Centre for Community Mobilization and Support

09/10/2026

🌿 | Ինչո՞ւ է գյուղականությունը քաղաքական հարց

Որտե՞ղ է ավարտվում գյուղական կյանքի առանձնահատկությունը, և որտե՞ղ սկսվում անհավասարությունը։

Գյուղի մասին խոսելիս հաճախ ասում ենք՝ այստեղ կյանքն ուրիշ է։ Մարդիկ ավելի մոտ են հողին, ավելի շատ են ապավինում ընտանիքին ու հարևաններին, իսկ առօրյան կառուցված է աշխատանքի, փոխօգնության և տարիներով ձևավորված սովորույթների շուրջ։

Բայց երբ փորձում ենք հասկանալ, թե ինչու է այդ կյանքը հենց այդպես կազմակերպված, պարզվում է, որ ամեն ինչ չէ, որ կարելի է բացատրել ավանդույթներով կամ գյուղական կենսակերպի առանձնահատկություններով։

Օրինակ՝ երբ գյուղում կինը միաժամանակ աշխատում է հողի վրա, խնամում երեխաներին ու տարեցներին, հոգում տան առօրյան, մենք դա հաճախ նկարագրում ենք որպես գյուղական կյանքի բնական ընթացք։

Բայց արդյո՞ք այդ աշխատանքի ամբողջ ծավալը միայն ավանդույթների արդյունք է։ Թե՞ դրա հետևում կան նաև անհասանելի հանրային ծառայություններ, աշխատանքի անհավասար բաժանում և տնտեսական հնարավորությունների սահմանափակում։

Կամ երբ ասում ենք, որ գյուղում մարդիկ սովոր են իրենց խնդիրները լուծել սեփական ուժերով, դա կարող է վկայել համայնքային փոխօգնության մասին։ Բայց երբեմն նույն արտահայտության հետևում մեկ այլ իրողություն է՝ մարդիկ ստիպված են ինքնուրույն հոգալ այն կարիքները, որոնց համար այլ պայմաններում գոյություն ունեն հանրային ծառայություններ ու աջակցության համակարգեր։

Փոխօգնությունը կարող է լինել համայնքի մեծագույն ուժերից մեկը, իսկ հողի հետ հարաբերությունը՝ գիտելիքի, ինքնուրույնության և պատկանելության կարևոր աղբյուր։

Սակայն երբ անհավասար պայմաններում ձևավորված առօրյան անվանում ենք պարզապես «կենսակերպ», կարող ենք չնկատել, թե ինչու է այն հենց այդպիսին դարձել։

📍 Երբ հեռավորությունը դառնում է անհավասարություն

Գյուղում ապրելը հաճախ նշանակում է ավելի հեռու գտնվել դպրոցներից, հիվանդանոցներից, մշակութային հաստատություններից կամ աշխատանքի որոշ հնարավորություններից։

Բայց հեռավորությունը միայն կիլոմետրերով չի չափվում։

Ավտոմեքենա ունեցող մարդու համար հարևան քաղաքում գտնվող հիվանդանոց հասնելը կարող է առանձնապես դժվար չլինել։ Իսկ տարեց, հաշմանդամություն ունեցող մարդու կամ փոքր երեխաների խնամքով զբաղվող կնոջ համար նույն ճանապարհը կարող է նշանակել լրացուցիչ ծախսեր, ուրիշներից կախվածություն և ժամանակի կորուստ։

Այստեղ հարցն արդեն ոչ միայն աշխարհագրությունն է, այլև հանրային ծառայությունների հասանելիությունն ու ռեսուրսների բաշխումը։

👩‍🌾 Ո՞ւմ աշխատանքի վրա է հենվում գյուղական կյանքը

Գյուղական տնտեսության մասին խոսելիս սովորաբար հիշատակում ենք գյուղատնտեսությունը, արտադրությունը, բերքատվությունը, զբաղվածությունն ու եկամուտները։

Բայց արդյո՞ք տնտեսությունը միայն այն է, ինչ արտադրվում, վաճառվում կամ հաշվարկվում է դրամով։

Որպեսզի մարդիկ կարողանան աշխատել, ինչ-որ մեկը պետք է հոգա նրանց ամենօրյա կարիքները։ Երեխաները պետք է խնամվեն, տարեցները՝ աջակցություն ստանան, ընտանիքի առօրյան՝ կազմակերպվի։

