24/10/2026
PLATFORMË KOMBËTARE PËR NEGOCIMIN DHE ZGJIDHJEN E KRIZËS.
Deeskalim, dialog politik dhe marrëveshje për zgjedhje të lira, të barabarta dhe të pranueshme nga palët
Hartuar nga: Shoqata «Profesionistët e Lirë për Shqipërinë» – ProALB-NGO
Qëllimi: Ndërmjetësimi neutral, ndalimi i përshkallëzimit të situatës, hapja e dialogut politik dhe institucional dhe arritja e një marrëveshjeje gjithëpërfshirëse për zgjidhjen e krizës.
I. KONTEKSTI DHE DOMOSDOSHMËRIA E NDËRMJETËSIMIT.
Zhvillimet e fundit dhe protestat në Tiranë dëshmojnë se situata nuk mund të trajtohet vetëm si një çështje e rendit publik apo si një konflikt i kufizuar mes protestuesve dhe institucioneve shtetërore.
Përtej kërkesave të studentëve dhe pedagogëve, në protestë është artikuluar edhe një kërkesë me karakter politik kombëtar: dorëheqja e kryeministrit Edi Rama dhe krijimi i një qeverie tranzitore, e cila të përgatisë kushtet ligjore dhe institucionale për zgjedhje të lira, të barabarta dhe të pranueshme nga palët politike.
Përballë kësaj situate, përgjigjja vetëm me masa policore, deklarata politike apo premtime të pjesshme nuk krijon domosdoshmërisht kushtet për një zgjidhje të qëndrueshme.
Nga ana tjetër, përshkallëzimi i dhunës, dëmtimi i pronës publike, cenimi i sigurisë së qytetarëve dhe përplasjet me forcat e rendit rrezikojnë të largojnë vëmendjen nga kërkesat themelore të protestës.
Për këtë arsye, Shoqata «Profesionistët e Lirë për Shqipërinë» propozon ngritjen e një procesi të strukturuar negociimi, që të përfshijë qeverinë, opozitën, përfaqësuesit e studentëve dhe pedagogëve, si dhe aktorë të pavarur të shoqërisë civile.
Parimi themelor i kësaj platforme është se kriza duhet të zgjidhet përmes një marrëveshjeje politike dhe institucionale, jo përmes dhunës, imponimit apo përshkallëzimit të konfliktit.
ProALB-NGO ofron kapacitetet e saj profesionale për të lehtësuar dialogun, pa pretenduar të zëvendësojë institucionet kushtetuese, përfaqësimin politik apo vullnetin e studentëve dhe pedagogëve.
FAZA I: DEESKALIMI I MENJËHERSHËM DHE GARANTIMI I SIGURISË
Afati i propozuar: 0–24 orë
Objektivi i kësaj faze është krijimi i kushteve minimale të sigurisë dhe besimit për fillimin e negociatave.
1. Marrëveshje për ndalimin e përshkallëzimit.
Propozohen angazhime publike dhe reciproke nga të gjitha palët:
Qeveria dhe Policia e Shtetit:
•Të garantojnë ushtrimin e së drejtës kushtetuese për tubim dhe protestë paqësore.
•Të zbatojnë parimet e ligjshmërisë, domosdoshmërisë, proporcionalitetit dhe llogaridhënies në çdo ndërhyrje policore.
•Të shmangin përdorimin e panevojshëm të forcës dhe veprimet që mund të provokojnë përshkallëzimin e situatës.
•Të krijojnë një kanal të drejtpërdrejtë komunikimi me përfaqësuesit e protestës.
Studentët, pedagogët dhe organizatorët e protestës:
•Të angazhohen për karakterin paqësor të protestës.
•Të bashkëpunojnë për parandalimin e akteve të dhunës, dëmtimit të pronës dhe rrezikimit të qytetarëve.
•Të ruajnë aksesin për shërbimet e emergjencës dhe të mos pengojnë funksionimin e institucioneve jetike.
Opozita politike:
•Të mbështesë zgjidhjen përmes një procesi negociimi dhe të kontribuojë në shmangien e përshkallëzimit.
