29/08/2025
Për t’u lexuar nga Mentor Kikia
Z. Kryeministër, kjo duhet të jetë zgjidhja finale, jo eksperimenti i radhës!!!
I nderur Z. Kryeminisër!
Në cilësinë e një qytetari aktiv, i cili çdo vit merr thesin në kurriz për të pastruar mjedisin, aq sa mundet, po Ju drejtohem publikisht, lidhur me projektin e ri për menaxhimin e mbetjeve urbane.
Në fakt, në datën 26 Gusht, kur Ju ndërmorët nismën për pastrimin e maleve, unë apelova për të gjetur, ngritur, një mekanizëm, në zbatim të ligjit, për t’i dhënë zgjidhje pisllëkut që na mbulon nga mali në det. Pa e ditur që ju e kish*t patur një ide. Atë që prezantuat në datën 28 Gusht.
Ju keni planifikuar t’ua hiqni bashkive menaxhimin e mbetjeve. Dhe mirë do të bëni, pasi shumica e tyre i “menaxhojnë” duke i djegur, duke i hedhur në lumenj, ose duke mos i mbledhur fare.
Ju keni planifikuar të ngrini një Operator Kombëtar të Trajtimit të Mbetjeve. Nuk dimë nëse ky operator do të jetë një agjenci, si AKM-ja, AKZM-ja, IKMT-ja etj, apo do të jetë një ndërmarrje publike. Ju folët, gjithashtu, për një ligj të ri, edhe pse ligji i vjetër nuk është aspak i vjetër. Por i ndryshuar disa herë dhe i pa zbatuar asnjëherë.
Nuk na duhet të shpikim, por të bëjmë atë që bëjnë të gjithë. Të zbatojmë “PIRAMIDËN” e menaxhimit të mbetjeve, që parashikon ligji. Ja cilat janë 5 fazat e saj:
1. Parandalim (mos ndotje) – që do të thotë që të mos prodhojmë ndotje. Të mos përdorim qese plastike, por qese letre apo trasta. Dhe, të mos i hedhim mbetjet rrugëve; të mos i hedhin nga dritarja e shtëpisë, të mos i hedhin në trotuare, nëpër kanale e nëpër lumenj.
2. Ripërdorim- që do të thotë se një send, një shishe qelqi, një qese, apo diçka tjetër ta përdorim disa herë. Të mos përdorim pjata e gota plastike njëpërdorimshe kur shkojmë në piknik e i lëmë në lëndina.
3. Riciklim – që do të thotë që shishet plastike ti bëjmë tuba ujërash e mjete të tjera; që kanaçet e pijeve prej alumini t’i bëjmë disqe makinash apo fletë alumini që sh*ten; që letrën ta bëjmë kuti kartoni për ambalazhe, e kështu me radhë. Por, që të bëhet kjo, duhet të bëhet ndarja e mbetjeve në burim.
4. Rikuperim - që një mbetje ta “riparosh” për ta ripërdorur, si psh gomat e vjetra të makinave.
5. Asgjësim - në fund fare, çfarë nuk i nënshtrohet asgjëje sa më lart, depozitohet në landfill ose incenerohet (digjet).
Po ndalem tek riciklimi, metoda më mjedisore dhe që duhet të heqë nga rruga sasinë më të madhe të mbetjeve. Që të bëhet kjo, duhet të bëhet ndarja e diferencuar në burim. Pra, njerëzit në familje, në kafene e biznese të tjera t’i ndajnë mbetjet sipas kategorisë. Së paku, në të riciklueshme dhe të pa riciklueshme.
Kjo sot bëhet në nivelin 0 %.
Nga 2013 - 2015, kishte një përpjekje për ta bërë këtë, në disa qytete. Por përfundoi në një komedi të turpshme. Kazanët u lyen me bojë apo u dizajnuan, me mbishkrime si “Mbetje letre”, “Mbetje organike”, “Mbetje plastike”. Pakkush i ndau. Por edhe nëse dikush i ndau e i hodhi sipas koshave të caktuar, në mbrëmje, makina që tërhiqte mbetjet, të gjithë koshat i mblidhte në koshin e saj të madh e të përbashkët dhe i dërgonte në të njëjtin vend. Kjo jo vetëm u bë qesharake, por dëmtoi edhe atë pak iniciativë qytetare tek individë apo organizata, që u përpoqën për këtë. Janë edhe dhe sot rrugëve koshat me mbishkrime “në shpinë”. Ndarja e diferencuar nuk bëhet vetëm me ligj. Duhet edhe punë edukuese, informuese e sqaruese.
Unë e kam provuar dhe mund të bëhet!
