17/05/2026
ANAGNOSTI LIGJ
Nga Joni Shanaj
35% nga Ministria e Financave për filmat e autorëve dhe producentëve ndërkombëtarë në Shqipëri?
OK!⚡
Por fokusi i qeverisë sidomos për subvencionimin e shërbimeve që mund të merren dhe përftohen në Shqipëri prej produksionesh botërore, nuk garanton asgjë në lidhje me zhvillimin e filmit shqiptar.
Rritja e kërkuar prej vitesh e buxhetit të kinematografisë, po.
Lajmi i mirë që mund të lidhet indirekt me kinematografinë shqiptare është se duke premtuar kompensim deri në 35% nga paraja publike shqiptare për shpenzimet e produksioneve ndërkombëtare në Shqipëri, ekzekutivi është njëkohësisht duke i dhënë njohjen e tij pohuese ekzistencës dhe zhvillimit të sektorit të audiovizualit nga aktorë privatë në vendin tonë, aq sa ky i fundit të perceptohet se do të mund të përballojë dhe t’i shërbejë fluksesh akoma më të mëdha nga ç’mundet sot.
Në solidaritet dhe unitet me ta dhe investimet e tyre më duhet vetëm t’ju uroj rritje dhe mbarësi.
Në këtë kontekst, ligjit aktual mund t’i shtohet neni Neni 24 ’Fondi i Rimbursimit të Shpenzimeve (Cash Rebate)’ i gjendur në projektligjin e propozuar që garanton këtë subvencionim, gjë që dukshëm është në vizionin e qeverisë.
Kjo shtesë ligjit aktual, së bashku me zgjerimin e gamës së gjinive të subvencionueshme si prodhimet bashkëkohore (audiovizuale) virtuale, lojërat kompjuterike, serialët kinematografikë dhe disa mekanizma për krijimin e organikës shtesë që bën të mundur ndërlidhjen mes QKK dhe Ministrisë së Financave për realizimin e ’cash rebate’, transferimin e pronësisë së Albafilm për AKKA – QKK dhe ndonjë gjë tjetër konkrete, mund të kryhen lehtësisht.
Këro lëvizje dhe shtesa mund të jenë normale dhe mund t’i shtohen ligjit aktual në vazhdën shtesave të bëra vitin 2005, pa qenë nevoja për një ligj totalisht të ri që përmbys edhe këtë pak trashëgimi ligjore të krijuar tashmë në Shqipëri.
Formulimet në ligjin e ri, jo vetëm nuk janë më të mira se në ligjin e vjetër, por përkundrazi krijojnë akoma më tepër hapësira dhe shtigje ngatërrestare për keqkuptime dhe keqinterpretime të pallogaritshme në të ardhmen.
Përkufizimi më i mirë që gjeta në projektligj:
’"Kinema autoriale" është tërësia e veprave kinematografike, në të cilën vizioni origjinal i autorit ka peshën mbizotëruese në zgjedhjet artistike, estetike dhe narrative, i pakushtëzuar nga kërkesat dhe dinamikat e tregut’, shkruhet në projektligjin e ri.
Por edhe këtu, edhe pse fraza "i pakushtëzuar nga tregu" është një mënyrë për të thënë: "ky film nuk është bërë për të maksimizuar fitim, ndaj meriton mbështetje publike," definicioni është romantik.
Një formulim më i saktë pa shumë pathos për këtë pikë do të kishte qenë:
"Kinema autoriale" është tërësia e veprave kinematografike në të cilat regjisori, si autor kryesor, ushtron kontrollin vendimtar krijues dhe vizioni i tij origjinal, autentik dhe gjenuin përcakton zgjedhjet artistike, estetike dhe narrative, duke u bazuar në pavarësinë e tij krijuese.
Sepse realiteti është më hibrid: kinemaja autoriale ka tregun e vet, por tregu i saj është i vogël ndaj shpesh ka nevojë për mbështetje publike mbijetesë.
Shumë regjisorë autorialë (p.sh. Tarantino, Lynch, Nolan, Pawlikowski, Trier, etj.) arrijnë sukses tregtar pikërisht sepse kanë një stil të dallueshëm.
Duke qenë se buxheti i QKK, apo AKKA premtohet të dyfishohet, dhe kjo ka qenë kërkesa e vetme e përbashkët e kineastëve të Shqipërisë, duhet të theksuar se ky fond duhet të lëvrohet direkt për QKK nga buxheti i qeverisë.
Nuk ka përse të bëhen akrobaci me televizionet, shërbimet e internetit dhe të telefonisë, në vitin 2026, kur tatimi mbi fitimin kalom gjithësesi nëpërmjet Ministrisë së Financave.
Jo vetëm hapen punë pa asnjë dobi, por fondi i mbledhur prej përqindjeve mbi përqindjet e tatim fitimeve të kompanive të larmishme dhe përgjithësisht pa fitim, jo vetëm do të jetë i paqëndrueshëm, por do të krijojë probleme të thella dhe shumë serioze në raport me trafiqet e influencave dhe kontrollin ndaj lirive krijuese.
Sektorët e përmendur në ligj në kushtet e sotme të Shqipërisë nuk dihet sa janë 'CLEAN'.
Kinematografia dhe audiovizuali i së ardhmes kërkon pikërisht të kundërtën, respekt nga organet qeverisëse, lojë të pastër, vijimësi dhe qëndrueshmëri.
Niko Peleshi kryetar kuvendi dhe Edi Rama kryeministër janë njerëzit që duhet t’i garantojnë të ardhmes së filmit shqiptar LIRI.
Kinostudio 'Shqipëria e Re' kishte statusin e një Ndërmarjeje Prodhuese në kohën e komunizmit.