•Të përcaktojë qartë qëndrimin e saj për reformën zgjedhore dhe propozimin për qeverinë tranzitore.
•Të respektojë autonominë e studentëve dhe pedagogëve në përcaktimin e kërkesave dhe përfaqësuesve të tyre.
2. Mekanizëm civil për komunikim dhe monitorim.
ProALB-NGO propozon ngritjen e një grupi civil monitorues me pjesëmarrjen e pedagogëve, studentëve, juristëve dhe përfaqësuesve të shoqërisë civile.
Grupi do të ketë këto funksione:
•Të lehtësojë komunikimin mes protestuesve dhe Policisë së Shtetit.
•Të dokumentojë dhe raportojë incidente në mënyrë të paanshme.
•Të njoftojë palët për situata që rrezikojnë përshkallëzimin.
•Të ndihmojë në identifikimin e personave që kryejnë akte të dhunshme, duke ia referuar informacionin organeve kompetente.
Ky grup nuk do të ketë kompetenca policore, nuk do të kryejë kontrolle dhe nuk do të zëvendësojë autoritetet ligjzbatuese.
3. Propozim për masat ndaj personave të ndaluar ose proceduar
Të kryhet një shqyrtim individual, transparent dhe në përputhje me ligjin i rasteve të personave të ndaluar ose të proceduar gjatë protestave.
Të bëhet dallimi ndërmjet pjesëmarrjes në protestë, shkeljeve administrative dhe akteve konkrete të dhunës apo dëmtimit të pronës.
ProALB-NGO propozon:
•Garantimin e të drejtave procedurale të çdo personi.
•Shqyrtimin e shpejtë të masave të sigurisë nga autoritetet kompetente.
•Zbatimin e parimit të proporcionalitetit.
•Mospenalizimin e pjesëmarrjes paqësore në protestë.
•Hetimin e pavarur të çdo pretendimi të besueshëm për përdorim të paligjshëm të forcës.
Çdo vendim për pushimin, pezullimin apo vijimin e procedimit duhet të merret nga organi kompetent, sipas kushteve të parashikuara nga ligji.
Rezultati i pritshëm: Ulja e tensioneve, shmangia e incidenteve të reja dhe krijimi i kushteve për negociim.
FAZA II: TRYЕZA KOMBËTARE E NEGOCIIMIT.
Afati i propozuar: Brenda 48 orëve
1. Ngritja e tryezës së dialogut
Shoqata «Profesionistët e Lirë për Shqipërinë» propozon vënien në dispozicion të ekspertizës profesionale dhe të një mjedisi neutral për organizimin e tryezës së negociimit.
Takimi fillestar do të zhvillohet pa transmetim të drejtpërdrejtë, me qëllim krijimin e një hapësire për diskutim real dhe jo për komunikim propagandistik.
Pas çdo takimi mund të publikohet një përmbledhje e dakordësuar, pa cenuar konfidencialitetin e negociatave.
2. Përbërja e tryezës.
A. Përfaqësimi i studentëve dhe pedagogëve.
•Pesë përfaqësues studentorë, të zgjedhur në mënyrë transparente dhe me përfaqësim të arsyeshëm të fakulteteve dhe grupeve pjesëmarrëse.
•Dy përfaqësues të pedagogëve.
•Mundësia e përfshirjes së ekspertëve të arsimit të lartë sipas çështjeve që diskutohen.
Përfaqësuesit duhet të kenë mandat të qartë nga grupet që përfaqësojnë dhe të mos konsiderohen automatikisht përfaqësues të të gjithë studentëve apo pedagogëve.
B. Përfaqësimi i qeverisë.
•Një përfaqësues politik me mandat për negociim.
•Përfaqësues të Ministrisë së Arsimit.
•Ekspertë të Ministrisë së Financave.
•Përfaqësues të institucioneve të arsimit të lartë, sipas çështjeve në diskutim.
C. Përfaqësimi i opozitës.
•Përfaqësues të opozitës parlamentare.
•Përfaqësues të forcave të tjera politike që pranojnë parimet dhe objektivat e negociimit.
Pjesëmarrja e opozitës është e rëndësishme veçanërisht për çështjet e qeverisjes tranzitore, reformës zgjedhore dhe garancive për zgjedhjet e ardhshme.
