«Զանգեզուր» կենսոլորտային համալիր» ՊՈԱԿ/Zangezur Biosphere Complex SNCO

22/06/2026

📕📲 Red Book of Armenia. Կարմիր գիրքը՝ քո հեռախոսում

Շրջակա միջավայրի նախարարության և Հայաստանում Գերմանիայի միջազգային համագործակցության ընկերության (GIZ) համագործակցության շրջանակում մշակվել է Red Book of Armenia բջջային հավելվածը, որը նախատեսված է ՀՀ բույսերի և կենդանիների Կարմիր գրքերում գրանցված տեսակների վերաբերյալ տեղեկատվության հասանելիությունն ապահովելու և հանրության իրազեկվածությունը բարձրացնելու համար։

Հավելվածը հասանելի է iOS և Android օպերացիոն համակարգերով աշխատող շարժական սարքերի համար և հնարավոր է անվճար ներբեռնել App Store-ից և Google Play Store-ից։

🔍 Red Book of Armenia հավելվածն ունի գիտական, էկոկրթական և ճանաչողության բարձրացման նպատակ և հնարավորություն է տալիս ծանոթանալ Կարմիր գրքում ընդգրկված բույսերի և կենդանիների տեսակների՝

• կենսաբանական դասակարգմանը,
• թվաքանակին,
• բնակեցման և տարածման վայրերին,
• ձևաբանական առանձնահատկություններին,
• պահպանության կարգավիճակին և այլ կարևոր տեղեկությունների։

🗺️ Հավելվածի ինտերակտիվ քարտեզի միջոցով կարելի է տեսնել տեսակների տարածվածությունը Հայաստանի տարածքում։

«Հետադարձ կապ» գործիքը հնարավորություն է տալիս օգտատերերին մասնակցել կարմիրգրքյան տեսակների ուսումնասիրման և տվյալների հավաքագրման գործընթացին՝ փոխանցելով դաշտային դիտարկումների ընթացքում հայտնաբերված տեսակների լուսանկարներ և այլ տեղեկություններ։

19/06/2026

🌱 ՇՄՆ «Զանգեզուր» կենսոլորտային համալիր» ՊՈԱԿ-ի կողմից կառավարվող բնության հատուկ պահպանվող տարածքներում շարունակվում են բույսերի մշտադիտարկման սեզոնային աշխատանքները։
ℹ️ «Բույսերի բազմազանության մշտադիտարկումը ՀՀ բնության հատուկ պահպանվող տարածքներում» ծրագրի շրջանակում կազմակերպության գիտության, մոնիթորինգի և զբոսաշրջության մասնագետները՝ «Արևիք» մասնաճյուղի տնօրենի գլխավորությամբ, դաշտային աշխատանքների ընթացքում կատարել են «Արևիք» ազգային պարկի, «Շիկահող» պետական արգելոցի և «Զանգեզուր» արգելավայրի տարածքներում տեղադրված փորձահրապարակների ուսումնասիրություններ։

18/06/2026

16/06/2026

📌Հայաստանում էկոտուրիզմի զարգացման նախադրյալների մասին «Արմենպրես»-ի հետ զրույցում խոսել է ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարության «Զանգեզուր» կենսոլորտային համալիր ՊՈԱԿ-ի զբոսաշրջության ավագ մասնագետ- հանրության հետ կապերի պատասխանատուն․ «Զբոսաշրջության զարգացման մեկտեղումը՝ շրջակա միջավայրի պահպանության հետ ենթադրում է կայուն զբոսաշրջության ձևավորման գործընթաց, որի ընթացքում զբոսաշրջության զարգացումը սկզբունքորեն հիմնվում է շրջակա միջավայրի անխաթարության պահպանման, սոցիալական պատասխանատվության և տնտեսական աճի վրա»։
🌱Մասնագետը նշել է․ «ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարությունն առանցքային դերակատարում ունի կայուն զբոսաշրջության զարգացման գործում, հանդիսանալով Հայաստանի բնության հատուկ պահպանվող տարածքների կառավարումն իրականացնող կազմակերպությունների անմիջական համակարգող, իսկ բնության հատուկ պահպանվող տարածքներն՝ իրենց հերթին, էկոլոգիական զբոսաշրջության հսկայական ներուժ ունեն։ Էկոզբոսաշրջությունը պատասխանատու ճամփորդությունն է դեպի՝ հնարավորինս անխաթար և լավ պահպանված բնական տարածքներ, ենթադրելով բնական պաշարների օգտագործման նվազեցում, տեղի մշակույթի պահպանում, տեղական արտադրանքի և ծառայությունների սպառում, նպաստելով շրջակա միջավայրի և բնակչության սոցիալ-տնտեսական բարելավմանը»։