Այս աշխատանքը նույնպես տնտեսության մաս է, թեև դրա զգալի հատվածը չի վարձատրվում և հաճախ նույնիսկ աշխատանք չի անվանվում։

Գյուղական համայնքներում խնամքի աշխատանքը հաճախ միահյուսվում է գյուղատնտեսական աշխատանքին։ Մարդը կարող է ամբողջ օրն աշխատել հողում, զբաղվել կենդանիներով, մշակել ու պահպանել սնունդը, իսկ դրանից հետո շարունակել տնային և խնամքի աշխատանքը։

Հաճախ այդ պարտականությունների անհամաչափ մեծ բաժինը կրում են կանայք։

Եվ այստեղ կարևոր է հարցնել՝ ինչո՞ւ է այդ աշխատանքը համարվում նրանց «բնական» պարտականությունը, և ինչո՞ւ է դրա տնտեսական ու սոցիալական արժեքն այդքան քիչ տեսանելի։

Երբ մանկապարտեզը հասանելի չէ, տարեցների խնամքի ծառայություններ չկան, կամ ընտանիքի անդամի բուժման համար անհրաժեշտ է մեկնել այլ բնակավայր, այդ կարիքները չեն անհետանում։ Դրանք պարզապես տեղափոխվում են ընտանիքի ներս։

Այն, ինչ հանրային համակարգում բացակայում է որպես ծառայություն, ինչ-որ մեկի կյանքում հայտնվում է որպես լրացուցիչ աշխատանք։

Հետևաբար գյուղի զարգացման մասին խոսելիս պետք է հաշվի առնել ոչ միայն այն, թե ինչ է արտադրվում, այլև՝ ո՞ւմ աշխատանքի և ժամանակի հաշվին է հնարավոր դառնում այդ արտադրությունն ու առօրյա կյանքը։

🌱 Երբ հողը դառնում է ռեսուրս

Միևնույն տարածքը տարբեր մարդկանց համար կարող է բոլորովին տարբեր նշանակություններ ունենալ։

Պետության համար այն կարող է լինել տնտեսական զարգացման հնարավորություն, ներդրողի համար՝ շահույթ ստեղծելու միջոց, գյուղատնտեսությամբ զբաղվող մարդու համար՝ ապրուստի աղբյուր, իսկ մեկ ուրիշի համար՝ իր կյանքի, հիշողությունների և ապագայի հետ կապված վայր։

Այս պատկերացումներից ոչ մեկն ինքնին չի բացառում մյուսին։ Բայց դրանք միշտ չէ, որ հավասար կշիռ ունեն որոշումների կայացման ժամանակ։

Ներդրման տնտեսական օգուտը հաճախ հնարավոր է ներկայացնել թվերով՝ աշխատատեղեր, հարկային եկամուտներ, արտադրության ծավալներ։

Իսկ ինչպե՞ս չափել հողի հետ կապված տեղական գիտելիքի կորուստը, բնական միջավայրի փոփոխությունը կամ այն անորոշությունը, որի պայմաններում մարդիկ ստիպված են վերակազմակերպել իրենց կյանքը։

Եվ արդյո՞ք այն, ինչ դժվար է չափել դրամով, պակաս արժեքավոր է։

Այս հարցից էլ բխում է մյուսը՝ ո՞վ իրավունք ունի որոշելու տարածքի ապագան, և որքանո՞վ են այդ որոշումներում ներկայացված մարդիկ, որոնց կյանքն անմիջականորեն փոխվելու է։

🔎 Ուրեմն ինչո՞ւ է գյուղականությունը քաղաքական հարց

Որովհետև գյուղական կյանքի հնարավորությունները կախված են որոշումներից, որոնք վերաբերում են հանրային ռեսուրսների բաշխմանը, աշխատանքի արժեքին, սեփականությանը, ծառայությունների հասանելիությանը և մարդկանց՝ իրենց ապագայի վրա ազդելու հնարավորությանը։

Բայց գյուղական կյանքի յուրաքանչյուր առանձնահատկություն անհավասարության դրսևորում չէ։

Փոխօգնությունը պարտադիր չէ դիտարկել որպես պետության բացակայության հետևանք, իսկ գյուղական կենսակերպի տարբերությունները՝ որպես հաղթահարման ենթակա խնդիր։

Կարևոր է հասկանալ՝ ե՞րբ է տարբերությունը դառնում անհավասարություն, ե՞րբ է ավանդույթը վերածվում պարտադրանքի, և ե՞րբ է մարդու ընտրությունը սահմանափակվում այնպիսի պայմաններով, որոնք ինքը չի որոշել։

