26/08/2026
GRATË E FSHATIT TIM QË MË KANË MBETUR NË KUJTESËN TIME QË NGA FËMIJRIA.
Erdhka një ditë kur vitet e moshës bëjnë të tyren. Në shpirt dhe në zemër ndjen një ngacmim të veçantë për të shkruar për ata njerëz që, qysh në moshën e fëmijërisë, të kanë lënë gjurmë dhe për të cilët ke krijuar një respekt të veçantë.
Nuk është një detyrim që ta imponon dikush. Është një detyrim moral, një ndjenjë që vjen nga shpirti. Është dëshira për t'u treguar edhe brezave të tjerë vlerat e njerëzve që kanë qenë pjesë e jetës së një komuniteti, por që koha rrezikon t'i largojë nga kujtesa.
Kam shkruar për disa bashkëfshatarë të mi, për njerëz që e kanë merituar të kujtohen. Por nuk mund të rri pa shkruar edhe për gratë dhe nënat e fshatit tim. Për ato gra që, qysh kur isha fëmijë e më pas në rininë time, u ngulitën në kujtesën time me fjalët, karakterin, humorin, mirësinë dhe mënyrën e tyre të veçantë të jetesës.
Nënë Xhefkë Rroko – fjala e saj peshonte
Qysh fëmijë i vogël kam njohur Nënë Xhefkë Rrokon. Ishte një grua autoritare, por autoriteti i saj nuk vinte nga imponimi. Fjala e saj zinte vend edhe në muhabetet e burrave. Kur fliste ajo, dëgjohej. Ishte një nga ato gra që në një komunitet të vogël nuk ishin thjesht pjesë e familjes, por edhe pjesë e jetës shoqërore të fshatit. Fjala e tyre kishte peshë dhe respekti për to ishte i natyrshëm.
Nënë Sabrie dhe historia e shamisë
Një tjetër figurë që më ka mbetur në kujtesë është Sabrie Arifllari. Ne, fëmijët, edhe kur u rritëm, e thërrisnim “Hake Sabrie”. Ishte një grua e mbajtur dhe, edhe pse e moshuar, bukuria e saj binte në sy. Por ajo që e bënte edhe më të veçantë ishte historia e martesës së saj me Nevruzin.
Ne e ngacmonim shpesh duke i thënë: “Nënë Sabrie, na trego si u martove me xha Nevruzin?”. Ajo nuk mërzitej kurrë, përkundrazi, qeshte dhe na e tregonte historinë.
Nevruzi ishte yzmetqar në fshatin tim, Damjanec, dhe punonte si roje fushe. Sipas zakonit të asaj kohe, familja e vajzës nuk pranonte lehtë martesën. Kishte një rregull: çupës duhej t'i merrej shamia e kokës dhe, pasi kjo të ndodhte, nëna dhe babai ishin të detyruar ta jepnin për nuse.
Një ditë, duke shkuar për të punuar në ara, Nevruzi i pret rrugën. “Ik!”, i thashë. “Jo”, më tha ai, “sot do të ta marr shaminë e kokës”. “Nuk ma merr dot!”, i thashë. Aty pranë ishte një arë e mbjellë me thekër. Nevruzi, me zgjuarsinë e tij, më tha: “Po ike nga ara me thekër, do të më shpëtosh, po ike rrugës, do të të kap”. Dhe unë u futa në arën me thekër. Por nuk kisha bërë as tre-katër metra kur m'u ngatërruan këmbët dhe rashë. Nevruzi ma mori shaminë dhe, sipas zakonit të asaj kohe, babai dhe nëna më martuan me të.
Nënë Sabrie e tregonte gjithmonë këtë histori me buzëqeshje. Ndoshta, ndërsa rrëfente, i riktheheshin në mendje ato momente të largëta, emocionuese dhe të bukura të rinisë së saj.
Feride Rroko – “Aneja” jonë gojëmbël
Nuk mund të rri pa shkruar edhe për Feride Rrokon, ose “Aneja”, siç e thërrisnim ne. Gjithmonë na fliste me fjalë të ëmbla: “E more birkat e nënës, a jeni mirë? A u lodhët?”. Kaq mjaftonte për të kuptuar çfarë zemre kishte. Ishte nga ato gra që nuk kishin nevojë për fjalë të mëdha për të treguar mirësinë e tyre. Një përshëndetje, një pyetje, një fjalë e ëmbël dhe e ndjeje menjëherë ngrohtësinë njerëzore.
Nënë Sabike – gruaja që e kthente dasmën në festë
Do të shkruaj edhe për Nënë Sabike Çaushllarin, një grua e veçantë, shakatore dhe me zemër të gjerë. Më kujtohet koha kur ishim fëmijë dhe Nënë Sabikja punonte në furrën e fshatit. Ishte koha kur në shumë familje buka e misrit përzihej me patate të ziera.
