SPK - Skena e Pavarur Kulturore

23/08/2026

Rivitalizimi i Kalasë së Elbasanit

Projekti për rivitalizimin e Kalasë përfshin analizën e 434 ndërtesave në lagjen “Kala”.

Institucionet thonë se synimi është ruajtja e trashëgimisë dhe zhvillimi i zonës. Ndërkohë, banorët shprehin shqetësime për mënyrën se si do të trajtohen banesat, pronat dhe ndryshimet që mund të sjellë projekti.

A mund të zhvillohet Kalaja duke ruajtur historinë, por edhe duke respektuar banorët e saj?

Projekt-ideja për rivitalizimin e Kalasë së Elbasanit përfshin analizën e 434 ndërtesave të lagjes “Kala”, si bazë për ndërhyrjet e propozuara në zonën historike. Ndërsa institucionet e paraqesin rivitalizimin si një ndërhyrje për ruajtjen e trashëgimisë dhe zhvillimin e zonës...

19/08/2026

Kultura dhe trashëgimia nën lupën e KLSH-së

Një auditim i Kontrollit të Lartë të Shtetit ngre pikëpyetje serioze mbi mënyrën se si po administrohen politikat, financimet dhe investimet në kulturë dhe trashëgimi kulturore.

Nga Strategjia e Kulturës dhe financimi i projekteve artistike, te Bonusi i Rijetëzimit dhe ndërhyrjet në monumentet e trashëgimisë, gjetjet e KLSH-së tregojnë se sektori ka nevojë për më shumë transparencë, planifikim dhe përgjegjshmëri në përdorimin e fondeve publike.

Një çështje që prek drejtpërdrejt jo vetëm institucionet, por edhe të ardhmen e trashëgimisë kulturore shqiptare.

📌 Lexoni artikullin e Amfora.al dhe zbuloni çfarë ka evidentuar auditimi i KLSH-së.

Kontrolli i Lartë i Shtetit evidentoi problematika në politikat, financimet dhe investimet në fushën e kulturës dhe trashëgimisë kulturore, gjatë auditimit të Ministrisë së Ekonomisë, Kulturës dhe Inovacionit. Gjetjet prekën nga Strategjia e Kulturës dhe financimi i projekteve artisti...

18/08/2026

15/08/2026

HISTORI ME FILMA

Nga Leonard Bombaj

Letër e hapur për Kryeministrin Edi Rama dhe Ministrin e Ekonomisë, Kulturës dhe Inovacionit, Blendi Gonxhja
Zoti Kryeministër!
Zoti Ministër!
Po ju shkruaj publikisht sepse edhe ju jeni pjesë e këtij rrugëtimi.
Zoti Rama!
Më 14 shkurt 2024, në orën 8:45, hyra në zyrën tuaj me një producent amerikan. Ai ju deklaroi se do të financonte një film shqiptar, duke kërkuar pjesëmarrjen e shtetit shqiptar. Ishte koha kur Qendra Kombëtare e Kinematografisë ishte e pezulluar dhe në ristrukturim.
Ju thatë: “Bëjini gati letrat, and come back again! Historia dhe autori shqiptar e meriton.”
Na ishin dashur gjashtë muaj për të siguruar atë takim. Producenti firmosi, vulosi dhe i sollëm letrat, por me ju nuk u takuam më.
Pas dy muajsh mora një telefonatë nga z. B. Gonxhja: “Dosja juaj ka kaluar tek ne. Por është në dorë të K.M. të aprovojë buxhetin. Unë do ta rikujtoj.”
U lumturova. Kisha mundur të sillja një buxhet me firmë e vulë nga jashtë për Shqipërinë dhe mendova se edhe shteti ynë po e merrte seriozisht.
Nuk ndodhi. Muajt pasuan…