Shqipëria ka një shtrirje urbane të disfavorshme për mbledhjen e mbetjeve në të gjithë territorin. Në zonat kodrinore e malore, fshatrat shtrihen në territore ku mungon infrastruktura, apo ajo është e papërshtatshme për mjetet e pastrimit. Ata nuk janë të përqëndruar, lagje të vogla me nga 5 -10 shtëpi, ca në një kodër e ca në një breg. Për këtë arsye, sot rreth 60% të territorit ne nuk e mbulojmë me grumbullimin e mbetjeve. Nëse ju thonë të kundërtën, ju gënjejnë! Në këto zona mbetjet hidhen nëpër përrenj, lumenj e gropa natyrore. Apo thjeshtë rrugëve. Për këtë arsye përrenjtë e lumenjtë tanë janë një shëmti e madhe. Për këtë arsye, çdo pranverë bregdeti është po ashtu një shëmti e madhe. Për këtë arsye, mbetjet tona janë bërë shqetësim edhe për vendet e tjera në Adriatik.
Ligji i vitit 2011, rishikuar nja dy herë më vonë, detyron që aktualisht ne të bënim ndajre të diferencuar në rreth 50% të sasisë së mbetjeve dhe riciklim në mbi 60 %. Diferencimi është 0 %, ndërsa riciklimi ka rënë në rreth 15-17% nga 20-25 % që llogaritej të ishte atë kohë.
Djegia në natyrë është rritur me 300 %!
Gjithashtu, është e pajustifikuar që bashkitë të paguajnë kosto për të transportuar mbetje bimore edhe nga fshatrat.
Çfarë gjëje e palogjikshme që të transportosh nga Shëngjergji, psh, lëkurat e shalqinit, domate dhe kastraveca të pa përdorur e t’i dërgosh në Sharrë, 40 km larg. Duhet edhe një menaxhim lokal, përtej atij kombëtar. Në ato fshatra ku rruga dhe kostoja ekonomike s’ta mundësojnë, mbetjet e biodegradueshme i tret toka, i bën humus, mbetjet e tjera që riciklohen bëhen mall dhe malli e gjen vetë rrugën e tregut, në bashkëpunim me biznesin.
Unë e kam provuar, dhe bëhet!
Ide e propozime ka patur, por s’ka patur kush të dëgjojë!
Ka një sërë kompanish që merren me riciklim. Pa to, ne do të ishim republika e bidonave dhe kanaçeve, sepse ata kanë pastruar duke mbledhur mbetjet që riciklojnë.
Ata janë lënë mënjanë, e janë shpallur armiq madje.
I nderuar Z. Kryeministër!
Nuk e dimë ç’do të sjellë ligji i ri. Edhe pse problemi ynë nuk është ligji, por zbatimi i tij. Gjithsesi, ata që do të merren me këtë punë, duhet të mos bëjnë konsultime me publikun të tipit “m’ka çu baba me la gojën”, por t’i pyesin realisht njerëzit që kanë dekada që punojnë në këtë fushë. Të pyesin e ekspertët e të shkelin me këmbë terrenin, për të parë se ligji gjerman nuk zbatohet dot në fshatrat malore të Skraparit, Gramsh*t, apo Burrelit. Madje as në kullat e Tiranës, nëse nuk punohet për ta ndërtuar të gjithë zinxhirin: Ndarje e diferencuar - grumbullim i diferencuar – riciklim - depozitim të mbetjeve organike.
Nuk e dimë nëse Operatori i ri do të jetë një agjenci, apo një ndërmarrje shtetërore që më vonë mund të jepet me koncension. Por një gjë duhet ta dimë mirë:
Ky nuk duhet të jetë eksperimenti i radhës, por zgjidhja e fundit, meqë duam t’i bashkohemi BE-së në 2027 (me përmbylljen e negociatave).
Me provën e incenerimit, ne nuk humbëm vetëm disa dhjetra apo qindra miliona euro, por humbëm plot 8 vjet kohë. Kohë shumë e çmuar. Nëse do të kishim punuar në zbatim të ligjit, strategjisë së miratuar dhe direktivave të BE-së, sot do të kishim hedhur hapin e parë dhe më të vështirin, atë të fillimit.
Por më mirë vonë se kurrë!
Z. Kryeministër!
Ne nuk mund ta fshehim më smogun e djegies së mbetjeve në Vlorë apo Elbasan. Dhe as të gënjejmë veten se zjarret na i ndez dielli përcëllues.
Nuk mund të mbyllim sytë para pisllëkut që na mbulon anë e kënd.
Sepse ne nuk jemi një vend i ndotur. Ndotja është pasojë e industrisë.
Ne jemi një vend i pistë. Dhe pisllëku është pasojë e injorancës dhe mungesës së edukatës qytetare. Por edhe pa aftësisë dhe korrupsionit.
Ndaj, çdo eksperiment tjetër i pa menduar mirë, do të jetë me pasoja të rënda për shoqërinë dhe vendin tonë.
Me respekt,
Mentor KIKIA
Një njeri që i do të mirën vendit të tij
P.S: Nëse ndan të njëjtin qëndrim, shpërndaje këtë letër, me shpresën se mund të ndikojmë.
