کانون علمی وتحقیقات اسلامی افغانستان

03/05/2026

18/01/2026

شیخ غزالی میگوید:
عیب است که صرف به ظاهر مشغول باشیم و اصل مضمون و هدف را ترک کنیم. دینی که چوپان‌ها را به رهبران عالم تبدیل نمود، شکل و لباس آن‌ها را تغییر نداد، بلکه دل و فکرشان را دگرگون کرد.
ابوجهل همان کالا و لونگی را می‌پوشید که ابوبکر صدیق می‌پوشید.
ریش امیّه بن خلف به اندازه‌ی ریش سیدنا ابن مسعود دراز بود.
همانگونه‌ی که شمشیر عتبه و خالد بن ولید از یک فلز ساخته شده بود.
ظاهر شبیه هم بودند، اما باطن متفاوت...
آیا واقعا درک کرده‌ایم که دین از ما چی می‌خواهد؟
دین از ما عبادت خداوند را در گسترده‌ترین معنای آن می‌خواهد؛ هر چیزی که خداوند آن‌را دوست داشته باشد و باعث رضایت وی شود.

12/01/2026

((وَقَالَ فِرْعَوْنُ يَأْيُّهَا الْمَلَأَ مَا عَلِمْتُ لَكُم مِنْ إِلُهٍ غَيْرِي))

[قصص: ٣٨]، (فرعون كفت: اى سران و اشراف، من براى شما

خدايى غير از خودم نمى شناسم...)).

«هر مستبد سياسى براى خود قداست مى بخشد ودر يكى از

صفات خداوند با او شريك مى شود وبا آن صفت، مقام پيوند دار

با خدا كسب مى كند». (طبائع الإستبداد و مصارع الإستعباد،

عبدالرحمن الكواكبى، ص ٣٢٢).

22/12/2025

تخریج ، تحلیل و شرح حدیث"من تشبه بقوم فهو منهم"
فضل الهادي وزین
حدیث "من تشبه بقوم فهو منهم " يعنی کسی که خود را مانند و مشابه قومی مردم دیگر بسازد از جمله‌ ی آنها است، گاهی بجا و گاهی بیجا بحیث دلیل در منع و تحریم بعضی اعمال و عادات مورد استفاده قرار می گیرد که غیر مسلمانان آن را انجام می دهند و بنابر این حدیث مسلمانان‌ بخاطر عدم مشابهت با کفار نباید آن اعمال را انجام بدهند.
در بحث جواز و عدم جواز مناسباتی چون کرسمس یا سال نو میلادی،نوروز و شب یلدا و همچنان در بحث طرز لباس، غذا و بعض عادات که در میان غیر مسلمانان رواج دارد نیز برای منع و تحریم به این حدیث استدلال می شود.
در بسا موارد این استدلال بجا و درست است اما در بعض موارد و حالات استدلال به حدیث مذکور بیجا نادرست است. برای تبيين و توضیح موضوع لازم دیدم تا به شرح و بررسی این حدیث بپردازیم.
در نخست باید گفت که حدیث پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وسلم: «من تشبه بقوم فهو منهم» یکی از احادیث نبوی است که نقش مهمی در شکل‌دهی و حمايت از هویت اسلامی و حفاظت از ارزش‌های دینی امت اسلامی ایفا می‌کند. این حدیث مسئله‌ی تمایز مسلمانان از دیگر اقوام و جلوگیری از تقلید کورکورانه را مورد توجه قرار داده و مسلمانان را که امتی دارای دین و هویت مستقل اند از آن تقلید و دنباله روی از غیر مسلمانان منع می کند که به استقلال دینی و هویتی آنان صدمه می رساند.


این حدیث از عبدالله بن عمر رضی‌الله‌عنهما روایت شده و در منابع از جمله کتاب های زیر آمده است:
1. ابو داود در سنن (حدیث شماره: 4031) در کتاب لباس، باب پوشیدن لباس شهرت.
2. احمد بن حنبل در مسند (جلد 2، صفحه 50).
3. طبرانی در المعجم الکبیر.
هرچند در صحت این حدیث که بخشی از یک حدیث با متن دراز تر می باشد بعض علما در گذشته و حال سخنانی دارند اما علمای بزرگ و محققی مانند:
ابن تیمیه رحمة الله در کتاب اقتضاء الصراط المستقیم، این حدیث را به عنوان حدیثی معتبر استناد کرده‌ است.
ابن حجر عسقلانی رحمه الله‌ آن را در ردیف احادیث حسن قرار داده است.
شیخ آلبانی رحمة الله آن را در کتاب صحیح الجامع الصغیر صحیح دانسته است.