D. Shoqëria civile dhe ndërmjetësimi.
•Përfaqësues të ProALB-NGO-së si lehtësues të procesit.
•Ekspertë të pavarur të së drejtës kushtetuese dhe zgjedhore.
•Ekspertë të administrimit zgjedhor, financave publike dhe qeverisjes.
•Përfaqësues të tjerë të shoqërisë civile, me dakordësinë e palëve.
ProALB-NGO nuk do të ketë të drejtën të imponojë përfundime politike. Roli i saj do të jetë lehtësimi i dialogut, formulimi i alternativave dhe ndihma për arritjen e një marrëveshjeje të zbatueshme.
3. Mandati i tryezës.
Tryeza do të ketë dy drejtime paralele:
Drejtimi i parë: Zgjidhja e krizës së menjëhershme
•Deeskalimi i protestave.
•Garantimi i të drejtave dhe sigurisë.
•Trajtimi i kërkesave të studentëve dhe pedagogëve.
•Krijimi i kushteve për dialog politik.
Drejtimi i dytë: Zgjidhja politike dhe institucionale.
•Shqyrtimi i kërkesës për dorëheqjen e kryeministrit.
•Negocimi i alternativave për një qeveri tranzitore.
•Hartimi i një marrëveshjeje për reformën zgjedhore.
•Përcaktimi i garancive për zgjedhje të lira, të barabarta dhe të pranueshme nga palët.
•Përcaktimi i afateve, përgjegjësive dhe mekanizmave të monitorimit.
FAZA III: MARRËVESHJA POLITIKE PËR QEVERISJEN TRANZITORE DHE REFORMËN ZGJEDHORE.
Afati i propozuar për negocimin e një marrëveshjeje fillestare: 7 ditë.
Kjo është faza thelbësore e platformës, sepse synon t’i japë përgjigje kërkesës politike të protestës dhe të krijojë një rrugëdalje institucionale nga kriza.
1. Dorëheqja e kryeministrit si kërkesë politike për negociim.
ProALB-NGO propozon që kërkesa e protestuesve për dorëheqjen e kryeministrit Edi Rama të përfshihet shprehimisht në rendin e ditës së negociatave.
Kjo kërkesë duhet të trajtohet si çështje politike me rëndësi kombëtare dhe jo të shmanget apo të zëvendësohet me diskutime vetëm për tarifat universitare.
Qeveria duhet të shprehë një qëndrim të qartë për këtë kërkesë. Opozita duhet të përcaktojë alternativën që propozon. Përfaqësuesit e protestës duhet të kenë mundësinë të paraqesin argumentet dhe kushtet e tyre.
Objektivi është që palët të mos mbeten vetëm në pozicione përjashtuese, por të diskutojnë një zgjidhje konkrete për qeverisjen dhe legjitimitetin institucional.
2. Propozimi për krijimin e një qeverie tranzitore.
Nëse palët arrijnë në përfundimin se kriza nuk mund të zgjidhet përmes mekanizmave të zakonshëm politikë, ProALB propozon negocimin e një formule për qeveri tranzitore, me mandat të kufizuar dhe objektiva të përcaktuar qartë.
Qeveria tranzitore duhet të jetë produkt i një marrëveshjeje politike të dokumentuar dhe të krijohet në përputhje me Kushtetutën dhe ligjet në fuqi.
Mandati i saj do të përqendrohej në katër objektiva:
Objektivi A – Reforma zgjedhore.
Përgatitja dhe miratimi i ndryshimeve të nevojshme ligjore për garantimin e konkurrencës së barabartë politike, administrimit të paanshëm zgjedhor dhe besimit të publikut te procesi.
Objektivi B – Garantimi i zgjedhjeve të besueshme.
Krijimi i mekanizmave për:
•Administrim zgjedhor profesional dhe të paanshëm.
•Parandalimin dhe ndëshkimin e blerjes së votës.
•Parandalimin e përdorimit të burimeve dhe administratës publike për interesa partiake.
•Garantimin e lirisë së votuesit nga presioni dhe intimidimi.