Զբոսաշրջային հոսքերի աճին զուգահեռ Հայաստանում առավել արդիական է դառնում բնության պահպանության հարցը։ Այս համատեքստում էկոտուրիզմի զարգացումը դիտարկվում է որպե...

15/06/2026

🐗Վարազ կամ վայրի խոզ (լատ.՝ Sus scrofa)
✅Խոզերի ընտանիքի երկսմբակավոր կաթնասուն կենդանի:
✅Մարմնի երկարությունը մինչև 2 մ է, մնդավի բարձրությունը՝ 1,2 մ քաշը՝ 300 կգ։ Ստորին և վերին ծնոտի ժանիքները (հատկապես արուների) խոշոր են՝ թեքված դեպի կողքերը և վեր։ Մարմինը պատված է կոպիտ քիստամազերով։ Հասուն վարազի գունավորումը գորշ է, ձագերինը՝ երկայնաձիգ բաց գույնի շերտերով։
✅Գերադասում է ապրել անտառներում և ջրամերձ եղեգնուտներում։ Ամենակեր է, սնվում է կոճղարմատներով, պալարներով, խոտաբույսերով, պտուղներով, միջատներով, մանր կրծողներով և այլն։ Հանդիպում է ոչ մեծ խմբերով։ Ակտիվ է գիշերը։
✅Էգը ծնում է 3-10 ձագ։

12/06/2026

⚠️ԻՐԱԶԵԿՈՒՄ
Հարգելի՛ քաղաքացիներ և զբոսաշրջիկներ,
ℹ️ Ձեզ ենք ներկայացնում բնության գրկում արշավելու ընթացքում հաճախ ուղեկցող այս վտանգավոր բուսատեսակը՝ Կոծուկ/քեղ (լատ.՝ Heracleum) (լուսանկար 1, 2), որը նեխուրազգիների (հովանոցավորների) ընտանիքի բույս է։ Ցողունի բարձրությունը 1-2 մ է (երբեմն՝ 10-80 սմ)։ Տերևները խոշոր են, փետրաձև, երբեմն՝ պարզ։ Ծաղիկները սպիտակ են կամ դեղնականաչավուն՝ հավաքված բարդ հովանոցում։ Պտուղները ձվաձև են, կլորավուն։ Հայաստանում տարածված է գրեթե բոլոր մարզերում։

❓ԻՆՉՈ՞Վ Է ՎՏԱՆԳԱՎՈՐ ԱՅՍ ԲՈՒՅՍԸ։
🔻Հյութի մեջ պարունակում են նյութեր, որոնք, հայտնվելով մաշկի վրա, արևի ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների հետ փոխազդեցության ներքո առաջացնում են 1-3-րդ աստիճանի այրվածքներ։(Լուսանկար 3)։ Այրվածքների տեղակայման և տարածվածության աստիճանից կախված ընդհուպ կարող են ստեղծել կյանքին սպառնացող իրավիճակ:
🔻Մաշկի հետ շփման արդյունքում կարող են առաջացնել ալեգիկ սուր վիճակ։
🔻Կոծուկից ստացված այրվածքների բուժումը բավականին երկարատև է, կախված այրվածքի աստիճանից կարող են թողնել խոր սպիեր։
🔰ՀԱՐԳԵԼԻ ԱՐՇԱՎԱԿԱՆՆԵՐ, ՀՈՐԴՈՐՈՒՄ ԵՆՔ՝
❗️Արշավների ընթացքում, անկախ եղանակային պայմաններից՝ կրել վերջույթները ծածկող հագուստ և հնարավորինս խուսափել բույսի և բաց մաշկի շփումից։
❗️Եթե Ձեր նախընտրած արահետի վրա անխուսափելի է կոծուկի(քեղի) հետ շփումը, խորհուրդ ենք տալիս օգտագործել արշավական ձեռնափայտերը՝ զգուշությամբ բույսի ցողունը Ձեր դեմքից և մարմնից հեռացնելու նպատակով։
❗️Ձեզ հետ ունեցեք առաջին օգնության պարագաներ և անձնական դեղատուփ։
🌱 Արշավների ընթացքում հաճախ անսպասելիորեն բախվում ենք առողջությանը սպառնացող վտանգավոր իրավիճակների, սակայն իրազեկված լինելով հնարավոր է որոշակիորեն խուսափել դրանցից։ ՄԱՂԹՈՒՄ ԵՆՔ ԱՆՎՏԱՆԳ ԱՐՇԱՎՆԵՐ…

