Shoqata Gazetarë Profesionistë Rajonalë

17/01/2026

Fatos P**o

Përshkrimi / Si e rigjeta Mokrën pas 45 vitesh

Pas 45 vitesh, në pragun e Vitit të Ri 2026, shkela sërish në Mokër. Zonë që lidhet me një kujtesë të çuditshme të jetës sime. Copëza imazhesh, mbetur thellë në memorie, m’u ringjallën, por disi ndryshe. Duke përshkuar rrugën e re Qukës-Qafë Plloçë munda të shoh një zonë të rilindur natyrore, vërtet të vogël, por tejet të pastër, si një ishull paqeje, urtësie. Shtëpitë e dikurshme të fshatrave: Laktesh, Krickovë, Selcë e Poshtme, Proptisht, Selcë e Sipërme, Trebinjë, Potkozhan ishin ringjallur dhe të tjera, të reja, i kishin dhënë hijeshi asaj zone. Më dukej sikur e kisha Mokrën nën sqetullën time dhe aty kishte mbetur e dremitur ndër vite, poshtë zemrës. Aty kisha shkrirë dikur shumë energji rinore, një punë plot pasion si mësues e drejtor shkolle, kisha ndarë gëzimet e mia me miqtë e shumtë. Pata shkuar aty në një kohë të vështirë për të ngritur ëndrrën time prej të riu, në atë rrethinë me dimër të ashpër, me shumë borë, po aq edhe me vetmi e ankth, sikur të isha një zog i pambrojtur dalë jashtë krahëve të nënës, jashtë rrethit tim familjar dhe shoqëror.
…E pra, pas kaq vitesh më kishin mbetur ende nga ajo zonë shumë kujtime. Kisha ndarë në ato vite me nxënësit dhe mësuesit dijet dhe historinë e asaj zone, luftrat e Mokrës, varret mbretërore të Selcës së Poshtme, që i përkasin princërve e princeshave të qytetit të lashtë Pelion, bëmat e mbretëreshës ilire, TEUTA, gjatë luftrave iliro-romake…
Kisha bujtur në shtëpitë e banorëve të Mokrës, në dasmat, në gëzimet dhe hidhërimet e tyre. Por kisha dhe ankthet e mia prej të riu, të një djaloshi nga Gjirokastra ‘e ngrohtë’. Dhe here-herë më kapnin dallditë e rrëpirave të fatit se ç’do të bëhej me mua vallë, a do të kishte një fund ky shtegëtim? Dhe padurimi e shpresa ime për një transferim, më torturonin. Por jeta është e habitshme ndonëse kjo zonë e vogël malore, ku kishte shumë ftohtësi dhe dëborë, sot më është shumë e dashur dhe shumë e dhembshur. Dikur për mua ishte një ‘picir’, një degdisje, një ndëshkim qindra kilometra larg nga familja, me vështirësi të panumërta jetese.

Ndersa sot kam kaq pendesa se përse, ndonjëherë, bëja bashkë fisnikërinë e fshatarëve të zonës me fatin dhe dëshpërimet e mia. Jo!! Mokra dhe njerëzit e saj ishin aq dashamirës me mua; aq mikpritës, të urtë, bujarë.
…Ah!! Fshatrat e Mokrës së Poshtme sot ma “mbushën shpirtin” me panoramën e mrekullueshme, rrugën e asfaltuar, me shtëpitë e rinovuara plot ngjyra, me gjelbërimin, ajrin e pastër. Por me keqardhje konstatova se edhe pse një numër banorësh të kësaj zone, kryesisht të rinj, vite më parë, shkuan në emigrim, sot një pjesë prej tyre po kthehen dhe, me fitimet e emigracionit, po e kërkojnë ekzistencën në qytetin e Pogradecit, duke blerë shtëpi dhe hapur biznes, ndërkohë që ripopullimi, si dikur, i fshatrave të Mokrës, mbetet një ëndërr e largët.

…Sa kënaqësi që më dha ky udhëtim aty në Mokër, ku flinte e fle ende kujtesa ime, mallëngjimi im, nanurisur aq shumë nga 45 vitet e një mungese të gjatë!