“Lejlekët nuk vijnë më”, një projekt filmi mbarëkombëtar me potencial për kureshtje botërore, mori një formë të pazakontë.
Producenti amerikan S. Fishler erdhi dy herë në Shqipëri.
Ai na lidhi me ekspertë të skenarit në Hollivud, ndër ta R.Naturman.
Skenari ka shumë dorëshkrues:
1. Histori të vërteta, 24 karat, nga autori-popull.
2. “Peshkimi” letrar dhe talenti i rrallë i Pëllumb Kullës.
3. Katër drafte nga Bombaj, bazuar në manuale botërore.
4. Tetë personalitete, deri te ish-Presidenti i Republikës, u bënë “Ambasadorë” të filmit me këshilla.
5. Një Script Doctor nga Hollivudi me rishkrim të filmit.
6. Dhe 79 shqiptarë nga çdo cep i globit, që mbështetën financiarisht zhvillimin e projektit.
Pra, një skenar i gatuar nga shumë duar, një gosti karakteresh për 50 aktorë shqiptarë dhe 400 figurantë, me 80 vjet histori.
Çfarë ndodhi nga shkurti 2024 deri më 10 gusht 2026?
Aplikuam në thirrjen e QKK-së dhe projekti u refuzua.
Kineastë të njohur humbën gjithashtu.
Dy momente dua t’i ndaj me ju, sepse na çojnë te:
SISTEMI.
Në korridor dikush tha: “Aplikanti i fundit është lojtar i fortë. Ka pesë vjet që, sa herë aplikon, fiton.”
Ashtu ndodhi. Ai sërish fitoi.
Flasim për rreth një çerek milion euro nga taksapaguesit tanë.
Wow! — thashë. Si e gjetën?

Po drejtoj disa pyetje për të kuptuar sistemin dhe transparencën publike:
1. Kush vlerësoi dhe me çfarë kriteresh?
2. A publikohen pikët individuale dhe arsyetimi profesional për secilin projekt?
3. Sa herë ka fituar i njëjti aplikant?
4. Çfarë audience/box office kanë pasur projektet e financuara?
5. Sa aplikantë që aplikojnë për herë të parë fitojnë?
6. A ndryshojnë anëtarët e bordit nga viti në vit për të shmangur një rreth të mbyllur?
7. A po prodhon Sistemi një industri të re filmi, apo po riciklon të njëjtin grup autorësh?
Mendja më shkon tek projekti ynë, që nuk u bë për një natë dhe as u mbyll në zarf për të provuar fatin.
Është dashur 20 vjet akumulim, 2 vjet zhvillim, punë e 99 njerëzve, dhe në fund u sfidua nga një skenarist i vetëm që fitoi sërish.
Mund të ketë qenë i mirë.
Kam një dyshim që mund të rrëzohet vetëm me transparencë.
Auditoni! Verifikoni projektet! Edhe tonin. Nëse jam gabim, do të kërkoj falje publikisht.
Sepse problemi nuk është se njëri prej nesh refuzohet.
Problemi fillon kur askush nuk mund të kuptojë më pse refuzohet.
Kam ndjesinë e fortë se vepra jonë po gremiset në errësirën e sirtareve-katakombe. Guxoj të besoj se kjo Shqipëri e vogël me potencial kaq të madh artistik, për numër banorësh duhet të ketë “varrezën” më madhe në botë me vepra të refuzuara, ekzekutuar nga e njëjta armë krimi- PAPËRGJEGJSHMËRIA.
MOMENTI I DYTË
Një nga anëtarët e bordit tha: “Skenari juaj është 4 filma bashkë.”
Në pamje të parë mund të duket thjesht një opinion por kjo fjali ngre një pyetje shumë më serioze: Me çfarë kriteresh po lexohet një skenar kinematografik?
Mendja më tha: “Jo, mik! Skenari është 40 filmtha bashkë, ku heroi, si një Servantes, ecën mes historive reale shqiptare.”
Skenari nuk është letrar, por i detajuar teknikisht. Manualet botërore na sugjeronin çdo faqe KUR duhet të ndodhte ÇFARË, dhe kujdesi i një eksperti në Hollivud (ndër 5 më të Mirët).
M’u kujtua filmi Amadeus. Perandori, për të bërë një kritikë, i thotë Mozartit: “Opera juaj ka shumë… shumë… nota.”
Mozarti, gojëhapur, mbrohet: “Opera ka aq nota sa duhet.”
Dyshoj se skenarët mund të lexohen nxitimthi, përciptazi, me ndonjë shënim sa për oponencë.

Zoti Rama!
Zoti Gonxhja!
Eksperienca ime 30-vjeçare, ku të gjithë shijojnë sukseset e kolegëve, më ka dhënë edhe shansin të futem në “Luginën e Refuzimit”, rrethuar nga kodra-pirgje me vepra të refuzuara.
Në Hollivud thuhet: “Ju nuk e imagjinoni sa filma të mrekullueshëm janë varrosur të gjallë, dhe sa të tjerë kanë mbijetuar falë lobingut dhe marifeteve.”
E pra, ju nuk e imagjinoni sa kryevepra shqiptare ndër vite janë zhytur në dheun e harrimit prej refuzimit. Duhet një “Ministri Ndjese” që të kërkojë FALJE dhe t’i ringjallë.

