05/08/2026
ՀԱՄԱՏԵՂ ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ
Բաքվում պահվող հայ գերիների ազատ արձակման ու վերադարձի վերաբերյալ
Մենք՝ ներքոստորագրյալ հասարակական, իրավապաշտպան, կրթական, փորձագիտական և այլ կառույցների ներկայացուցիչներս ու քաղաքացիներս, վերահաստատում ենք, որ Ադրբեջանում պահվող հայ գերիների (այդ թվում՝ Արցախի ռազմաքաղաքական ղեկավարների) խնդիրը նախևառաջ մարդու կյանքի, ազատության, արժանապատվության և հիմնարար իրավունքների պաշտպանության հարց է։
Անկախ պահվող անձանց նկատմամբ կիրառվող իրավական որակումներից՝ նրանց նկատմամբ պետք է անվերապահորեն գործեն միջազգային մարդասիրական իրավունքի և մարդու իրավունքների միջազգային իրավունքի հիմնարար սկզբունքները՝ խոշտանգումների ու անմարդկային վերաբերմունքի բացարձակ արգելքը, անձնական անձեռնմխելիության, պատշաճ բժշկական օգնության, իրավաբանական պաշտպանության և արդար դատաքննության իրավունքները։
Մեզ խորապես մտահոգում են բեմադրված ադրբեջանական դատավարությունների արդարության, թափանցիկության, միջազգային դիտորդների ներկայության, պաշտպանների ազատ աշխատանքի, ընտանիքների հետ լիարժեք կապի և պահման պայմանների վերաբերյալ բարձրաձայնված խնդիրները։ Փակ հասանելիությամբ ընթացող դատական գործընթացները, հատկապես հակամարտության, հայատյացության և քաղաքական բարձր զգայունության պայմաններում, չեն կարող ձևավորել միջազգային վստահություն դրանց անկախության և անկողմնակալության նկատմամբ։ Մենք վստահ ենք, որ բոլոր հայ գերիներն անմեղ են և դատապարտվում ու պատժվում են Ադրբեջանում պարզապես հայ լինելու և Արցախի ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքի համար պայքարելու պատճառով:
Հայ գերիների ազատ արձակման հարցը չի կարող դիտարկվել բացառապես որպես երկու պետությունների միջև բանակցային խնդիր։ Այն միջազգային իրավունքի, մարդու իրավունքների պաշտպանության և տարածաշրջանում կայուն խաղաղության հաստատման նկատմամբ միջազգային հանրության հանձնառության փորձություն է։
Մարդու ազատությունն ու արժանապատվությունը չեն կարող վերածվել քաղաքական սակարկության գործիքի։ Պահվող անձանց խնդրի շարունակական ձգձգումը խորացնում է հասարակությունների միջև անվստահությունը, տևական տառապանք է պատճառում նրանց ընտանիքներին և խոչընդոտում իրական հաշտեցման համար անհրաժեշտ միջավայրի ձևավորմանը։
Խաղաղությունը չի կարող կառուցվել անազատության, անորոշության և ընտանիքների շարունակվող ցավի վրա։ Իրական խաղաղությունը պահանջում է ոչ միայն պայմանագրեր և պաշտոնական հայտարարություններ, այլև մարդասիրական հստակ քայլեր, մարդու իրավունքների պաշտպանություն և վստահություն ձևավորող որոշումներ։
Անհրաժեշտ անհապաղ քայլեր․
Պահանջում ենք Ադրբեջանի իշխանություններից՝
• անհապաղ ազատ արձակել բոլոր հայ գերիներին ՝ նրանց վերադարձը դիտարկելով որպես մարդասիրական անհրաժեշտություն և տարածաշրջանային խաղաղությանը նպաստող կարևոր քայլ,
• մինչև նրանց ազատ արձակումը լիարժեք ապահովել նրանց կյանքի, առողջության, արժանապատվության, իրավաբանական պաշտպանության, ընտանիքների հետ կապի և անհրաժեշտ բժշկական օգնության իրավունքները, ինչպես նաև միջազգային մարդասիրական կառույցների անխափան հասանելիությունը,
• ապահովել դատական գործընթացների հրապարակայնությունը, անկախությունը և միջազգային դիտարկման հնարավորությունը՝ պահպանելով արդար դատաքննության հիմնարար երաշխիքները։
Պահանջում ենք Հայաստանի իշխանություններից՝
• բոլոր հայ գերիների ազատ արձակումը համարել կարևորագույն առաջնահերթություն Ադրբեջանի հետ հարաբերությունների կարգավորման բանակցություններում,
• չկատարել ոչ մի պայմանավորվածություն Ադրբեջանի հետ, քանի դեռ բոլոր հայ գերիները չեն վերադարձել հայրենիք,
• գործարկել հայ գերիների իրավունքների պաշտպանության բոլոր միջազգային մեխանիզմները՝ կիրառելով նաև միջնորդ կողմերի լծակները,