Գյուղականության պաշտպանությունը չի նշանակում պահպանել գյուղական կյանքն այնպիսին, ինչպիսին այն կա՝ իր բոլոր առավելություններով ու անհավասարություններով։ Բայց չի նշանակում նաև գյուղը փոխել ըստ դրսից սահմանված զարգացման միակ պատկերացման։

Այն պահանջում է վերանայել, թե ինչպես ենք հասկանում զարգացումը, ում փորձն ու կարիքներն ենք հաշվի առնում և ում ենք համարում սեփական կյանքի վերաբերյալ որոշումներ կայացնելու իրավասու։

💭 Հնարավո՞ր է արդյոք պատկերացնել գյուղականություն, որտեղ մարդիկ կարող են պահպանել իրենց կենսակերպի առանձնահատկությունները՝ առանց ստիպված լինելու հաշտվել այն անհավասարությունների հետ, որոնք սովորել ենք համարել գյուղական կյանքի բնական մաս։

#Գյուղականություն #ՀամայնքայինԶարգացում

09/10/2026

📢 «Համայնքային համախմբման և աջակցության կենտրոն» ՀԿ-ն միացել է Արթուր Դանիելյանի նկատմամբ քրեական հետապնդման վերաբերյալ համատեղ հայտարարությանը։

Հոկտեմբերի 9-ին մի շարք իրավապաշտպան և հասարակական կազմակերպություններ հանդես են եկել համատեղ հայտարարությամբ՝ մտահոգություն հայտնելով Հայաստանում արտահայտման ազատության իրավունքի իրացման առնչությամբ քրեական հետապնդումների շարունակական դրսևորումների կապակցությամբ։

❗️ Հայտարարության մեջ ընդգծվում է, որ նման գործելակերպը համահունչ չէ Հայաստանի Հանրապետության որդեգրած ժողովրդավարացման ուղուն։

Մեր կազմակերպությունը կարևորում է արտահայտման ազատության պաշտպանությունը՝ որպես ժողովրդավարական հասարակության և քաղաքացիական մասնակցության հիմնարար նախապայման։

📄 Ծանոթացե՛ք համատեղ հայտարարությանը հղումով՝

ՀԿ-ները պահանջում են դադարեցնել Արթուր Դանիելյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումն ու վերացնել կալանքը

06/10/2026

🌿 Ի՞նչ է փոխվում, երբ գաղափարը դուրս է գալիս դասընթացի սենյակից ու փորձարկվում իրական համայնքում

Էկոակտիվիզմի ակադեմիայի 6-րդ հոսքի մասնակիցները կրկին միասին էին Փոքր Այրումի «Գրին Քեմփում»՝ Ակադեմիայի երրորդ շրջափուլին։

Այս անգամ հանդիպման առանցքում էր անցած ճանապարհին հետ նայելն ու սեփական փորձը վերաիմաստավորելը։ Նախորդ փուլերից հետո մասնակիցներն իրենց համայնքներում աշխատել էին հանրային արշավների վրա, փորձարկել տարբեր մոտեցումներ, բախվել դժվարությունների ու տեսել առաջին արդյունքները։

🌿 Այս շրջափուլում մասնակիցները մենթորների հետ վերանայեցին իրենց արշավների ռազմավարությունները, գնահատեցին իրականացված քայլերն ու արդյունքները և փորձեցին ավելի հստակեցնել հաջորդ քայլերը։

🤝 Հանդիպումը նաև միմյանց փորձից սովորելու, նոր կապեր ստեղծելու և մտածելու հնարավորություն էր՝ ինչպես կարող են տարբեր համայնքներում գործող մարդիկ ոչ միայն առանձին նախաձեռնություններ իրականացնել, այլև շարունակել աշխատել միասին։

💚 Այդ շարունակականության մի մասն արդեն տեսանելի է․ ակադեմիայի շրջանավարտներից նոր մասնակիցներ միացան «Կանաչ խորհուրդների դաշնությանը»՝ Ակադեմիայում սկսված ներգրավվածությունը շարունակելով համայնքային և բնապահպանական նախաձեռնություններում։

🌱 Ակադեմիայի կարևոր նպատակներից մեկն էլ հենց սա է՝ ոչ միայն գիտելիք փոխանցել, այլ ստեղծել միջավայր, որտեղ այդ գիտելիքը փորձարկվում է, վերաիմաստավորվում և կարող է վերածվել երկարաժամկետ քաղաքացիական մասնակցության։

