03/10/2026
Në nderim të artistit Kujtim Spahivogli
Nga Kujtim Cekani
"Marr shkas nga arrestimi dhe terheqja zvarrë e mbesës së Kujtim Spahivoglit Entela Koja-Spahivogli mbrëmë nga protesta 😡për të treguar cfar i ndodhi edhe xhaxhait nga partia e Kristaqit .
KUJTIM SPAHIVOGLI – KUR PARTIA I MORI SKENËN NJË ARTISTI
Emrat janë në dokumente. Datat janë në dokumente. Edhe mekanizmi i goditjes është në dokumente.
Kujtim Spahivogli nuk ishte një artist i zakonshëm.
Aktor, regjisor, pedagog, docent dhe shef katedre në Institutin e Lartë të Arteve, i diplomuar për art dramatik në Moskë, ai ishte një nga figurat e rëndësishme të teatrit shqiptar.
Por në Shqipërinë e vitit 1973 talenti nuk mjaftonte.
Duhej edhe bindja.
Dhe kur Partia vendosi se Kujtim Spahivogli kishte kaluar kufirin e lejuar ideologjik, filloi mekanizmi i goditjes.
Dokumentet e publikuara nga dosja e tij tregojnë se procesi kundër tij kishte nisur të paktën që në vitin 1972, kur Dega e Kuadrit e Komitetit të Partisë së Tiranës hartonte karakteristika për punën dhe qëndrimet e tij. (Albspirit)
1973 – VITI KUR U VENDOS FATi I TIJ
Më 29 maj 1973, Organizata Bazë e Partisë i dha Spahivoglit masë partie dhe kërkoi që ai të kalonte dy vjet në një rreth tjetër për “riedukim”.
Çfarë kishte bërë?
Në dokumentet partiake renditen akuza si:
“pikëpamje e qëndrime të padrejta”;
“futjen e frymës së liberalizmit te studentët”;
“qëndrime anarkiste”;
“pikëpamje liberale”;
“mendjemadhësi dhe etje për lavdi personale”;
si dhe shkelje të disiplinës dhe kundërshtime ndaj mënyrës se si Partia trajtonte çështjet artistike.
Këto nuk janë interpretime të sotme. Janë formulime që gjenden në dokumentacionin partiak të kohës. (Gazeta Tema)
XHEMIL SIMIXHIU – FIRMA NË DOKUMENT
Një emër konkret del në dokumentacion:
Xhemil Simixhiu, sekretar i Organizatës Bazë të Partisë.
Emri dhe firma e tij ndodhen në dokumentin e gushtit 1973 që trajton çështjen e Kujtim Spahivoglit. Në votimin e organizatës, 12 veta kërkuan kthimin e tij nga anëtar në kandidat partie, ndërsa 7 kërkuan përjashtimin nga Partia.
Burimi i publikuar nuk jep emrat individualë të 19 votuesve, ndaj përgjegjësia personale e secilit prej tyre nuk mund të përcaktohet pa dokumentacion shtesë. (Observatori i Kujtesës)
Por goditja nuk mbaroi aty.
ANDON RRUDHA – RAPORTI QË SHKOI TE RAMIZ ALIA
Më 9 shtator 1973, instruktori Andon Rrudha hartoi një informacion për një dramë të Kujtim Spahivoglit që po përgatitej në Kombinatin e Tekstileve “Stalin”.
Raporti iu drejtua drejtpërdrejt:
RAMIZ ALISË, sekretarit të Komitetit Qendror që mbulonte kulturën dhe propagandën.
Drama e Spahivoglit kritikohej politikisht për mënyrën se si paraqiste jetën e disa grave të Kombinatit.