•Transparencën e financimit të fushatave.
•Hetimin efektiv të shkeljeve zgjedhore.
•Rritjen e besimit të palëve te administrimi dhe rezultati zgjedhor.
Objektivi C – Administrimi i kufizuar dhe përgjegjës i shtetit
Gjatë periudhës tranzitore, qeveria do të përqendrohej te funksionimi normal i shtetit, shërbimet publike, siguria kombëtare dhe detyrimet financiare e institucionale.
Duhet të parashikohen mekanizma transparence për emërimet, prokurimet dhe vendimet me ndikim të rëndësishëm publik, duke respektuar vazhdimësinë e administratës dhe pavarësinë e institucioneve.
Objektivi D – Zhvillimi i zgjedhjeve brenda një afati të dakordësuar
Marrëveshja duhet të përcaktojë një afat konkret dhe realist për përfundimin e reformës zgjedhore dhe zhvillimin e zgjedhjeve, në përputhje me kërkesat kushtetuese.
Afati nuk duhet të lihet i hapur. Ai duhet të jetë i matshëm, publik dhe i shoqëruar me përgjegjësi të përcaktuara.
3. Garancitë për funksionimin e qeverisë tranzitore.
Për të shmangur krijimin e një tjetër burimi konflikti, qeveria tranzitore duhet të ketë:
•Mandat të kufizuar në kohë.
•Program të përcaktuar me shkrim.
•Përgjegjësi dhe objektiva të matshme.
•Mbështetje politike të mjaftueshme për funksionimin e saj.
•Mekanizma publikë raportimi dhe llogaridhënieje.
•Rregulla për shmangien e përdorimit partiak të institucioneve.
•Një mekanizëm të pavarur monitorimi të zbatimit të marrëveshjes.
Përbërja dhe mënyra e funksionimit të qeverisë tranzitore do të jenë objekt negociimi ndërmjet palëve politike. Studentët, pedagogët dhe shoqëria civile duhet të kenë mundësinë të japin propozime dhe të kërkojnë transparencë, pa u imponuar atyre një përfaqësim politik që nuk e kanë zgjedhur.
Parimi udhëheqës: Qeveria tranzitore nuk duhet të jetë një ndarje e pushtetit mes partive, por një mekanizëm i përkohshëm për të garantuar rregulla të besueshme të konkurrimit politik dhe zgjedhje të pranueshme nga palët.
FAZA IV: PAKETA E REFORMAVE ZGJEDHORE DHE GARANCIVE DEMOKRATIKE.
Afati i propozuar: Brenda 30 ditëve për hartimin dhe dakordësimin fillestar të paketës, sipas kalendarit të miratuar nga palët.
1. Reforma e Kodit Zgjedhor
Tryeza do të krijojë një grup teknik me ekspertë të pavarur, përfaqësues politikë dhe ekspertë të shoqërisë civile.
Grupi do të shqyrtojë:
•Rregullat për administrimin e zgjedhjeve.
•Barazinë e konkurrimit mes subjekteve politike.
•Transparencën e financimit të fushatave.
•Përdorimin e administratës dhe burimeve publike.
•Mekanizmat kundër blerjes së votës dhe intimidimit.
•Procedurat e ankimimit dhe shqyrtimit të shkeljeve.
•Transparencën e numërimit dhe të shpalljes së rezultateve.
•Rekomandimet e institucioneve dhe organizatave vendase e ndërkombëtare për zgjedhjet.
Asnjë ndryshim nuk duhet të konsiderohet i mjaftueshëm vetëm sepse është pranuar nga shumica parlamentare apo nga një marrëveshje mes dy partive. Synimi duhet të jetë një sistem i zbatueshëm, i kontrollueshëm dhe i besueshëm.
2. Mekanizmi i monitorimit të marrëveshjes.
Propozohet ngritja e një mekanizmi monitorues me pjesëmarrjen e ekspertëve të pavarur, përfaqësuesve të shoqërisë civile dhe përfaqësuesve të palëve, sipas një formule të dakordësuar.
Detyrat e tij:
•Të publikojë raporte periodike për zbatimin e marrëveshjes.