05/10/2026

🌱 Ի՞նչ կապ ունի ժողովրդավարությունը էկոակտիվիզմի հետ

Առաջին հայացքից՝ գուցե այս երկու թեմաները տարբեր դաշտերից են։ Բայց երբ խոսում ենք համայնքում որևէ բնապահպանական խնդրի մասին, շատ արագ հասնում ենք նույն հարցերին․ ո՞վ է որոշում, ո՞ւմ ձայնն է լսվում, ո՞վ ունի տեղեկություն, և ի՞նչ կարող է անել քաղաքացին, երբ համաձայն չէ իր փոխարեն ընդունվող որոշման հետ։

Էկոակտիվիզմի ակադեմիայի 6-րդ հոսքի երրորդ հանդիպման վերջին օրը հենց այս հարցերի շուրջ էինք մտածում մեր հրավիրված հյուրի՝ իրավապաշտպան և հասարակական գործիչ, «Հելսինկյան քաղաքացիական ասամբլեայի Վանաձորի գրասենյակ» ՀԿ նախագահ Արթուր Սաքունցի հետ:

Փորձեցինք ժողովրդավարությանը նայել ոչ միայն որպես քաղաքական համակարգի կամ ընտրությունների մասին խոսակցության, այլև քննարկեցինք այն որպես ամենօրյա պրակտիկա՝ հարց տալու, տեղեկություն պահանջելու, անհամաձայնություն արտահայտելու, ուրիշի ձայնը լսելու և որոշումների կայացմանը մասնակցելու հնարավորություն։

💬 Խոսեցինք մարդու իրավունքների, ազատ խոսքի, հաշվետվողականության և քաղաքացիական մասնակցության մասին, բայց նաև ավելի բարդ հարցերի՝ ի՞նչ է տեղի ունենում, երբ մասնակցության մեխանիզմները կան, իսկ մարդկանց ձայնն իրականում չի ազդում որոշումների վրա։ Եվ որտե՞ղ է այդ պայմաններում սկսվում քաղաքացիական ակտիվիզմը։

Հանդիպումը դարձավ տարածք՝ հարցեր տալու, վիճարկելու, տարբեր տեսակետներ լսելու և հասկանալու, որ ժողովրդավարությունը միայն այն չէ, թե ինչպես է կառավարվում պետությունը, այլև այն, թե որքան տեղ ունենք մենք այդ կառավարման մեջ։

🌿 Իսկ բնապահպանական խնդիրների դեպքում այդ հարցը հատկապես շոշափելի է դառնում, որովհետև որոշումները վերջում վերաբերում են շատ կոնկրետ և շոշափելի բաների՝ մեր ջրին, հողին, օդին և այն համայնքներին, որտեղ մարդիկ ապրում են։

02/10/2026

🌿 Մեկնարկել է «Էկո-ակտիվիզմի Ակադեմիայի» 6-րդ հոսքի երրորդ շրջափուլը։

📍 Փոքր Այրումի «Գրին Քեմփում» մասնակիցները կրկին միասին են՝ ամփոփելու անցած ճանապարհը, վերանայելու իրենց հանրային արշավները և աշխատելու համայնքների զարգացման ու քաղաքացիական մասնակցության նոր մոտեցումների շուրջ։

🎥 Իսկ թե ինչպես մեկնարկեց ակադեմիայի այս շրջափուլը՝ տեսանյութում։

28/09/2026

📰 Ո՞վ է ձևավորում քաղաքացիական ակտիվիզմի մասին մեր պատկերացումները

Ակտիվիստը «դեմ է», «խանգարում է», «բողոքում է», «պայքարում է»։ Հանրային մասնակցությունը հաճախ պատմվում է կոնֆլիկտի լեզվով, մինչդեռ այն խնդիրը, որի շուրջ մարդիկ կազմակերպվում ու բարձրաձայնում են, կարող է մնալ պատմության երկրորդ պլանում։

Ի՞նչ է փոխվում, երբ ուշադրությունը բողոքի տեսարանից տեղափոխում ենք դրա պատճառների ու համատեքստի վրա։ Երբ հարցնում ենք՝ ի՞նչ է տեղի ունեցել մինչ այդ, ո՞ւմ ձայնն է բացակայում պատմությունից, և ի՞նչ պատկերացումներ կարող են վերարտադրել նույնիսկ սովորական թվացող բառերն ու լրագրողական շրջանակները։