• աջակցել Ռուբեն Վարդանյանի տիկնոջ՝ տիկին Վերոնիկա Զոնաբենդի նախաձեռնությանը, Բաքու մարդասիրական այց կազմակերպելու հարցով,
• զերծ մնալ որևէ հայ գերու վերաբերյալ որևէ բացասական գնահատականից ու թիրախավորման պրակտիկայից:
Կոչ միջազգային հանրությանը
Դիմում ենք Միավորված ազգերի կազմակերպությանը, Եվրոպական միությանը, Եվրոպայի խորհրդին, ԵԱՀԿ-ին, միջազգային իրավապաշտպան և մարդասիրական կազմակերպություններին, ինչպես նաև Հայաստանում և Ադրբեջանում հավատարմագրված դիվանագիտական ներկայացուցչություններին՝
• հայ գերիների հարցը շարունակաբար ներառել Ադրբեջանի հետ երկկողմ և բազմակողմ քաղաքական երկխոսության օրակարգերում,
• չսահմանափակվել ընդհանրական մարդասիրական կոչերով, այլ կիրառել միջազգային իրավունքի և դիվանագիտական ներգործության հասանելի մեխանիզմները՝ ազատ արձակման ուղղությամբ գործնական և չափելի արդյունքի հասնելու համար,
• պահանջել միջազգային դիտորդների ներկայություն դատավարություններում և պահման պայմանների անկախ գնահատման հնարավորություն,
• հետևողականորեն բարձրաձայնել յուրաքանչյուր պահվող անձի գործը՝ թույլ չտալով, որ մարդասիրական այս խնդիրը ստվերվի քաղաքական, տնտեսական կամ աշխարհաքաղաքական այլ օրակարգերով,
• տարածաշրջանային համագործակցության և խաղաղության նախաձեռնություններում առաջնային նշանակություն տալ գերիների ազատ արձակմանը։
Միջազգային գործընկերների լռությունը կամ խնդրի նկատմամբ հատվածական վերաբերմունքը կարող են նպաստել անպատժելիության մթնոլորտի պահպանմանը։ Մարդու իրավունքների համընդհանուր բնույթը ենթադրում է նույն սկզբունքների հետևողական կիրառում՝ անկախ աշխարհաքաղաքական շահերից, տնտեսական համագործակցությունից կամ քաղաքական նպատակահարմարությունից։
Մեր հանձնառությունը
Հանձնառու ենք նպաստելու իրավական, դիվանագիտական, տեղեկատվական և հանրային ջանքերի համադրմանը, պահվող յուրաքանչյուր անձի գործի շարունակական միջազգային ներկայացմանը, նրանց ընտանիքների ձայնի լսելիության բարձրացմանը և միջազգային գործընկերների հետ նպատակային աշխատանքի իրականացմանը։
Մեր առաջարկած հայկական բանաձևը հիմնված է չորս սկզբունքի վրա՝ իրավական հետևողականություն, միջազգային համակարգված ներգործություն, հասարակական համերաշխություն և մարդասիրական պատասխանատվություն։
Այս հարցը չի կարող ծառայել ներքաղաքական բաժանարար գծերի խորացմանը։ Գերիների վերադարձը համազգային և համամարդկային խնդիր է, որի շուրջ անհրաժեշտ է միավորել մասնագիտական կարողությունները, հասարակական ներուժը և միջազգային կապերը։
Կոչ ենք անում բոլոր պատասխանատու կողմերին գործել հիմա։ Յուրաքանչյուր ուշացած օր նշանակում է շարունակվող անազատություն, ընտանիքների նոր ցավ և խաղաղության նկատմամբ վստահության հետագա կորուստ։ Հայ գերիների ազատ արձակումը ոչ թե խաղաղության գործընթացի վերջնական արդյունքն է, այլ դրա անհրաժեշտ նախապայմաններից մեկը։
Հայտարարությունը բաց է հասարակական, իրավապաշտպան, կրթական, փորձագիտական, քաղաքական և այլ կառույցների, ինչպես նաև անհատ քաղաքացիների միանալու և ստորագրելու համար։
«Հայկական Բանաձև» ազգային միավորում
ՆԺԱՐ սահմանադրական շարժում
ՀայաՔվե ազգային քաղաքացիական միավորում
«ՄԻՏՔ» կրթական-երիտասարդական նախաձեռնություն ՀԿ
«Կրթամշակութային Հայաստան» ՀԿ
«Զարկերակ» համազգային-երիտասարդական նախաձեռնություն ՀԿ
«ԱՌԱՋ» արժանապատվության շարժում
Հովիկ Ավանեսով, Արցախի մշակութային ժառանգության օմբուդսմեն
Մայա Բարխուդարյան, ՀՀ քաղաքացի, մարդու իրավունքների պաշտպան, Քաղաքացիական հասարակության ինստիտուտ, խորհրդատու
Ժորա Զուրաբյան, Երկարմյա ծառայության թոշակառու
Հասմիկ Հարությունյան, լեզվաբան
Արման Պետրոսյան, հասարակական գործիչ
Սիրանուշ Մարտիրոսյան, մանկավարժ
Հասմիկ Ադամյան, գլխավոր հաշվապահի տեղակալ
Սուսաննա Միքայելյան, ինժեներ
Սուսաննա Չիպկինյան, թոշակառու
Անի Պապյան, սոցիալական աշխատող