Moker (Pogradec). Fund-dhjetori 2025.

19/11/2025

15/11/2025

13/11/2025

06/10/2025

06/09/2025

23/08/2025

1960 – Lindja dhe familjaArtur Zheji lindi në Tiranë, në një familje të njohur intelektuale. Ishte djali i Gjergj Zhejit, një prej emrave më të spikatur të gjuhësisë, letërsisë dhe përkthimit në Shqipëri. Qysh i ri u rrit në një mjedis ku fjala, libri dhe kultura ishin pjesë e p...

15/08/2025

Flakët e zjarrit që po djegin Shqipërinë

Nga Fatos P**o

Prej ditësh, Shqipëria po digjet. Male, pyje, livadhe – gjithçka në flakë, ndërsa qielli shpesh mbulohet me tym dhe shpresa për mbijetesë ka nisur të venitet në çdo vatër zjarri që shpërthen. Banorët ndihen të lodhur, zjarrfikësit të rraskapitur, por të gjithë janë në luftë me një armik të pamëshirshëm: zjarrin. Nga veriu në jug, flakët po përpiqen të përpijnë gjithçka në rrugën e tyre, duke kërcënuar jo vetëm natyrën, por edhe jetët e njerëzve. Shumëkush përpiqet të ndalë zjarrin me kova, me me duar. Aty ku mungojnë mjetet, vepron zemra. Në këtë betejë të përbashkët, Shqipëria ka nevojë për ndërgjegjësim, mbështetje dhe përgjegjësi. Se natyra, kur digjet, na djeg të gjithëve.

Parandalimi i zjarreve në pyje para viteve 90’:
Gjatë periudhës së monizmit në Shqipëri, parandalimi dhe sinjalizimi i zjarreve në pyje ishte pjesë e një sistemi të organizuar dhe të centralizuar, që funksiononte përmes bashkëpunimit të ngushtë midis ndërmarrjeve pyjore, kooperativave bujqësore, ushtrisë dhe organeve të pushtetit
lokal. Disa nga hallkat e këtij sistemi ishin: Çdo ndërmarrje pyjore kishte një sektor të posaçëm për mbrojtjen e pyjeve nga zjarret dhe dëmtimet natyrore. Hartoheshin ‘plane operative sezoni’ për periudhat me rrezik të lartë zjarresh (veçanërisht në verë). Kishte patrulla të përhershme dhe turne vrojtimi gjatë muajve të nxehtë.
Kullat e vrojtimit: Ndërtoheshin në pika strategjike malore për të mbikqyrur zona të mëdha pyjore. Rojet e pyjeve kishin mjete komunikimi (radio, telefon) për të sinjalizuar menjëherë zjarrin. Pyjet kishin roje të përhershëm që patrullonin rregullisht dhe kontrollonin për prerje të paligjshme apo rrezik zjarresh. Në çdo rast tymi apo zjarri, njoftohej menjëherë ndërmarrja pyjore dhe organet e pushtetit vendor. Forcat ndihmëse: Ushtria dhe brigadat vullnetare aktivizoheshin menjëherë për të ndihmuar në shuarjen e zjarreve. Çdo zonë kishte ‘grupe gatishmërie’ me mjete primitive (lopata, kazma, degë peme) për të ndërhyrë sa më shpejt të qe e mundur. Ndalimi i duhanpirjes dhe i aktiviteteve të rrezikshme në pyje: Gjatë sezonit të thatë ndalohej rreptësisht ndezja e zjarreve, përdorimi i duhanit në pyje dhe djegia e barërave të thata. Ky sistem, megjithëse i thjeshtë në mjete, funksiononte mirë falë organizimit dhe disiplinës së admirueshme.