1. معنای تشبه:
تشبه از باب تفعل به معنای تقلید و مشابهت ظاهری یا باطنی با گروهی از مردم است.
در باب تفعل معنای تکلف و تعمد یعنی از روی قصد و عمد عملی را انجام دادن وجود دارد و میان تشابه عادی و بدون قصد و تشبه با قصد و تکلف تفاوت وجود دارد.
مقصود در این حدیث، تقلید از کفار یا افرادی است که در رفتار، لباس، یا عادات خود نشانه‌هایی مخالف فرهنگ و دین اسلام دارند.
2. معنای «فهو منهم»:
عبارت «فهو منهم» دلالت بر این دارد که فردی که خود را شبیه به گروهی خاص می‌سازد، در عقاید، اخلاق و رفتار به آن‌ها نزدیک می‌شود. این مشابهت ظاهری ممکن است منجر به تأثیرپذیری قلبی و باطنی گردد.
3. مراد از "قوم"
قوم در این حدیث شامل هر گروهی است که از لحاظ دینی یا فرهنگی با مسلمانان تفاوت دارند. تقلید از این گروه‌ها، به‌ویژه در مواردی که نماد هویتی یا دینی محسوب می‌شود، مورد نهی قرار گرفته است.
ابعاد دلالت‌
الف. بعد عقیدتی:
این حدیث تأکید می‌کند که مسلمان باید عقیده‌ ی خالص و عاری از تأثیرات بیرونی داشته باشد. هر گونه تقلید از عقاید یا رفتارهایی که مخالف عقاید و اصول اسلامی است، می‌تواند ایمان را تضعیف کند.
ب. بعد فرهنگی و اجتماعی:
فرهنگ اسلامی دارای هویتی مستقل و منحصر به فرد است. تقلید از فرهنگ‌های دیگر، بدون توجه به ارزش‌های اسلامی، ممکن است باعث تضعیف این هویت شود.
ج. بعد تربیتی:
حدیث، مسلمانان را به انتخاب الگوهای مناسب و پرهیز از تقلید کورکورانه از الگوهای نادرست ترغیب می‌کند زیرا تقلید ابتدا در ظاهر آغاز می‌شود، اما به مرور می‌تواند باطن انسان را تحت تأثیر قرار دهد.
بعض تطبیقات معاصر حدیث
1. در لباس و ظاهر: پوشیدن لباس‌هایی که حامل نمادها یا شعائر دینی غیرمسلمانان است، مانند پوشیدن لباس‌هایی با تصاویر یا کلمات مغایر با ارزش‌های اسلامی.
2. در رفتار و عادات: تقلید از عادات غربی، مانند جشن گرفتن روزهایی همچون "کرسمس" ،"دیوالی"، "هالووین" یا "ولنتاین"، که ریشه در عفاید و باور های غیر مسلمانان داشته و هیچ ارتباطی با فرهنگ اسلامی ندارند.
3. در تفکر و ایدئولوژی: پذیرش ایده‌ها و فلسفه‌هایی که با عقاید اسلامی تناقض دارند، مانند الحاد،مارکسیسم،فیمینزم، لیبرالیزم،نشنلیزم ،سکولاریسم وغیره.

در کل و بطور خلاصه باید گفت‌ که حدیث «من تشبه بقوم فهو منهم» اصولی مهم در حفظ هویت اسلامی و مقابله با فرهنگ‌های متضاد را مطرح می‌کند. این حدیث از مسلمانان می‌خواهد که به ارزش‌های دینی و فرهنگی خود پایبند باشند و در برابر چالش‌های ناشی از تقلید کورکورانه هوشیار باشند. در دنیای معاصر، که فرهنگ‌های بیگانه در حال نفوذ به جوامع اسلامی هستند، فهم و عمل به این حدیث اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است. مسلمانان باید با حفظ و افتخار به هویت و ارزش‌های اسلامی، از هر گونه تقلیدی که منجر به تضعیف ایمان و هویت شود، پرهیز کنند.
یکی از پرسش‌های اساسی که در فهم حدیث «من تشبه بقوم فهو منهم» مطرح می‌شود، این است که آیا هر نوع مشابهت با غیرمسلمانان در امور عادی و عادات زندگی نیز شامل این "تشبه" می‌شود و مورد نهی قرار می‌گیرد؟ مسلمانان در بسیاری از امور زندگی مانند پوشاک، خوراک، مسکن، استفاده از فناوری‌ها و حتی برخی عادات اجتماعی با غیرمسلمانان شباهت دارند. بررسی این موضوع نیازمند تفکیک میان "تشبه مذموم" و "مشابهت طبیعی" است.