Հենց այս հարցերի շուրջ Համայնքային համախմբման և աջակցության կենտրոն ՀԿ-ն սեպտեմբերի 19-20-ին Լոռու մարզի Փոքր Այրում գյուղում կազմակերպեց «Համայնքային ակտիվիզմի լուսաբանումը և կեղծ խոսույթներին հակազդումը մեդիայում» երկօրյա աշխատարանը։

🤝 Մարզային և երևանյան լրատվամիջոցները ներկայացնող գործընկեր լրագրողների հետ քննարկեցինք քաղաքացիական ակտիվիզմի շուրջ տարածված պատմույթները, դրանց ձևավորման մեխանիզմներն ու մեդիայի դերը դրանց վերարտադրման կամ փոփոխության մեջ։

Աշխատարանի դասընթացավարներ Հայկ Աբրահամյանի և Նարինե Եգանյանի հետ իրական մեդիա օրինակների միջոցով դիտարկեցինք՝ ինչպես են ձևավորվում ակտիվիզմի մասին պատմությունները, ինչ ազդեցություն ունեն ընտրված բառերը, աղբյուրներն ու շրջանակները, ում ձայնն է լսելի դառնում, իսկ ումը՝ մնում պատմությունից դուրս։

🔄 Երկրորդ հատվածում փորձեցինք նաև փոխել պատմելու կետը՝ նույն պատմություններին մոտենալ այլ հարցերով, աղբյուրներով ու դիտանկյուններով։ Աշխատարանն ավարտեցինք իրական պատմությունների վերաշրջանակավորման աշխատանքով և քաղաքացիական ակտիվիզմի լուսաբանման համատեղ խմբագրական կարճ ուղեցույցի մշակմամբ։

🌱 Մեզ համար կարևոր էր նաև մեկ տարածքում հանդիպեցնել մարզային և երևանյան լրագրողական փորձառությունները։ Տեղում աշխատող լրագրողները հաճախ ավելի մոտ են համայնքային հարաբերություններին, երկարատև գործընթացներին ու տեղական ձայներին, իսկ ազգային մեդիան կարող է այդ պատմությունները դուրս բերել համայնքի սահմաններից և դարձնել ավելի լայն հանրային խոսակցության մաս։

📍 Այս աշխատարանով ուզում ենք նաև շարունակական մասնագիտական կապ ստեղծել լրագրողների հետ՝ համայնքային ակտիվիզմի մասին պատմություններում ավելի շատ տեղ բացելով պատճառների, համատեքստի և հենց համայնքներից եկող ձայների համար։

#ՀամայնքայինԱկտիվիզմ #Լրագրություն #Մեդիա #ՀանրայինՄասնակցություն

27/09/2026

🌊 Գետերի միջազգային օր

Գետերը հաճախ անվանում են մոլորակի երակներ։ Հայաստանում այդ «երակներով» անցնում է ոչ միայն ջուրը, այլև մեր վերաբերմունքը բնության, համայնքների և հանրային ռեսուրսների նկատմամբ։

🏞️ Գետերը ջուր են տալիս համայնքներին ու գյուղատնտեսությանը, պահպանում են ամբողջ էկոհամակարգեր և կենսաբազմազանություն։ Բայց դրանց վրա միաժամանակ կուտակվում են մարդկային գործունեության բազմաթիվ հետևանքներ՝ չմաքրված կեղտաջրեր ու թափոններ, արդյունաբերական և հանքարդյունաբերական ազդեցություններ, ջրառ, գետերի բնական հոսքը փոխող ենթակառուցվածքներ ու ՀԷԿ-եր։

💧 Այս ամենի կողքին հեշտ է գետերի պահպանության պատասխանատվությունը հասցեագրել միայն մարդուն՝ մեզանից յուրաքանչյուրին։ Եվ այո՛, մեր ամենօրյա վերաբերմունքը կարևոր է․ գետի ափին աղբ չթողնելը, ջուրը խնայելը, բնության նկատմամբ հոգատար լինելը մեր պատասխանատվության մասն են։

⚠️ Բայց երբ խնդիրները համակարգային են, միայն անհատական հոգատարությունը բավարար լինել չի կարող։

Մարդը չի կարող իր անձնական հոգատարությամբ փոխարինել կեղտաջրերի մաքրման համակարգին։ Չի կարող միայնակ վերահսկել ձեռնարկությունների արտանետումները, որոշել գետից թույլատրելի ջրառի չափը կամ գնահատել միևնույն գետի վրա կառուցված մի քանի ՀԷԿ-երի կուտակային ազդեցությունը։

