Հայաստանը գիտությամբ ու տեխնոլոգիաներով զարգացնելու ճանապարհն այլընտրանք չունի։