12/06/2026

🌱 «Բույսերի բազմազանության մշտադիտարկումը ՀՀ բնության հատուկ պահպանվող տարածքներում» ծրագրի շրջանակում՝ ՇՄՆ «Զանգեզուր» կենսոլորտային համալիր» ՊՈԱԿ-ի տնօրենի ժամանակավոր պաշտոնակատար՝ Արման Մկրտչյանը հյուրընկալել է ՀՀ ՇՄՆ «Հիդրոօդերևութաբանության և մոնիթորինգի կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի Կենսաբազմազանության մոնիթորինգի խմբին՝ ղեկավար Հայկ Խուդաբաշյանի գլխավորությամբ, բույսերի մոնիթորինգի արդյունավետության բարձրացման ուղղված մեթոդաբանության քննարկման, ինչպես նաև երկու ՊՈԱԿ-ների կողմից ուսումնասիրվող փորձահրապարակների համադրման նպատակով։
📌Կենսաբազմազանության մոնիթորինգի խմբի կողմից «Զանգեզուր»կենսոլորտային համալիր» ՊՈԱԿ-ի պահպանվող տարածքներում կիրականացվեն ցուցիչ, կարմիրգրքյան և այլ թիրախային տեսակների ուսումնասիրություններ և տվյալների հավաքագրում` ArcGIS Survey123 հավելվածով:
📌 «Բույսերի բազմազանության մշտադիտարկումը ՀՀ բնության հատուկ պահպանվող տարածքներում» ծրագիրն իրականացվում է ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարության և Կովկասի բնության հիմնադրամի համագործակցության շրջանակում և վերջինիս ֆինանսավորմամբ։

11/06/2026

📢 Հայտարարություն՝ GYBN-ի կարողությունների զարգացման աշխատաժողովին մասնակցելու

«Կենսաբանական բազմազանության մասին» կոնվենցիայի ներքո գործող Կենսաբազմազանության գլոբալ երիտասարդական ցանցը (GYBN) հրավիրում է Հայաստանում կայանալիք կարողությունների զարգացման աշխատաժողովին մասնակցելու, որը տեղի կունենա 2026 թվականի հուլիսի 20-ից 24-ը։

Աշխատաժողովի նպատակն է հայ երիտասարդներին արդյունավետորեն ներգրավելու «Կենսաբանական բազմազանության մասին» կոնվենցիայի (CBD) գործընթացներում և նպաստելու COP17-ի արդյունքներին։

Այս աշխատաժողովը կհամախմբի կենսաբազմազանության և հարակից ոլորտներում ներգրավված, մոտիվացված հայ երիտասարդների՝ խորացնելու նրանց
գիտելիքները CBD-ի, Կունմինգ-Մոնրեալի Կենսաբազմազանության Գլոբալ Շրջանակի (KMGBF)
և COP17-ում քննարկվելիք հիմնական թեմաների վերաբերյալ, ինչպես նաև ընդգծելու երիտասարդների կարևոր դերը կառավարման և քաղաքականության այս գործընթացներում։

Մասնակիցները պատկերացում կկազմեն սոցիալ-էկոլոգիական ճգնաժամերի, համակարգային մտածողության մասին և կսովորեն գործնական հմտություններ քաղաքական
գործընթացներում ներգրավման, շահերի պաշտպանության և համագործակցության ոլորտներում՝ միաժամանակ կապ հաստատելով կենսաբազմազանության ոլորտում գործող
երիտասարդ առաջնորդների գլոբալ ցանցի հետ։

Աշխատաժողովը նախատեսված է 18-35 տարեկան երիտասարդների համար, ովքեր հետաքրքրված են
կենսաբազմազանության պահպանությամբ, ունեն փորձ
և մոտիվացիա՝ ներգրավվելու CBD գործընթացներում։