Ne, fëmijët, rrinim te dritarja e furrës. Nënë Sabikja nuk na linte kurrë pa na dhënë patate të ziera. Shikonte majtas e djathtas dhe na thoshte: “Merrini, bijtë e nënës, edhe ikni, të mos ju shikojë njeri!”. Ishte një gjest i vogël, por për ne fëmijët e asaj kohe kishte një vlerë të madhe.
Por Nënë Sabikja nuk ishte vetëm një grua zemërgjerë. Ajo ishte edhe një shakatore e madhe. Kur bëheshin dasmat në fshat, ne i prisnim me padurim ato momente kur do të shfaqej Nënë Sabikja. Në çdo dasmë ajo gjente një mënyrë për të bërë njerëzit të qeshnin e të argëtoheshin. Vishte rrobat e burrave dhe improvizonte skena që na bënin të qeshnim pa pushim. Ne, fëmijët, e kishim pagëzuar me emrin “Gogoli”. Sot, kur i kujtoj ato skena dhe pyetjet që i drejtoja atëherë si fëmijë, ende më vjen për të qeshur me përgjigjet e saj.
Nëna ime, Feride Mersinllari
Për modesti, po shkruaj edhe për nënën time, Feride Mersinllarin. Edhe ajo ishte pjesë e atyre grave gojëmbla, me shpirt të madh dhe me një mirësi që nuk harrohet. Për respekt, të gjithë e thërrisnin “Ablla”, një fjalë me origjinë turke, por që në atë kohë ishte bërë pjesë e mënyrës sonë të komunikimit. Për mua, sigurisht, kujtimet për të kanë një peshë tjetër. Janë kujtime që nuk i sjell vetëm koha, por edhe zemra.
Dyert e hapura të Hurma Çaushllarit
Eh, si të mos shkruash edhe për gratë e tjera të fshatit tim? Ishte një kohë kur në fshatin tonë vetëm tri-katër familje kishin televizor. Ne, të rinjtë që nuk kishim mundësi të kishim televizor në shtëpitë tona, gjetëm dyer të hapura te familja e Pasho Çaushllarit.
Gruaja e tij, Hurma Çaushllari, ishte një grua e lartë shpirtërisht. Na hapte derën e shtëpisë dhe na priste pa asnjë rezervë. Edhe kur nuk kishte asnjë pjesëtar të familjes në shtëpi, ajo na linte çelësin e derës. Ishte një besim që sot mund të duket i jashtëzakonshëm, por në atë kohë ishte pjesë e një marrëdhënieje të natyrshme njerëzore, ku dera e shtëpisë ishte edhe derë për komunitetin.
Zaimja – buzëqeshja që mbeti
Ngrohtësi kemi gjetur edhe te familja e Besim Çaushllarit. Zaimja, ndjesë pastë, sepse sot që po shkruaj për të nuk jeton më, më ka lënë mbresa të veçanta. Ishte gjithmonë e qeshur, gojëmbël dhe e dashur.
Ajo që më gëzon është se shumë nga virtytet e saj duket se kanë kaluar te fëmijët, nipërit dhe mbesat e saj. Ndonjëherë, mënyra më e mirë për të kuptuar një njeri që nuk jeton më është të shohësh gjurmët që ka lënë te brezat pasardhës.
Gratë që punonin krah për krah me burrat
Por fshati im kishte edhe shumë gra të tjera punëtore, nëna të përkushtuara, gra që punonin krah për krah me burrat dhe që përballonin me dinjitet jetën e përditshme. Ia vlen të përmendim Nurkë Matrakun, Sato Rrokon, Xhevaire Mersinllarin, Zinet Tairllarin, Minire Tairllarin dhe shumë gra e vajza të tjera, emrat e të cilave ndoshta nuk mund t'i përmend të gjithë sot.
Por kjo nuk do të thotë se janë harruar. Përkundrazi. Janë pjesë e asaj kujtese që më rikthehet herë pas here, si një film i vjetër, ku secili personazh ka vendin e vet.
Kujtesa si një dokumentar
Ndoshta kjo është arsyeja pse, sa më shumë kalojnë vitet, aq më shumë ndjej nevojën të shkruaj. Disa njerëz ikin nga kjo botë, por nuk ikin nga kujtesa jonë. Ata mbeten në një fjalë, në një shaka, në një histori, në një derë të hapur, në një copë bukë, në një dasmë, në një rrugicë fshati apo në një kujtim fëmijërie.
Unë i kujtoj këta njerëz si pjesë të një dokumentari që jeta ma ka regjistruar në kujtesë. Dhe mendoj se ia vlen t'ua tregojmë edhe brezave që vijnë.
Prandaj, ky cikël shkrimesh nuk mbyllet këtu. Do të vazhdoj të shkruaj për ata njerëz që më dalin përpara në kujtesë si personazhe të një kohe që nuk duhet të humbasë.
Sepse një fshat nuk është vetëm toka, shtëpitë dhe rrugët e tij. Një fshat janë njerëzit e tij. Dhe, kur njerëzit kujtohen, një pjesë e fshatit vazhdon të jetojë.
VILSON MERSINLLARI