•Të evidentojë vonesat dhe mospërmbushjen e angazhimeve.
•Të propozojë masa korrigjuese.
•Të dokumentojë arritjet dhe pengesat.
•Të bëjë publike rezultatet në mënyrë të paanshme.
ProALB mund të kontribuojë në këtë proces përmes ekspertizës profesionale, por pjesëmarrja e saj duhet të shoqërohet me transparencë dhe kritere të qarta për shmangien e konfliktit të interesit.
FAZA V : ZGJIDHJA E KËRKESAVE TË STUDENTËVE DHE PEDAGOGËVE.
Zgjidhja e krizës politike nuk duhet të bëhet në kurriz të kërkesave konkrete të arsimit të lartë.
Për këtë arsye, krahas negociatave politike, duhet të funksionojë një grup teknik i posaçëm për arsimin.
1. Tarifat dhe mbështetja ekonomike
•Shqyrtimi i tarifave universitare dhe i akteve nënligjore përkatëse.
•Rishikimi i skemave të bursave dhe subvencioneve për studentët në nevojë.
•Vendosja e kritereve transparente të mbështetjes financiare.
•Përcaktimi i afateve për çdo ndryshim të miratuar.
2. Transparenca financiare e universiteteve
Propozohet një mekanizëm auditimi financiar dhe transparence, me ekspertë të pavarur dhe përfaqësues studentorë në rolin e monitorimit.
Objektivi është të bëhet e qartë:
•Si përdoren të ardhurat nga tarifat.
•Si shpërndahen fondet publike.
•Cilat janë prioritetet e shpenzimeve.
•Çfarë investimesh realizohen në interes të studentëve.
3. Përmirësimi i infrastrukturës universitare dhe konvikteve
Të hartohet një plan ndërhyrjeje me prioritete, kosto dhe afate të qarta.
Brenda 30 ditëve të propozohet dhe publikohet një plan konkret për ndërhyrjet urgjente, me financim të identifikuar dhe mekanizëm monitorimi.
4. Përfaqësimi studentor.
Të shqyrtohen ndryshimet e nevojshme në mënyrë që përfaqësimi i studentëve në organet drejtuese të universiteteve të ketë ndikim real në vendimmarrje.
Çdo propozim për të drejta të shtuara vendimmarrëse, përfshirë të drejtën e kundërshtimit ose të bllokimit të vendimeve të caktuara, duhet të vlerësohet në aspektin juridik dhe të shoqërohet me garanci kundër bllokimit të funksionimit normal të institucioneve.
5. Përfshirja e pedagogëve.
Të hapet një proces konsultimi për problematikat e mësimdhënies, autonomisë universitare, kushteve të punës, financimit të kërkimit shkencor dhe cilësisë së arsimit.
Rezultati i pritshëm: Kërkesat e studentëve dhe pedagogëve të mos mbeten peng i konfliktit politik, por të marrin përgjigje konkrete, të matshme dhe të monitorueshme.
FAZA VI: GARANCITË E NDËRMJETËSIMIT DHE BESUESHMËRIA E PROCESIT.
Për të pasur një marrëveshje të pranueshme nga të gjitha palët, vetë procesi i negociimit duhet të jetë i besueshëm.
ProALB propozon pesë garanci themelore:
1. Neutraliteti politik.
Shoqata do të veprojë si lehtësuese e dialogut, pa u identifikuar me interesat e një partie politike dhe pa paracaktuar rezultatin e negociatave.
2. Përfaqësimi i vërtetë.
Asnjë palë nuk duhet të pretendojë se përfaqëson të gjithë studentët, pedagogët apo shoqërinë civile pa një mandat të qartë dhe të verifikueshëm.
3. Barazia në tryezë.
Qeveria, opozita dhe përfaqësuesit e protestës duhet të kenë mundësi reale për të paraqitur propozimet e tyre dhe për të marrë përgjigje.
4. Transparenca e angazhimeve.
Çdo marrëveshje duhet të përmbajë detyra, afate, përgjegjësi dhe mënyrë verifikimi.