🏛️ Դրա համար անհրաժեշտ են գործող պետական քաղաքականություն, գիտական տվյալների վրա հիմնված կառավարում, մշտադիտարկում և վերահսկողություն, պատասխանատու բիզնես, իսկ ամենակարևորը՝ համայնքների իրական մասնակցություն իրենց ջրային ռեսուրսներին վերաբերող որոշումներին։

🌱 Գետերի մասին խոսելիս կարևոր է դուրս գալ միայն դրանց «օգտակարության» տրամաբանությունից։ Գետը սոսկ ջրի պաշար, էներգիայի աղբյուր կամ տնտեսական գործունեության միջոց չէ. այն ինքնուրույն էկոհամակարգ է, որի բնական հոսքից կախված են այլ էկոհամակարգեր, կենսաբազմազանությունն ու գետի շուրջ ձևավորված համայնքային կյանքը։ Հետևաբար գետի արժեքը չի սկսվում այնտեղ, որտեղ սկսվում է մարդու կարիքը, և չի ավարտվում այնտեղ, որտեղ ավարտվում է նրա տնտեսական շահը։

🔎 Գետերի միջազգային օրը նաև առիթ է խոսելու ոչ միայն պահպանության, այլև պատասխանատվության մասին։ Այն մասին, թե ինչ սկզբունքներով են կառավարվում մեր ջրային ռեսուրսները, ինչ և ում շահեր են հաշվի առնվում դրանց վերաբերյալ որոշումներ կայացնելիս, ինչպե՞ս ենք մենք՝ որպես պետություն և հասարակություն, կառավարում մեր գետերը, ո՞վ է մասնակցում այդ որոշումներին, և արդյո՞ք գետի՝ կենդանի մնալու իրավունքը տեղ ունի այդ որոշումների մեջ։

#ԳետերիՄիջազգայինՕր #ՊահպանենքԳետերը #ՋրայինՌեսուրսներ #Բնապահպանություն #ՀամայնքայինՄասնակցություն #ԲնապահպանականԱրդարություն

25/09/2026

🌳 | Ի՞նչ է գյուղը

Թվում է՝ «գյուղը» բացատրության կարիք չունեցող հասկացություն է։ Մենք ճանաչում ենք այն քարտեզի վրա, տարբերակում ենք քաղաքից, խոսում ենք գյուղաբնակների, գյուղատնտեսության, գյուղական համայնքների ու գյուղերի զարգացման մասին։

Բայց ի՞նչն ենք իրականում անվանում «գյուղ»։

Բնակչության որոշակի թվով բնակավա՞յր։ Գյուղատնտեսությամբ զբաղվող մարդկանց տարածք՞։ Կենսակերպ՞։ Սոցիալական հարաբերությունների ձև՞։ Մշակութային միջավա՞յր։ Հողի հետ առանձնահատուկ հարաբերությո՞ւն։

Թե՞ գյուղը հաճախ սահմանում ենք պարզապես բացասմամբ՝ որպես այն, ինչ քաղաք չէ։

🌳 Այն, թե ինչպես ենք պատկերացնում գյուղը, որոշում է նաև, թե ինչ ապագա ենք հնարավոր համարում նրա համար։

Ժամանակակից հասարակություններում գյուղը հայտնվել է մի տարօրինակ ժամանակային հակասության մեջ։ Մի կողմից՝ այն շարունակաբար կապվում է անցյալի հետ։ Գյուղը դառնում է «արմատների», ավանդույթի, բնությանը մոտ կյանքի, ընտանիքի, պարզության ու իսկության խորհրդանիշ։ Այնտեղ փնտրում ենք մի բան, որը, թվում է, քաղաքային և ժամանակակից կյանքը կորցրել է։ Այս պատկերում գյուղը գրեթե միշտ մի փոքր անցյալում է։

Բայց նույն հասարակությունը գյուղին նայում է նաև բոլորովին հակառակ հայացքով՝ որպես մի տարածքի, որը դեռևս բավարար չափով ժամանակակից չէ։ Այստեղ արդեն խոսում ենք ենթակառուցվածքների պակասի, աշխատանքի սահմանափակ հնարավորությունների, ծառայությունների կենտրոնացման, արտագաղթի, տեխնոլոգիական կամ տնտեսական «հետ մնալու» մասին։ Գյուղը դառնում է տարածք, որը պետք է զարգացնել, արդիականացնել, փոխակերպել, որպեսզի այն մոտենա այն չափանիշին, որի մարմնավորումը սովորաբար քաղաքն է։