Dhe po rikujtoj SISTEMIN.
Paratë publike nuk janë pronë e një bordi.
As talenti nuk është pronë e një klani.
Po flas kur protestat dhe debatet publike janë aktuale në Shqipëri.
Po flas kur NE të gjithë, nga pak, me heshtje fryjme administratën sa një Ciklop.
Kemi krijuar një “Kënetë interesash”.
Nuk flas për një bord. Flas për një sistem që ushqen fitore të vogla personale dhe mbyt të ardhmen e brezave të nesërm.
Mes artistësh që përpëliten në krijimtari me hirin e shpirtit të tyre, ka edhe MARIFETÇINJ që luajnë “Valsin e Lëpirjes”, “Rapsodinë servile”, apo menaxhojnë votime me shkelje syri.
Prandaj: ÇONI EKSPERTË!

Zoti Rama!
Zoti Gonxhja!
Çoni ekspertë të pavarur dhe shikojeni vetë.
Shikoni vitet e fundit të financimeve të QKK-së.
Shikoni emrat. Shikoni aplikimet. Shikoni fituesit. Shikoni përsëritjen e financimeve.
Dhe mbi të gjitha kërkojmë që projektet tona të mund të humbasin në mënyrë të drejtë.

SË FUNDI, NJË FJALË E MIRË
Po e mbyll këtë histori me ata që janë pjesa më e bukur e saj.
Janë 79 shqiptarë nga vende të ndryshme të botës që kontribuan financiarisht për zhvillimin e këtij filmi.
Kanë zgjedhur të besojnë te një vepër shqiptare përpara se ajo të realizohej.
Prandaj po ju them publikisht:MIRËNJOHJE!
Ju përfaqësoni etjen që ekziston për vepra shqiptare dinjitoze.
Kjo është një dëshmi që unë nuk mund ta injoroj. As shteti nuk duhet ta injorojë.
Ka një publik që ende pret diçka më shumë nga kultura e mëmëdheut: HISTORI-IDENTITET-DINJITET.
E dini?
Një personalitet me titull nga Shtëpia e Bardhë në SHBA, fatmirësisht filantrop shqiptaro-amerikan, më sugjeroi: “Bombaj! ka me qindra - mijëra shqiptarë që janë gati të investojnë për kulturën shqiptare. Le të ngremë një Bord Diasporë-Shqipëri për mega-projekte por… duhet Besim–Transparencë.”
Këtë ide e çova në M.T.K.S. në pranverë të këtij viti.
Presim.
Prandaj sot unë nuk kam ndërmend të hesht.
Jo nga mërzia,
Nga përgjegjësia.
Leonard Bombaj
Regjisor / Skenarist
Tiranë 15 gusht 2026

29/07/2026

" Shpresat se artisti i dikurshëm Edi Rama, tani e një kohë të gjatë kryeministër i Shqipërisë, do t’hapte horizonte të reja për kulturën, ka kohë që kan vdekur. Përkundrazi, ai duket se është shndërruar në armikun kryesor të kulturës në Shqipëri. Prandaj, kulturalisht është pothuajse e vdekur." - Jeton Neziraj

https://kdp.mk/2026/07/29/shqiperia-kulturore/?fbclid=IwdGRjcATWzndjbGNrBNbOPmV4dG4DYWVtAjExAHNydGMGYXBwX2lkDDM1MDY4NTUzMTcyOAABHoDZ0mNvQKyaa4gksT2-cMYfmZlwym2_AmUNtVyNURuZtU8wo3qjMeBjzYIW_aem_Yy_b1-2K7vr_Df_x0GnoMA

Shpresat se artisti i dikurshëm Edi Rama, tani e një kohë të gjatë kryeministër i Shqipërisë, do t’hapte horizonte të reja për kulturën, ka kohë që kan vdekur. Përkundrazi, ai duket se është shndërruar në armikun kryesor të kulturës në Shqipëri. Prandaj, kulturalisht është ...

28/07/2026

"Një shoqëri e traumatizuar gjithmonë e zbulon me vonesë lirinë e vërtetë." - Elsa Demo

Një fjali që përmbledh jo vetëm një reflektim mbi të shkuarën, por edhe një thirrje për të mos e pranuar harresën si normalitet. Liria nuk është vetëm një e drejtë politike; ajo ndërtohet mbi kujtesën, kulturën, dinjitetin dhe guximin për të mos heshtur.