Դիմորդները պետք է պատրաստակամ լինեն նպաստել GYBN-ի աշխատանքներին և աշխատաժողովից հետո իրենց
համայնքներում և ցանցերում տարածել ձեռք բերված գիտելիքներն ու արդյունքները։

Աշխատաժողովը կանցկացվի անգլերեն լեզվով՝ հայերեն թարգմանությամբ։

Դիմումների ընդունման վերջնաժամկետ՝ 2026 թվականի հունիսի 18։

Հարցերի կամ խնդիրների դեպքում գրել՝ [email protected] էլեկտրոնային հասցեին։

ℹ Մանակցելու համար գրանցվել՝ https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdUvbkxpEVINj6Xq_lMyuilKLZTQG_eOVALwTy92V9Bt_aByg/formResponse

📢 Հայտարարություն՝ GYBN-ի կարողությունների զարգացման աշխատաժողովին մասնակցելու

«Կենսաբանական բազմազանության մասին» կոնվենցիայի ներքո գործող Կենսաբազմազանության գլոբալ երիտասարդական ցանցը (GYBN) հրավիրում է Հայաստանում կայանալիք կարողությունների զարգացման աշխատաժողովին մասնակցելու, որը տեղի կունենա 2026 թվականի հուլիսի 20-ից 24-ը։

Աշխատաժողովի նպատակն է Հայաստանի երիտասարդներին արդյունավետորեն ներգրավելու «Կենսաբանական բազմազանության մասին» կոնվենցիայի (CBD) գործընթացներում և նպաստելու COP17-ի արդյունքներին։

Այս աշխատաժողովը կհամախմբի կենսաբազմազանության և հարակից ոլորտներում ներգրավված, մոտիվացված երիտասարդների՝ խորացնելու նրանց
գիտելիքները CBD-ի, Կունմինգ-Մոնրեալի Կենսաբազմազանության Գլոբալ Շրջանակի (KMGBF)
և COP17-ում քննարկվելիք հիմնական թեմաների վերաբերյալ, ինչպես նաև ընդգծելու երիտասարդների կարևոր դերը կառավարման և քաղաքականության այս գործընթացներում։

Մասնակիցները պատկերացում կկազմեն սոցիալ-էկոլոգիական ճգնաժամերի, համակարգային մտածողության մասին և կսովորեն գործնական հմտություններ քաղաքական
գործընթացներում ներգրավման, շահերի պաշտպանության և համագործակցության ոլորտներում՝ միաժամանակ կապ հաստատելով կենսաբազմազանության ոլորտում գործող
երիտասարդ առաջնորդների գլոբալ ցանցի հետ։

Աշխատաժողովը նախատեսված է 18-35 տարեկան Հայաստանի երիտասարդների համար, ովքեր հետաքրքրված են
կենսաբազմազանության պահպանությամբ, ունեն փորձ
և մոտիվացիա՝ ներգրավվելու CBD գործընթացներում։

Դիմորդները պետք է պատրաստակամ լինեն նպաստել GYBN-ի աշխատանքներին և աշխատաժողովից հետո իրենց
համայնքներում և ցանցերում տարածել ձեռք բերված գիտելիքներն ու արդյունքները։

Աշխատաժողովը կանցկացվի անգլերեն լեզվով՝ հայերեն թարգմանությամբ։

Դիմումների ընդունման վերջնաժամկետ՝ 2026 թվականի հունիսի 18։

Հարցերի կամ խնդիրների դեպքում գրել՝ [email protected] էլեկտրոնային հասցեին։

ℹ Մանակցելու համար գրանցվել՝ https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdUvbkxpEVINj6Xq_lMyuilKLZTQG_eOVALwTy92V9Bt_aByg/formResponse