Այսպիսով՝ գյուղից միաժամանակ երկու հակադիր բան ենք պահանջում։ Մնալ այն, ինչ եղել է, և դառնալ այն, ինչ դեռ չէ։ Մենք ուզում ենք, որ այն պահպանի «ավանդականը», բայց նաև արդիականանա։ Պահպանի իր առանձնահատկությունը, բայց համապատասխանի քաղաքային կյանքի չափանիշներին։ Չկորցնի իր դեմքը, բայց «հաղթահարի» այն հատկանիշները, որոնցով հենց տարբերում ենք այն քաղաքից։

Գյուղը հայտնվում է անցյալի ու ապագայի միջև, մինչդեռ շատ ավելի քիչ ենք խոսում նրա ներկայի մասին։ Այստեղից էլ մեկ այլ հարց է առաջանում. արդյո՞ք գյուղը ինքնին «հետ է մնում», թե՞ մենք այն այդպես ենք տեսնում, որովհետև ժամանակակից լինելու մեր պատկերացումը կառուցված է քաղաքային փորձի շուրջ։

Քաղաքը հազվադեպ է ստիպված ապացուցել իր ժամանակակից լինելը։ Քաղաքային կենսակերպը հաճախ ներկայանում է որպես չեզոք չափանիշ՝ կրթության, աշխատանքի, շարժունակության, մշակույթի, նույնիսկ հաջողության ու ինքնաիրացման համար։

Գյուղականը, հակառակը, շարունակաբար համեմատվում է այդ չափանիշի հետ։ Այդ պատճառով «գյուղը զարգացնել» արտահայտությունն էլ այնքան անմեղ չէ, որքան կարող է թվալ։

🌳 Զարգացնել դեպի ո՞ւր։
🌳Եվ ո՞վ է սահմանել վերջնակետը։

Եթե գյուղի զարգացման չափանիշը քաղաքին հնարավորինս նմանվելն է, ապա ի՞նչ է տեղի ունենում գյուղականության հետ։ Իսկ եթե այն պետք է պահպանվի, ապա ի՞նչն ենք ուզում պահպանել՝ սոցիալական կապե՞րը, հողի հետ հարաբերությո՞ւնը, տեղական գիտելի՞քը, թե՞ երբեմն նաև անհավասարություններն ու կենսակերպերը, որոնք մարդիկ իրենք, գուցե, չեն ցանկանում պահպանել։

Եվ այստեղ արդեն բախվում ենք վտանգավոր մի կետի՝ գյուղի ռոմանտիզացմանը: Գյուղական կյանքը «ավելի իսկական» անվանելը կարող է նույնքան հեռացնել մեզ իրական գյուղից, որքան այն «հետամնաց» անվանելը։

Առաջին հայացքը կարող է անտեսել ծանր ֆիզիկական աշխատանքը, չվարձատրվող խնամքը, ծառայությունների անհասանելիությունը, գենդերային անհավասարությունները, տնտեսական կախվածությունները կամ հեռանալու ցանկությունը։ Երկրորդը կարող է չտեսնել տեղական գիտելիքը, փոխօգնության հարաբերությունները, հողի ու բնության հետ ձևավորված փորձը, համայնքային կապերը և կյանքի այն ձևերը, որոնք պարտադիր չէ չափել քաղաքի տրամաբանությամբ։

Երկու դեպքում էլ գյուղը դառնում է ինչ-որ մեկի պատկերացման առարկա։ Մի դեպքում՝ մի վայր, որի համար պետք է կարոտել։ Մյուս դեպքում՝ մի վայր, որը պետք է փոխել։

Եվ գուցե հենց այստեղ արժե հարցնել՝ իսկ որտե՞ղ է այս երկու պատկերների միջև իրական գյուղը։

Գուցե գյուղը հնարավոր չէ հասկանալ որպես մեկ հաստատուն երևույթ։ Գյուղականությունը կարող է միաժամանակ լինել հող և աշխատանք, տուն և արտադրություն, հիշողություն և փոփոխություն, սահմանափակում և ազատություն, հեռանալու ցանկություն և մնալու ընտրություն։ Այն կարող է իր մեջ կրել և՛ պահպանման արժանի գիտելիք ու հարաբերություններ, և՛ վերափոխման կարիք ունեցող անհավասարություններ։