Dokumenti i Andon Rrudhës ishte shtypur në pesë kopje. Megjithatë, nuk ka provë të publikuar që të na lejojë të themi me siguri se cilëve drejtues të tjerë iu dorëzuan katër kopjet e tjera. (Observatori i Kujtesës)
21 SHTATOR 1973 – VENDIMI
Vetëm dymbëdhjetë ditë më vonë, më 21 shtator 1973, Komiteti i Partisë i Rajonit Nr. 2 të Tiranës shqyrtoi çështjen e:
KUJTIM RRAPUSH SPAHIVOGLIT.
Vendimi ishte më i rëndë se masa e organizatës bazë:
PËRJASHTIM NGA PARTIA.
Dokumenti rendiste kundër tij liberalizmin, modernizmin, qëndrimet e konsideruara “anarkiste”, ndikimin te studentët dhe kundërshtimet e tij ndaj vendimeve të strukturave partiake. (Gazeta Tema)
Një regjisor nuk po gjykohej thjesht për cilësinë e një shfaqjeje.
Po gjykohej politikisht për mënyrën se si mendonte dhe krijonte.
NGA PEDAGOG DHE REGJISOR – NË PUNËTOR NË MBROSTAR
Pas goditjes politike, Spahivogli humbi vendin që kishte në jetën artistike.
Dosja personale e Kuadrit përmban më pas karakteristika të hartuara për të nga Ndërmarrja e Ndërtimit në Mbrostar të Fierit.
Njeriu që kishte drejtuar aktorë dhe kishte përgatitur studentë arti ishte dërguar për atë që regjimi e quante:
“riedukim në gjirin e klasës punëtore”. (Memorie)
Kjo ishte metoda.
Nuk ishte e nevojshme gjithmonë një qeli burgu.
Mund t’i merrje artistit skenën.
Mund t’i merrje studentët.
Mund t’i merrje profesionin.
Dhe pastaj ta dërgoje të “riedukohej”.
PESË VJET PA PUNË
Historia nuk përfundoi me Fierin.
Në autobiografinë që Kujtim Spahivogli shkroi më 30 tetor 1983, ai dokumentonte se pas kthimit në Tiranë në vitin 1978, qëndroi rreth:
PESË VJET PA PUNË.
Vetëm në vitin 1983 arriti të punësohej si metodist në një shtëpi kulture në Bërzhitë.
Dokumentet nga Mbrostari dhe Bërzhita tregojnë madje për përpjekje që ai të rikthehej pranë studentëve në Institutin e Lartë të Arteve dhe pranë Teatrit Popullor.
Kthimi që dëshironte nuk u realizua. (Memorie)
DHE NË FUND…
Më 13 korrik 1987, Kujtim Spahivogli vdiq në Tiranë.
Ishte vetëm 55 vjeç.
Burimet që publikojnë dosjen e përshkruajnë fundin e tij në një shtëpi të vjetër në rrugën “Hoxha Tasin”, larg pozitës që kishte pasur dikur në teatrin shqiptar. (Memorie)
Xhemil Simixhiu.
Andon Rrudha.
Ramiz Alia.
Organizata Bazë e Partisë e Institutit të Lartë të Arteve.
Komiteti i Partisë i Rajonit Nr. 2 të Tiranës.
Këta emra dhe këto institucione dalin në dokumentacionin e publikuar të procesit politik kundër tij. Përgjegjësia konkrete duhet lidhur me aktet që secili ka firmosur ose kryer, jo me hamendësime.
Dhe përballë tyre mbetet një emër:
KUJTIM SPAHIVOGLI.
Një artist të cilit sistemi i mori skenën, katedrën dhe për vite me radhë profesionin.
Dokumentet e vitit 1973 tregojnë se kjo nuk ishte thjesht një histori konflikti artistik.
Ishte një proces politik i dokumentuar kundër një artisti"
Burimi më i rëndësishëm për pjesën e vitit 1973 është dosja me dokumentet partiake të Kujtim Spahivoglit; autobiografia dhe dokumentet e Mbrostarit/Bërzhitës janë publikuar gjithashtu nga Memorie.al.