10/06/2026

⚠️ Իրազեկում
Հարգելի՛ քաղաքացիներ և զբոսաշրջիկներ, հորդորում ենք բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ, անտառային և խոտածածկ վայրեր այցելելիս պահպանել զգոնություն՝ տզերի կողմից տարածվող Լայմի հիվանդությունից խուսափելու համար։
ℹ️Լայմի հիվանդությունը (տզային բորելիոզ) վարակիչ հիվանդություն է, որը փոխանցվում է վարակված տզի խայթոցի հետևանքով։ Հիվանդության վաղ հայտնաբերումն ու ժամանակին բուժումը կարևոր նշանակություն ունեն հնարավոր բարդություններից խուսափելու համար։
📌Կանխարգելման նպատակով խորհուրդ է տրվում.
• կրել փակ և հնարավորինս բաց գույնի հագուստ,
• օգտագործել տզերից պաշտպանող միջոցներ (ռեպելենտներ),
• խուսափել բարձր խոտածածկ և խիտ թփուտներով տարածքներում երկարատև գտնվելուց,
• բնության գրկում հանգստից կամ արշավից հետո մանրակրկիտ զննել մարմինը, հագուստը և անձնական իրերը։
📌Լայմի հիվանդությանը բնորոշ ախտանիշներից են՝
• մաշկի կարմրություն՝ հաճախ օղակաձև տեսքով (նկար 2),
• մարմնի ջերմաստիճանի բարձրացում,
• գլխացավ,
• ընդհանուր թուլություն և հոգնածություն,
• մկանային և հոդային ցավեր։
❗️Տզի խայթոցի կամ նշված ախտանիշների ի հայտ գալու դեպքում անհրաժեշտ է անհապաղ դիմել բժշկական օգնության։
🌱Բնության մեջ անվտանգ և պատասխանատու հանգիստը պահանջում է իրազեկվածություն և կանխարգելիչ միջոցառումների պահպանում։ Խնդրում ենք լինել զգոն և հետևել առողջապահական անվտանգության կանոններին։

05/06/2026

📌ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարար՝ Համբարձում Մաթևոսյանի շնորհավորական ուղերձը՝ Շրջակա միջավայրի և բնապահպանի համաշխարհային օրվա կապակցությամբ։

🇦🇲 Սիրելի՛ հայրենակիցներ,

Շնորհավորում եմ բոլորիս Շրջակա միջավայրի համաշխարհային օրվա առթիվ

Այս տարի օրը նշվում է «Ոգեշնչված բնությունից․ հանուն կլիմայի, հանուն մեր ապագայի» կարգախոսի ներքո՝ ևս մեկ անգամ ընդգծելով, որ բնությունն ինքն է մեզ հուշում կլիմայական մարտահրավերներին դիմակայելու և կայուն ապագա կառուցելու լավագույն լուծումները։

Այսօր աշխարհը կանգնած է կլիմայի փոփոխության, կենսաբազմազանության կորստի և շրջակա միջավայրի աղտոտման լուրջ մարտահրավերների առաջ։ Այս խնդիրների հաղթահարումը պահանջում է համատեղ պատասխանատվություն և հետևողական գործողություններ՝ ինչպես պետությունների, այնպես էլ յուրաքանչյուր քաղաքացու կողմից։

Հայաստանը, լինելով կենսաբազմազանությամբ հարուստ երկիր և միջազգային բնապահպանական գործընթացների ակտիվ մասնակից, շարունակաբար ամրապնդում է իր ջանքերը բնական էկոհամակարգերի պահպանության, վերականգնման և կայուն զարգացման ուղղությամբ։

Մեզ համար առանձնահատուկ կարևորություն ունի այն, որ Հայաստանը 2026 թվականին հյուրընկալելու է ՄԱԿ-ի Կենսաբազմազանության մասին կոնվենցիայի կողմերի 17-րդ համաժողովը՝ COP17-ը։ Սա մեծ պատիվ է և բարձր պատասխանատվություն, որը հնարավորություն է տալիս մեր երկիրը դարձնել կենսաբազմազանության պահպանության համաշխարհային օրակարգի կարևոր հարթակ և միջազգային համագործակցության կենտրոն։

Շրջակա միջավայրի պահպանությունը սկսվում է յուրաքանչյուրիս ամենօրյա ընտրություններից։ Միայն համատեղ ջանքերով կարող ենք պահպանել մեր բնական ժառանգությունը և ապահովել անվտանգ ու բարեկեցիկ ապագա հաջորդ սերունդների համար։

Շնորհավորում եմ ոլորտի ներկայացուցիչներին և գործընկերներին այս կարևոր օրվա առթիվ և մաղթում, որ բնության հանդեպ հոգատարությունն ու պատասխանատվությունը շարունակեն լինել մեր հասարակության կարևորագույն արժեքներից մեկը։