‌شود؟
برای پاسخ به این سوال باید گفت که تشبه به دو بخش تقسیم می شود:
تشبه مذموم و تشبه مباح:
علما باور دارند که تشبه مورد نهی در حدیث، به مواردی اختصاص دارد که:
نمادی از هویت دینی یا فرهنگی ویژه و خاص غیرمسلمانان باشد. مانند تقلید در شعائر دینی یا لباس‌های ویژه‌ای که مختص ادیان یا آیین‌های آنان است.
نشان‌دهنده محبت یا پذیرش فرهنگ‌های مخالف اسلام باشد. این نوع تقلید ممکن است به تدریج ایمان و هویت اسلامی فرد را تضعیف کند.
اما مشابهت در امور طبیعی و عمومی که نتیجه نیازهای انسانی یا عرف‌های مشترک میان همه جوامع است، نه تنها مذموم نیست، بلکه از لوازم زندگی در جوامع بشری است. برای نمونه:
استفاده از تکنولوژی و فناوری‌هایی که توسط غیرمسلمانان ساخته شده‌اند، مانند موتر، تلفون ،انترنت وغیره.
پوشیدن لباس‌هایی که مختص هیچ دین یا فرهنگ خاصی نیستند مانند دریشی.
استفاده از تجارب و روش‌های معاصر زراعت، صنعت یا آموزش.
استفاده از علوم و تجارب بشری از نظر اسلام مرغوب،مطلوب و مامور به است

علمای اسلام تأکید کرده‌اند که باید میان عادات عمومی بشری و شعائر خاص غیرمسلمانان تفکیک شود. به گفته شیخ‌الاسلام ابن تیمیه در اقتضاء الصراط المستقیم:
«تشبه مذموم آن است که مسلمان در اموری که مختص به کفار است، مانند شعائر دینی آنان، تقلید کند. اما اگر مسئله‌ای از عادات عمومی مردم باشد و ارتباطی با دین یا قوم خاصی نداشته باشد، چنین مشابهتی ممنوع نیست.»

برای تشخیص "تشبه مذموم"، علما معیارهایی را تعیین کرده‌اند:
ارتباط با هویت دینی: اگر یک عمل یا عادت، مختص یک دین یا آیین خاص باشد (مانند پوشیدن صلیب)، تقلید از آن مورد نهی است.
انگیزه تقلید: اگر مسلمانان از روی احساس حقارت یا علاقه به فرهنگ غیرمسلمانان تقلید کنند، این نوع مشابهت ممنوع است.
تأثیر بر هویت اسلامی: هر عادتی که باعث کمرنگ شدن تمایزهای اسلامی در عقیده، اخلاق یا شعائر شود، تشبه مذموم شمرده می‌شود.
#نمونه‌های_مشابهت_مجاز_و_غیرمجاز
الف. مشابهت مجاز
1. استفاده از تکنولوژی،فناوری و دانش: استفاده از وسایل و اختراعات غیرمسلمانان در زندگی روزمره، مانند موتر، انترنت یا تلفون.
2. خوراک و پوشاک عمومی: استفاده از غذاهایی که مطابق اصول اسلامی حلال باشد، حتی اگر از فرهنگ‌های دیگر اقتباس شده باشد (مانند غذاهای چینی یا ایتالیایی).
3. زبان و تعاملات اجتماعی: یادگیری زبان‌های خارجی برای مقاصد علمی، شغلی یا ارتباطات اجتماعی.
4.تفریح،سپورت و سرگرمی های که مختص به دین خاص نیست و در جوامع انسانی اعم از مسلمان و غیر مسلمان وجود دارد .
ب. مشابهت غیرمجاز
1. تقلید در شعائر دینی: شرکت در جشن‌ها و مراسم دینی غیرمسلمانان مانند کریسمس،دیوالی ،هالووین .
2. پوشیدن لباس‌های مختص آیین‌های دینی: مانند پوشیدن لباس‌هایی که نمادهای واضح یک دین خاص را نمایان می‌کند.
3. رفتارهای مخالف شریعت: تقلید از عادات یا فرهنگ‌هایی که با اصول اسلامی ناسازگار است، مانند مصرف مشروبات الکلی یا رفتارهای غیرشرعی.

براساس آنچه که در شرح و بيان مفهوم حدیث گفته شد، مشابهت با غیرمسلمانان در امور عمومی و طبیعی که هیچ ارتباطی با هویت دینی یا فرهنگی خاص ندارد، شامل نهی وارد در حدیث نمی‌شود. اسلام دینی جهان‌شمول است که تعامل سازنده با سایر اقوام و بهره‌گیری از دانش و فناوری‌های آنان را تشویق می‌کند. با این حال، مسلمانان باید هوشیار باشند که تقلید از غیرمسلمانان در مواردی که نشان‌دهنده پذیرش فرهنگ‌های مخالف اسلام یا هویت دینی آنان است، ممنوع و خطرناک است.
مسلمانان باید با حفظ عزت و استقلال هویتی خویش، از مشترکات طبیعی انسانی بهره بگیرند و در عین حال از تشبه به غیرمسلمانان در اموری که منجر به تضعیف ایمان و هویت اسلامی می‌شود، دوری کنند. این توازن، راهنمایی دقیق برای تعامل مسلمانان با جهان پیرامون ارائه می‌دهد
و الله‌أعلم بالصواب.