Unë vij nga një vend për të cilin do doja të ishte folur në shesh, sepse edhe ai vend meriton të jetë pjesë e zemërimit dhe të drejtave që kërkoni dhe ju sjellin këtu çdo natë: ai vend është Patos-…

26/07/2026

Qëndrim i regjizorit Mevlan Shanaj për artistët

Vazhdoj të mbetem i befasuar nga heshtja pothuajse e plotë e artistëve për t'u shprehur mbi realizimet e kolegëve të tyre. Nuk po flas për analiza të gjata e studime kritike. Edhe një opinion i shkurtër, një përgëzim, një urim për sukses apo për shëndet, rrallëherë ndodh të dëgjohet.
Ndërkohë, kur prekën tema tabu ose çështje që lidhen me administratën shtetërore, zëri i intelektualit, në përgjithësi, mbetet i heshtur. E, nëse dëgjohet, shpesh del me pikatore, i ngarkuar më shumë me mllefe militantizmi sesa me gjykime të pavarura e serioze.
Edhe më shqetësuese është mungesa e debatit profesional për atë që po ndodh me artin dhe kulturën. Publiku, në çdo kohë, ka qenë më i avancuar në kërkesat e tij shpirtërore sesa qëndrimet zyrtare. Megjithatë, kritika profesionale ka munguar ose ka zgjedhur të ecë në harmoni me mendimin zyrtar.
Kjo nuk është një dukuri e re. Për fat të keq, në Shqipëri kritika ka rendur shpesh pas pushtetit, në vend që të ecë përpara tij. Pikërisht ky konformizëm na ka sjellë në këtë gjendje plogështie, ku synimi kryesor duket të jetë të mos prishet qetësia e administratës, edhe kur veprimet e saj janë larg frymës bashkëkohore dhe interesit të qytetarit.
Pyetja ime është e thjeshtë: pse ndodh kjo edhe me ata që e kuptojnë se kjo mënyrë jetese nuk na mbron dhe nuk na çon drejt një shoqërie më të qytetëruar? Pse heshtin?
A nuk do të ndiheshin më të lirë, më të çliruar shpirtërisht, artistët dhe intelektualët, po të flaknin indiferencën – për të mos thënë frikën – dhe të shprehnin hapur mendimin e tyre?
Sepse heshtja nuk është gjithmonë shenjë urtësie. Shpesh ajo bëhet bashkëfajtore me atë që nuk guxojmë ta kundërshtojmë.( Nga libri në proçes " Nuk është vonë të tregosh")

14/07/2026

Letër nga artistët e rinj, drejtuar Ministrit të Kulturës në lidhje me problematikat e artit dhe kulturës aktualisht në Shqipëri.