5. Respektimi i rendit kushtetues.
Asnjë marrëveshje politike nuk mund të zëvendësojë procedurat kushtetuese dhe ligjore. Çdo zgjidhje duhet të jetë e realizueshme në praktikë dhe e mbrojtshme juridikisht.
FAZA VII: PROTOKOLLI I PËRFUNDIMIT TË NEGOCIATAVE.
Procesi duhet të synojë arritjen e një dokumenti përfundimtar të titulluar:
«Marrëveshja Kombëtare për Deeskalimin, Reformën Zgjedhore dhe Zgjidhjen Institucionale të Krizës».
Dokumenti duhet të përmbajë:
1. Angazhimin për ndalimin e dhunës dhe garantimin e protestës paqësore.
2. Pranimin e një procesi të strukturuar negociimi.
3. Qëndrimin e palëve për kërkesën e dorëheqjes së kryeministrit.
4. Formulën e propozuar për zgjidhjen e çështjes së qeverisjes, përfshirë alternativën e qeverisë tranzitore.
5. Parimet dhe afatet e reformës zgjedhore.
6. Mekanizmat e monitorimit të zbatimit.
7. Paketën e masave për arsimin e lartë.
8. Afatet dhe përgjegjësitë për çdo angazhim.
9. Procedurat për trajtimin e mosmarrëveshjeve gjatë zbatimit të marrëveshjes.
Marrëveshja duhet të nënshkruhet nga përfaqësuesit që kanë mandat për të marrë përsipër angazhimet përkatëse.
Për çështjet që kërkojnë vendimmarrje parlamentare, qeveritare ose institucionale, marrëveshja duhet të përcaktojë qartë hapat ligjorë që nevojiten për zbatimin e tyre.
PROPOZIMI PËRFUNDIMTAR I PROALB.
Shoqata «Profesionistët e Lirë për Shqipërinë» u bën thirrje qeverisë, opozitës, studentëve, pedagogëve dhe shoqërisë civile të pranojnë hapjen e një procesi negociimi me objektiva të qarta, afate të përcaktuara dhe garanci për zbatimin e marrëveshjes.
Kjo nismë nuk synon të zëvendësojë vullnetin e protestuesve, të imponojë një zgjidhje politike apo të legjitimojë paraprakisht qëndrimin e ndonjë pale.
Ajo synon të krijojë një rrugë konkrete nga përplasja drejt dialogut, nga mosbesimi drejt garancive institucionale dhe nga kriza drejt një marrëveshjeje të zbatueshme.
Ne propozojmë që negociatat të nisin me tri pyetje themelore:
1. Si ndalet menjëherë përshkallëzimi dhe garantohet siguria e qytetarëve, pa cenuar të drejtën e protestës?
2. Si trajtohet kërkesa për dorëheqjen e kryeministrit dhe krijimin e një qeverie tranzitore brenda një zgjidhjeje politike e kushtetuese?
3. Si ndërtohen rregulla zgjedhore që garantojnë konkurrencë të barabartë, administrim të besueshëm dhe rezultate të pranueshme nga palët?
Nëse palët pranojnë të diskutojnë mbi këto tri çështje, atëherë ekziston mundësia që kriza të shndërrohet në një proces real ndryshimi institucional.
Nëse refuzohet çdo formë dialogu dhe secila palë kërkon vetëm kapitullimin e tjetrës, rreziku është që përplasja të vazhdojë, ndërsa qytetarët, studentët dhe institucionet të paguajnë koston.
ProALB është e gatshme të ofrojë ekspertizën dhe kapacitetet e saj për këtë proces, mbi bazën e neutralitetit, interesit publik dhe respektimit të rendit kushtetues.
MOTOJA E NISMËS.
«Jo dhunës. Jo imponimit. Po dialogut, garancive demokratike dhe një marrëveshjeje kombëtare për zgjidhjen e krizës.»
Shoqata «Profesionistët e Lirë për Shqipërinë»
ProALB – Përgjegjësi qytetare, dialog dhe zgjidhje institucionale.
U.S. Embassy Tirana
Ambasciata d'Italia a Tirana
Ambasada Gjermane Tiranë
European Commission
European Union in Albania
Bajram Begaj
Fatjon Softa
Balkan Focus
