15/12/2025
Miq, sa nga ju e dine qe Zengot e Dardhes jane me origjine Arrzare?
Sofia Zengo Papadhimitri (19 mars 1915 – 13 qershor 1976) ishte një nga piktoret e para profesioniste të Shqipërisë dhe një figurë thelbësore në zhvillimin e artit pamor shqiptar në shekullin XX. E lindur në Korçë, me origjinë nga Dardha, ajo u rrit në një ambient ku arti ishte mënyrë jetese, familja Zengo e njohur për traditën artistike kulturore me një trashëgimi të rëndësishme për brezat në vazhdim. Duke marrë mësimet e para nga i ati, ikonografi Vangjel Zengo, dhe më pas nga piktori Vangjush Mio, Sofia u formua që herët si një talent i natyrshëm në pikturë.
Në vitet 1934–1939 ajo ndoqi studimet në Akademinë e Arteve të Bukura në Athinë, ku u diplomua me nderime dhe përvetësoi mjeshtërinë realiste në portret, peizazh dhe kompozim duke pasur si mësues Spiros Vikatos, piktor grek dhe një nga përfaqësuesit e fundit të Shkollës së Mynihut ose të Realizmit Akademik dhe Umbertos Argjiros piktorin e njohur grek impresionist.
Pas kthimit në Shqipëri, ajo u angazhua në pikturimin e ikonave, krijimin e portreteve të ndjeshme emocionalisht dhe në mësimdhënie artistike, duke u bërë një nga figurat që ndikuan fuqishëm në formimin e brezave të rinj në Tiranë. Së bashku me të motrën, ikonografen dhe piktoren po aq të njohur, Androiniqin, në vitin 1942, çelën në Tiranë një ekspozitë të përbashkët pikture, ku u ekspozuan 56 punime nga të cilat 21 punime ishin të Sofia Zengos.
Krijimtaria e saj është e gjerë dhe e pasur: mbi 300 piktura në vaj, qindra vizatime në karbon dhe një numër veprash ikonografike, shumë prej të cilave ruhen sot në institucione kulturore dhe koleksione private. Ajo mori pjesë rregullisht në ekspozitat kombëtare nga viti 1945 deri në 1971, duke dëshmuar rëndësinë e saj të vazhdueshme në skenën artistike të vendit. Ikonat dhe veprat e saj gjenden ende sot në disa zona, përfshirë trevën nga vinte familja e saj, duke mbetur pjesë e trashëgimisë kulturore së komuniteteve lokale.
Sofia Zengo Papadhimitri mbetet një nga figurat më të rëndësishëm femërorë në artin pamor shqiptar, një pioniere që i hapi rrugën grave artiste dhe një krijuese që lë pas një opus të çmuar, thelbësor në kuptimin dhe formësimin e artit modern.
Teksti dhe Përpunimi Grafik Ergys Bejleri