Drejtuar: Ministrit të Kulturës së Republikës së Shqipërisë
Z.Blendi Gonxhja
Lënda: Kërkesë për ndërmarrjen e masave administrative dhe hartimin e një programi mbështetës për artistët e rinj në institucionet kulturore publike
I nderuar z. Ministër,
Në mbështetje të parimeve kushtetuese të barazisë përpara ligjit, mbrojtjes së të drejtës për punë dhe detyrimit të shtetit për të promovuar dhe zhvilluar kulturën, si dhe në përputhje me interesin publik për garantimin e zhvillimit të jetës kulturore në Republikën e Shqipërisë, paraqesim këtë kërkesë zyrtare për shqyrtim dhe marrjen e masave konkrete në lidhje me trajtimin ekonomik dhe profesional të artistëve të rinj duke u bazuar dhe ne ligjet, nenet, programet, strategjite perkatese shteterore si:
Kreu V, Objektivat Socialë, Neni 59
LIGJ Nr.10 352, datë 18.11.2010 PËR ARTIN DHE KULTURËN
Ligji nr. 75/2019 “Për Rininë”
Strategjia Kombëtare e Kulturës 2026–2030
Ligjit nr. 15/2019 ‘Për nxitjen e punësimit’
Konstatohet se një numër i konsiderueshëm artistësh të rinj, të angazhuar në produksione artistike në institucionet publike të kulturës, dhe institucionet ne varësi të Ministrisë së Kulturës, shpërblehen me honorare që, pas zbritjes së detyrimeve fiskale, rezultojnë zakonisht në vlerën rreth 170–200 euro për produksion ose projekt dhe pagesat vonojne shume.
Ky nivel shpërblimi nuk garanton një trajtim ekonomik dinjitoz dhe nuk pasqyron ngarkesën profesionale, kohën e investuar, nivelin e formimit artistik dhe përgjegjësinë që mbart pjesëmarrja në një produksion kulturor. Për më tepër, kjo situatë krijon pengesa serioze për zhvillimin profesional të artistëve të rinj dhe rrit rrezikun e largimit të tyre nga sektori publik kulturor ose emigrimit.
Gjithashtu, vlerësojmë se është e nevojshme të kryhet një analizë krahasuese me praktikat e vendeve të rajonit në lidhje me mbështetjen financiare dhe profesionale të artistëve të rinj. Në veçanti ne rajon, Republika e Kosovës, ndonëse ende nuk disponon një teatër kombëtar opere të konsoliduar, ka ndërmarrë iniciativa për mbështetjen e artistëve të rinj, duke i paguar artistet e rinj me 4-fishin e pagesave qe marrin ne Shqiperi. Shqipëria, me institucionet e saj kombëtare të kulturës dhe në kuadër të procesit të integrimit evropian, duhet të synojë standarde të krahasueshme ose më të larta në trajtimin e artistëve të saj.
Po ashtu, përmirësimi i kushteve të punës dhe mbështetja e artistëve të rinj është në përputhje me angazhimet e Republikës së Shqipërisë në procesin e anëtarësimit në Bashkimin Evropian, si dhe me parimet e promovimit të kulturës dhe zhvillimit të kapitalit njerëzor të parashikuara nga legjislacioni dhe politikat evropiane.
Për sa më sipër, kërkojmë që Ministria e Kulturës, në ushtrimin e kompetencave të saj, të marrë në konsideratë:
1. Hartimin dhe miratimin e një Programi Kombëtar Mbështetës për Artistët e Rinj, i cili të krijojë mundësi të qëndrueshme punësimi, zhvillimi profesional dhe mbështetjeje financiare në institucionet kulturore publike, duke marrë në konsideratë edhe praktikat e vendeve të rajonit dhe standardet evropiane.
2. Kryerjen e një analize institucionale mbi nivelin aktual të honorareve dhe mënyrën e shpërndarjes së fondeve publike për kulturën, me qëllim garantimin e një shpërblimi të drejtë, dinjitoz dhe transparent për artistët e rinj, ku pagesat të përputhen më së paku me rrogën minimale në Shqipëri.
3. Hartimin dhe zbatimin e një politike kontraktuale të qëndrueshme, duke zëvendësuar praktikën e angazhimeve sporadike me kontrata pune ose kontrata angazhimi me afat të përcaktuar, me kohëzgjatje minimale 6 (gjashtë) muaj 1 (një) vit ose (dy) vite, sipas natyrës së veprimtarisë artistike dhe nevojave të institucionit, dhe marrja parasysh e rishikimit te fondit per krijimtarine artistike.
4. Krijimin e një grupi pune dhe zhvillimin e një konsultimi publik me përfaqësues të Ministrisë së Kulturës, institucioneve kulturore dhe komunitetit artistik, me qëllim hartimin e masave konkrete për përmirësimin e statusit ekonomik dhe profesional të artistëve të rinj.
5. Shqyrtimin e mundësisë për krijimin e një Ansambli Kombëtar të Artistëve të Rinj, i cili të zhvillojë turne artistike në qytetet bregdetare dhe turistike të vendit, duke promovuar kulturën shqiptare, zgjeruar aksesin e publikut në aktivitetet kulturore dhe krijuar mundësi të reja punësimi për artistët e rinj.
Vlerësojmë se investimi tek artistët e rinj nuk përbën vetëm një detyrim moral dhe institucional, por edhe një domosdoshmëri për garantimin e zhvillimit të qëndrueshëm të kulturës kombëtare. Politikat publike që mbështesin brezin e ri të artistëve ndikojnë drejtpërdrejt në cilësinë e jetës kulturore, ruajtjen e trashëgimisë artistike dhe përmbushjen e misionit të institucioneve publike të kulturës.
Në përputhje me legjislacionin në fuqi mbi procedurat administrative, veçanërisht me Ligjin nr. 44/2015 “Kodi i Procedurave Administrative i Republikës së Shqipërisë”, kërkojmë që kjo kërkesë të shqyrtohet dhe të na vihet në dispozicion një përgjigje zyrtare, e arsyetuar me shkrim, brenda afateve të përcaktuara nga ligji.
Duke shprehur gatishmërinë tonë për dialog institucional dhe bashkëpunim në funksion të përmirësimit të politikave kulturore, mbetemi në pritje të një reagimi dhe angazhimi konkret nga ana e Ministrisë së Kulturës.
Kërkojmë që çdo e dhënë personale e paraqitur në këtë kërkesë të trajtohet në përputhje me Ligjin nr. 124/2024 “Për mbrojtjen e të dhënave personale”, duke garantuar konfidencialitetin dhe përdorimin e tyre vetëm për procedurat administrative që lidhen me shqyrtimin e kësaj kërkese.

Me respekt,
Përfaqësuesit e artistëve të rinj te Shqiperise
(Grup joformal rinor)