🌳 Այդ պատճառով գյուղականությունը պաշտպանելը չի կարող նշանակել գյուղը սառեցնել ժամանակի մեջ։ Բայց այն չի կարող նշանակել նաև գյուղականության աստիճանական վերացումը՝ «զարգացման» անվան տակ։

🌳 Գուցե նախքան հարցնելը՝ «ինչպե՞ս զարգացնել գյուղը», պետք է ավելի հիմնարար հարց տանք. ի՞նչ է գյուղը մեզ համար, ո՞վ է այն այդպես սահմանել, և հնարավո՞ր է արդյոք պատկերացնել ժամանակակից գյուղականություն, որը պարտավոր չէ ընտրել անցյալի և քաղաքի նման դառնալու միջև։

24/09/2026

ENG ⬇️

🌿 Ինչպե՞ս պատմել էկոակտիվիզմի մասին․ աշխատարան՝ կոնտենտ ստեղծողների համար

Ինչպե՞ս խոսել բնապահպանական խնդիրների ու էկոակտիվիզմի մասին այնպես, որ բովանդակությունը ոչ միայն տեղեկացնի, այլև հասնի մարդկանց, կոտրի կարծրացած պատկերացումները և չվերարտադրի ակտիվիզմի շուրջ ձևավորված վնասարար խոսույթները։

Սեպտեմբերի 11-13-ը Լոռու մարզի Փոքր Այրում գյուղի «Գրին Քեմփ» էկո-գյուղական տուրիզմի կենտրոնում (Green Camp /Social Enterprise/) այս հարցերի շուրջ էին աշխատում կոնտենտ ստեղծողներ, բլոգերներ, լրագրողներ և սոցիալական մեդիայում ակտիվ մարդիկ, որոնք հետաքրքրված են բնապահպանական խնդիրներով ու էկոակտիվիզմով։ 🌱

Աշխատարանն իրականացվել է «Կանաչ ուղիները դեպի ժողովրդավարություն» ծրագրի շրջանակում, որն իրականացնում է «Համայնքային համախմբման և աջակցության կենտրոն» ՀԿ-ն՝ Հայնրիխ Բյոլ հիմնադրամի Հարավային Կովկասի տարածաշրջանի Երևանյան գրասենյակի հետ համագործակցությամբ։

--------------

🌿 How Do We Tell Stories About Eco-Activism? A Workshop for Content Creators

How can we communicate about environmental issues and eco-activism in ways that not only inform, but also reach people, challenge entrenched perceptions, and avoid reproducing harmful narratives around activism?

From 11-13 September, content creators, bloggers, journalists and people active on social media with an interest in environmental issues and eco-activism gathered at Green Camp in Pokr Ayrum, Lori region, to explore these questions together. 🌱

The workshop was organised within the framework o

21/09/2026

🇦🇲 Այսօր Հայաստանը նշում է Անկախության 35-ամյակը

Անկախությունն ամենօրյա պատասխանատվություն է՝ կառուցելու պետություն, որտեղ մարդիկ լսելի են, համայնքները՝ ուժեղ, իսկ մասնակցությունը՝ իրական։

Մեզ համար անկախ Հայաստանը այն երկիրն է, որտեղ՝

🌿 մարդն իրավունք ունի ապրել առողջ և անվտանգ միջավայրում և իմանալ, թե իր շրջակա միջավայրի վերաբերյալ ինչ որոշումներ են կայացվում,
🗣️ համայնքի բնակիչը ոչ միայն տեղեկացվում է արդեն կայացված որոշման մասին, այլ իրական հնարավորություն ունի մասնակցելու դրա ձևավորմանը,
👩 կանանց ձայնը լսելի է համայնքային ու հանրային որոշումների կայացման գործընթացներում,
🏘️ մարզերում և փոքր բնակավայրերում ապրող մարդկանց խնդիրներն ու իրավունքները նույնքան տեսանելի են, որքան մայրաքաղաքինը,
🤝 քաղաքացիական նախաձեռնությունն ու ակտիվիզմը դիտվում են ոչ թե որպես խոչընդոտ, այլ որպես ժողովրդավարական հասարակության բնական և անհրաժեշտ մաս,
🔎 պետական ու տեղական կառավարման մարմինները բաց են, հաշվետու և պատասխանատու իրենց որոշումների համար։

Անկախությունն ամեն օր կառուցվող հարաբերություն է՝ մարդու, համայնքի և պետության միջև։

Շնորհավո՜ր Հայաստանի Հանրապետության Անկախության օրը։ 🇦🇲