03/09/2025
Burgu i Shën Vasilit – Kujtesa e një historie të dhimbshme
Një plagë e komunizmit në zemër të bregdetit
Në fshatin Shën Vasil, pranë Sarandës, gjatë viteve të diktaturës komuniste u ngrit një prej kampeve më famëkeqe të punës së detyruar: “Kampi i Përparimit”, i njohur sot si Burgu i Shën Vasilit. Ky vend, mes ullinjve dhe gjelbërimit bregdetar, u shndërrua në arenë vuajtjesh dhe internimesh për qindra të burgosur politikë.
Pse u krijua ky burg?
Pas vendosjes së regjimit komunist, qindra qytetarë – intelektualë, klerikë, studentë, shkrimtarë, por edhe njerëz të thjeshtë – u shpallën “armiq të popullit”. Ata nuk pushkatoheshin gjithmonë, por dërgoheshin në kampe si Shën Vasili për t’u thyer shpirtërisht e fizikisht. Qëllimi ishte puna e detyruar, poshtërimi dhe izolimi.
Jeta brenda kampit
• Qelitë: shumë të ngushta, me mure guri dhe dysheme balte. Të burgosurit shpesh nuk kishin as vend të shtriheshin, vetëm rrinin ulur.
• Ushqimi: një supë e hollë me pak fasule dhe ndonjë copë bukë e mykur. Uria ishte e përditshme.
• Puna: i detyronin të punonin gjithë ditën në diell duke mbjellë ullinj, agrume dhe vreshta – punë që shërbente për shtetin, jo për ta.
• Sëmundjet: dizenteria, tuberkulozi dhe kequshqyerja morën jetën e shumë të burgosurve, pasi mjekimi ishte pothuajse zero.
• Izolimi: kush rebeloheshte ose nuk i bindeshte rojeve, futej në qeli ndëshkuese pa ujë e pa ushqim.
Rrëfime të të burgosurve
• Zef Pllumi, prift e shkrimtar, kujtonte: “Ishte burg që të vdisje ngadalë, jo me plumb, por me uri, punë dhe poshtërim.”
• Havzi Nela, poeti disident, e përjetoi Shën Vasilin si një vend ku shuhej shpresa çdo ditë: “Të vdesësh me ditë është më e rëndë se të pushkatohesh.”
• Një i burgosur anonim kujtonte: “Na jepnin supë me 3 kokrra fasule, ndërsa punonim deri sa na binte të fikët. Shumë shokë i varrosnim aty, pa asnjë ceremoni.”
Dëshmitë e banorëve
Edhe banorët e fshatit kanë ruajtur kujtime të forta. Ata shihnin kolonën e të burgosurve të shoqëruar nga rojet, shpesh të dobësuar e të përkulur nga puna. Një grua e moshuar tregonte: “Kur mundnim, ua hidhnim një copë bukë fshehurazi, se na dhembte shpirti. Por rreziku ishte i madh, se edhe ne na shpallnin armiq.”
Nga burg në fshat
Pas rënies së diktaturës, një pjesë e ndërtesave të kampit u kthyen në banesa për banorët. Gjurmët e qelive dhe mureve të ftohta mbeten ende aty, si dëshmi të një epoke të errët. Sot, Shën Vasili nuk është më vend frike, por vend kujtese, ku historia duhet të ruhet që të mos përsëritet.
Simbolika
Burgu i Shën Vasilit është shenjë e dhimbshme, por edhe mësim historik:
• për të kujtuar ata që vuajtën,
• për të nderuar ata që nuk u kthyen kurrë,
• për të edukuar brezat që liria nuk është e dhënë, por e fituar me sakrifica.
⸻
✍️ Ky shkrim është përgatitur për të gjithë banorët e Shën Vasilit dhe brezat e rinj, që të mos harrojmë asnjëherë se në mes të këtij fshati të bukur, dikur ekzistonte një vend vuajtjeje e terrori. Kujtesa është arma jonë më e fortë kundër harresës.