Pra, Ndërmarrja Kinostudio konsiderohej nga shteti si pjesë e industrisë.
Ashtu shkoi edhe fati i aseteve të saj, materiale, fizike dhe njerëzore që fatin e përbashkët të industrive dhe bujqësisë shqiptare pas viteve ’90, duke u dëmtuar rëndë si pasojë e terapisë së ’shock-ut’ dhe vandalizmit që u shoqërua me të.
Ashtu shkoi edhe fati i aseteve të saj si materiale, si fizike ashtu dhe njerëzore pas shkatërrimit të industrive dhe bujqësisë post 90-të si shkak dhe pasojë e terapisë së shock-ut dhe vandalizmit që u shoqërua me të ndaj industrive prodhuese.
Por, në sajë pë integritetit, talentit dhe trashëgimisë ARTISTIKE krijuese dhe interpretuese të artistëve shqiptarë: aktorë, regjisorë, shkrimtarë, kompozitorë, piktorë filmi, operatorë dhe fotografë, edhe ajo kinematografi e krijuar në kushte industriale nën terror politik arriti të depërtojë dhe të hyjë në zemrat e njerëzve duke u shndërruar në pasuri kulturore KOMBËTARE.
Aq sa edhe sot, kanalet televizive dhe platformat konkurrojnë për të transmetuar sa më shumë filma shqiptarë, edhe pse shumë prej tyre mbartin përmbajtje dhe ideologji që sot konsiderohen të papranueshme.
Pra filmi shqiptar nisi si industri në shërbim të propagandës së sistemit diktatorial, por sot, për çudi, jeton ende në sajë të aftësive të artistëve shqiptarë dhe arriri të shndërrohet në aset kulturor.
Në komunizëm nuk mund të kishte “autorë” në kuptimin e mirëfilltë të fjalës, sepse individualizmi luftohej në emër të “vijës së masave”. Prandaj, filmi dhe kinematografia në tërësi konsideroheshin industri.
Brenda kësaj industrie, me të gjitha problemet e veta, arritën të ngriheshin disa personalitete autoriale që mbijetonin në tehun e thikës së censurës dhe makinerisë së eliminimit.
Nisur nga ky background historik i një populli të dalë i rraskapitur nga diktatura, u hartua Ligji për Kinematografinë i vitit 1996, nën kujdesin e një prej emrave më të mëdhenj të kinematografisë shqiptare, Dhimitër Anagnosti, atëherë Ministër i Kulturës në qeverinë Meksi.
Në të njëjtën inerci dhe frymëzim nga emrat e mëdhenj të kinematografisë shqiptare, u hartua ligji aktual për kinematografinë i cili këto 30 vite të funksionimit të tij arriti të krijojë disa vepra filmike të jashtëzakonshme dhe të japë shpresë për disa producentë dhe ndonjë autor të pavarur të sakatuar por të mbetur ende gjallë në Shqipëri.
Mund ta quajmë këtë ligj sot edhe një dhuratë të brezit të korifejve të parë për brezat e ardhshëm të artit bashkëkohor kinematografik.
Sot kemi ende në fuqi një kuadër ligjor që synon të krijojë hapësirë për ekzistencën e filmit si prodhim kulturor me vlerë artistike cilësore!
Në këtë kontekst, gjatë leximit të projektligjit duket se është harruar thelbësisht se cila është Shqipëria, nga vjen shoqëria jonë dhe cili ka qenë, është e do të mbetet roli vendimtar i autorëve krijues shqiptarë në histori për zhvillimin, emancipimin dhe hapjen e Shqipërisë.
Kjo është trashëgimia unike, SPECIFIKE e kinematografisë shqiptare.
Por, Shqipëria po krijon një ligj të ri.
Pa adresuar problemet që janë shkaktuar, jo nga ligji aktual ende në fuqi, por nga vetë qeveritë, ministritë dhe titullarët e paaftë të vendosur rregullisht në krye të punëve të kinematografisë nga vetë qeveritë, Shqipëria po krijon një ligj të ri.
Rasti i ligjit të ri që propozohet është një nga etalonët epikë dhe legjendarë të historisë së tranzicionit shqiptar kur me megallomani të pakrahasueshme dhe të panevojshme po propozohet një përmbysje e tërë e një ligj shumë të mirë, i cili në vite është interpretuar shumë keq.
Në vend që të rregullojmë ligjin e mirë që të mos ketë hapësira për interpretime të këqija, sot sajohet dhe shpiket një ligj i ri bazuar mbi interpretimin më të keq të mundur të së vjetrit.
Interpretimi i keq i ligjit të mirë, shndërrohet në bazë për ndërtimin e një ligji shumë më të keq.
Kjo do të mbetet ndoshta e sotmja historia e budallallëkut më etalon në miniaturë, kur një vullnet pozitiv qeverisës përziehet me interesa dhe konflikte interesash delirues, verbues për çdo llogjikë.
Kush dhe cilët kanë qenë interpretuesit e ligjit në formë të shtrembëruar ndër vite?
Njerëzit e vendosur në pozicione kyçe nga qeveritë.
Shpresoj, që pasi të kalojë vizionin e saj normal për ’cash rebate', nëpërmjet shtesave dhe jo ndryshimit të ligjit aktual, dhe pas marrëdhënies normale në këtë drejtim të Ministrisë së Financave me Ministrinë e Ekonomisë, të dy këto institucione model shumë normalë dhe shumë të mirë të ekzekutivit të Shqipërisë, qeveria, pasi të marrë mundimin të shohë ndonjë film të mirë, jo vetëm filmat më të dobët shqiptarë që ka fiksim, të kuptojë çfarë ka ngjarë me artin kinematografik deri tani.
