04/06/2026
Emrat pas ligjit që hapi plagën e zonave të mbrojtura: nga Butrinti te Narta e Zvërneci, përgjegjësia politike rikthehet në Kuvend
Debati për Nartën, Zvërnecin dhe projektet turistike në zonat e mbrojtura nuk është një konflikt që lindi sot me gardhe, polici, protesta apo deklarata politike. Ky konflikt ka një pikënisje shumë më të hershme: ndryshimet në ligjin “Për zonat e mbrojtura”, të miratuara në Kuvend me 74 vota pro më 22 shkurt 2024. Sipas kritikëve dhe ambientalistëve, këto ndryshime dobësuan mbrojtjen ligjore të disa prej pasurive më të ndjeshme natyrore të vendit dhe i hapën rrugë ndërhyrjeve turistike në territore që deri dje konsideroheshin hapësira të paprekshme.
Në atë kohë, qeveria dhe mazhoranca e paraqitën ligjin si një përpjekje për të gjetur “balancë” mes zhvillimit ekonomik dhe mbrojtjes së mjedisit. Ministrja e Turizmit dhe Mjedisit, Mirela Kumbaro, e mbrojti publikisht paketën ligjore, duke argumentuar se ndryshimet synonin menaxhim më të mirë dhe zhvillim të kontrolluar të zonave të mbrojtura. Por për ambientalistët, opozitën dhe aktivistët e shoqërisë civile, ky ishte pikërisht momenti kur Shqipëria ndryshoi kurs: nga mbrojtja e trashëgimisë natyrore, drejt hapjes së saj për investime turistike, struktura akomoduese dhe projekte të ashtuquajtura strategjike.
Në qendër të debatit janë emrat e deputetëve që propozuan amendamentet. Ata janë sot sërish në fokus të opinionit publik, sepse sipas aktivistëve, nuk mund të flitet për Nartën e Zvërnecin pa folur më parë për firmat që krijuan bazën ligjore të këtij modeli zhvillimi.
Deputetët propozues ishin:
Fadil Nasufi – Berat
Florenc Spaho – Elbasan
Arkend Balla – Durrës
Edona Bilali – Shkodër
Bujar Çela – Fier, Lushnje
Anduel Tahiraj – Vlorë
Shpresa Marnoj – Lezhë
Mirela Pitushi – Fier
Denis Deliu – Durrës
Klodiana Spahiu – Durrës
Enslemvera Zake – Korçë
Eduart Ndreca – Lezhë
Sipas raportimeve të kohës, nisma ligjore u depozitua nga deputetë të mazhorancës dhe kërkonte ndryshime në ligjin ekzistues, duke i dhënë më shumë hapësirë vendimmarrjes për investime në zona të mbrojtura. Një prej pikave më të kritikuara ishte fuqizimi i rolit të institucioneve të planifikimit territorial për të vendosur mbi projekte zhvillimi në territore me status të veçantë mbrojtjeje.
Lista e zonave që sot përmenden nga ambientalistët është e gjatë dhe alarmante: Parku Kombëtar i Butrintit, Kanioni i Langaricës, Syri i Kaltër, Bunë–Velipoja, Rrjolli, Rrana e Hedhur, Pisha e Poros në Nartë, Zvërneci, Laguna e Orikumit, Tale, Palasa, Kalivo dhe projekte të tjera pranë Butrintit. Në këtë hartë nuk bëhet fjalë për toka të zakonshme ndërtimi, por për ekosisteme të rralla, laguna, parqe kombëtare, zona me biodiversitet të lartë dhe hapësira me vlerë kulturore e historike.
Pikërisht këtu qëndron thelbi i përplasjes: a mund të quhet zhvillim një projekt që prek zona që ligji duhet t’i ruajë? A mund të quhet investim strategjik një ndërhyrje që nis me reduktim mbrojtjeje, me vendimmarrje të mbyllur dhe me mungesë transparence publike? Dhe mbi të gjitha, kush mban përgjegjësi politike kur pas ndryshimit të ligjit, njëra pas tjetrës, zonat e mbrojtura shfaqen si hapësira të gatshme për hotele, vila, resorte dhe infrastruktura turistike?
Kundërshtarët e ligjit kanë argumentuar që në vitin 2024 se ndryshimet rrezikonin të kthenin zonat e mbrojtura në territore ndërtimi për investime strategjike. Në ditën e votimit pati protesta jashtë Kuvendit, ndërsa opozita e cilësoi ligjin si klientelist dhe në kundërshtim me standardet mjedisore europiane. Edhe organizata e media që ndjekin çështjet mjedisore ngritën shqetësimin se zgjatja e ligjit për investimet strategjike dhe ndryshimet në ligjin e zonave të mbrojtura po krijonin një korridor të rrezikshëm për dhënien e hapësirave natyrore për projekte private.
Sot, kur qytetarët protestojnë për Nartën dhe Zvërnecin, pyetja nuk është më vetëm çfarë po ndodh në terren. Pyetja është kush e bëri të mundur këtë situatë. Sepse gardhi mund të vendoset sot, por leja politike për të shkuar deri te gardhi është dhënë më herët, në Kuvend, me votë, me firmë dhe me përgjegjësi të plotë publike.
Në një vend normal, deputetët që prekin ligjet e mbrojtjes së natyrës duhet të dalin para qytetarëve dhe të shpjegojnë çdo nen, çdo pasojë dhe çdo interes publik që pretendohen se kanë mbrojtur. Në Shqipëri, shumë shpesh ndodh e kundërta: ligjet kalojnë, projektet shfaqen, kompanitë ndërrojnë emra, ndërsa qytetarëve u kërkohet të heshtin në emër të “zhvillimit”.
Por Narta, Zvërneci, Butrinti, Syri i Kaltër dhe Bunë–Velipoja nuk janë prona partie. Nuk janë plaçkë elektorale. Nuk janë parcela për t’u ndarë mes pushtetit, oligarkisë dhe investitorëve të preferuar. Janë pasuri publike, natyrore dhe kombëtare.
Prandaj sot emrat e deputetëve që propozuan amendamentet nuk janë thjesht një listë administrative. Janë një listë përgjegjësie politike. Dhe sa herë që një zonë e mbrojtur rrezikon të kthehet në kantier, opinioni publik ka të drejtë të pyesë: kush e firmosi rrugën drejt këtij shkatërrimi?