Ndëshkueshmëria:
Ndëshkimet për përgjegjësit ishin të ashpra, si në aspektin ‘administrativ’ ashtu edhe atë ‘penal’. Për zjarret e shkaktuar nga pakujdesia aplikoheshin gjoba të larta për kohën, të vendosura nga komisionet lokale të pyjeve; shkarkime nga puna për punonjësit e ndërmarrjeve pyjore që nuk merrnin masa. Sipas ‘Kodit Penal’ të asaj kohe, djegia e qëllimshme ose djegia nga pakujdesia e pyjeve përbënte ‘vepër penale’ dhe klasifikohej si ‘sabotonim’ ose ‘dëmtim i pasurisë se perbashket’. Dënimi i parashikuar ishte nga 5 deri në 15 vite burg, në varësi të dëmit dhe te rrethanave. Ndërsa shkaktimi nga pakujdesia i zjarrit në pyje klasifikohej si shkelje penale me pasoja, por më e lehtë se ajo me dashje dhe dënimi ishte nga 1 deri në 5 vite burg ose punë korrektuese. Zjarret shpesh trajtoheshin si ‘akte armiqësore’, sidomos nëse besohej se ishin të qëllimshme. Fajtorët stigmatizoheshin pa mëshirë" dhe përjashtoheshin nga komuniteti. Pra, ndëshkimi ishte i rreptë dhe i shumëfishtë: penal, administrativ, politik dhe shoqëror. Qëllimi ishte të parandaloheshin me çdo kusht dëmet ndaj pasurisë se popullit.

Zgjidhja:
Cila do të ishte zgjidhja në kushtet e sotme, ndërkohë që mungon propaganda mediatike për ndërgjegjesimin e njerëzve në këtë aspekt? Përveç forcimit të kapaciteteve të emergjencave civile me mjete moderne dhe staf të trajnuar, sot më tepër se kurrë, mbetet domosdoshmëri ngritja e stacioneve të përhershme zjarrfikëse në zonat më të rrezikuara nga njera anë dhe, nga ana tjetër, instalimi i sensorëve të tymit dhe të temperaturës në zonat e mbrojtura ose të rrezikuara. Njeherazi, njoftimi dhe sinjalizimi në terren dhe vendosja e tabelave paralajmëruese në zonat malore, ku ka kalime të përhershme të turisteve e barinjve, shpërndarja e materialeve informuese përmes njësive administrative rurale, bashkive apo zyrave të bujqësisë, mbetet nje tjeter qasje. Në mungesë të propagandës mediatike qendrore, kanalet tradicionale të komunikimit lokal mbeten çelësi për të ndikuar tek njerëzit në terren: në periferi të qyteteve, fshatra të thellë, pyje, male, nepermjet transmetimit te spoteve të shkurtra në mediat lokale elektronike, me ndikim të drejtpërdrejtë emocional te njerezit.

02/07/2025

Frang Bardhi (1606-1643)

Sot përkujtojmë 382-vjetorin e ndarjes nga jeta të Frang Bardhit, leksikografit të parë shqiptar dhe një figure të shquar të letërsisë së vjetër shqiptare. Ai ishte gjithashtu historian, folklorist, etnograf dhe klerik i lartë katolik.
Frang Bardhi lindi në vitin 1606 në Kallmet të Zadrimës. Pasi kreu studimet në kolegjin fetar të Loretos në Itali, më 1635 u emërua peshkop i Sapës. Për të ndihmuar në zhvillimin e gjuhës shqipe, po atë vit hartoi dhe botoi fjalorin latinisht-shqip, i cili përmban rreth 5000 fjalë të përkthyera nga latinishtja në shqip, si dhe emra vendesh, fjalë të urta dhe shprehje të mbledhura nga krahina të ndryshme të Shqipërisë.
Kjo e bën Bardhin jo vetëm leksikografin e parë të gjuhës shqipe, por edhe folkloristin dhe etnografin e parë shqiptar.
Në vitin 1636, Frang Bardhi botoi në latinisht në Venedik veprën “Gjergj Kastrioti i Epirit”. Argumentet e përdorura në këtë vepër mbështeten në burime historiografike, arkivore dhe kronikale të njohura në atë kohë. Në relacionet e shumta që ai i dërgonte Selisë së Shenjtë, lartësohet krenaria për traditat shqiptare dhe shprehet dëshira e shqiptarëve për liri.
Kontributi i tij mbetet një gur themeli në kulturën dhe identitetin tonë kombëtar.

Burimi nga: Koli Xoxi, Fjalor Enciklopedik Shqiptar, Nr. 1, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2008, faqe 180.