HazaraPedia دانشنامه هزاره

14/09/2026

سقوط شهر بامیان در دورۀ اول طالبان

از وقایع ماه سنبله، تصرف بامیان در تاریخ ۲۲ سنبله ۱۳۷۷ / ۱۳ سپتمبر ۱۹۹۸ به دست طالبان است. بامیان در آن زمان از مهم‌ترین مراکز سیاسی و نظامی حزب وحدت اسلامی و نیروهای مخالف طالبان در مناطق مرکزی افغانستان بود. سقوط شهر در پی پیشروی سریع طالبان پس از تصرف مزار شریف در ۸ آگست ۱۹۹۸ صورت گرفت. درباره چگونگی سقوط بامیان، منابع مختلف روایت‌های متفاوتی ارائه کرده‌اند. منابع وابسته به حزب وحدت گزارش کردند که شهر پس از چند روز بمباران هوایی و زمینی و پیشروی طالبان از محورهای شمال و شرق، از جمله سیغان و کهمرد، سقوط کرد و نیروهای کماندو با هلیکوپتر در ارتفاعات اطراف شهر پیاده شدند (ناطقی، ۱۳۷۷، ش۶: ۹؛ بنیاد وحدت، ۱۳۷۷، ش۱۳۹: ۸؛ هم‌بستگی، ۱۳۷۷، ش۶: ۱۲). این منابع همچنین نقش مستقیم نظامیان پاکستانی را در طراحی و سازماندهی عملیات برجسته کرده و از اعزام شمار زیادی نیروی کماندو پاکستانی سخن گفته‌اند؛ اما، گزارش سازمان ملل حضور شمار قابل توجهی جنگجوی پاکستانی در صفوف طالبان را ثبت کرده است؛ هرچند این جنگجویان وابستگی خود به نهادهای رسمی دولت پاکستان را انکار کرده بودند (United Nations, 1998). منابع حزب وحدت در جریان این واقعه از کمبود نیرو در مرکز بامیان، انتقال بخشی از نیروهای خود به جبهه دای‌میرداد و تسلیم یا تغییر موضع برخی نمایندگان مردم محلی(سیغان و کهمرد) سخن گفته‌اند (اصغری، ۱۳۷۷: ۲).

روایت کامل این رویداد تاریخی، همراه با منابع و جزئیات بیشتر، در وب‌سایت دانشنامه هزاره:

https://hazarapedia.online/fa/articles/the-fall-of-bamiyan-city-during-the-first-taliban-regime

10/09/2026

کشتار مردم قزل‌آباد در دوره اول طالبان

طالبان در چهارشنبه، ۱۹ سنبله سال۱۳۷۶ خورشیدی، زمانی که قصد حمله به ولایت بلخ و شهر مزارشریف را داشتند، ابتدا دهکدۀ هزاره‌نشین قزل‌آباد در شرق شهر مزارشریف را تصرف کردند و حدود ۵۳ نفر از مردم قریه را کشتند (متقی، ۱۳۸۰: ۵۹ تا ۶۱ و بابک: ۲۰۰۷). در این کشتار، برخی اجساد پس از سربریده شدن، مثله شدند و تعدادی هم فاقد دست، پا و چشم بودند. طالبان پوست سر و صورت برخی اجساد را کنده بودند؛ به گونه‌ای که شناسایی برخی کشته‌شدگان فقط از روی لباس‌های آن‌ها ممکن بود؛ ازجمله آن‌ها پسر ۸ ساله (همان: ۶۱) و دو دختر هفت‌ساله و یک پیرزن و تعدادی مرد و زن بودند که «به طور فجیع کشته شده بودند» (هفته‌نامه وحدت، ۱۳۷۶، ش ۲۲۲: ۱).
طالبان علاوه بر مردم قزل‌آباد، تعداد زیادی از مردم قریۀ قول‌محمد و ۱۲ نفر از مردم علی‌چوپان را هم تیرباران کرده و ...

روایت کامل این رویداد تاریخی، همراه با منابع و جزئیات بیشتر، در وب‌سایت دانشنامه هزاره:
https://hazarapedia.online/fa/articles/the-qezelabad-massacre

06/09/2026

بازخوانی رویدادهای تاریخی؛ شکل‌گیری شورای انقلابی اتفاق اسلامی افغانستان.

شورای انقلابی اتفاق اسلامی افغانستان (Revolutionary Council of the Islamic Union of Afghanistan) در ۱۵ سنبله ۱۳۵۸ خورشیدی در ولسوالى ورس ولایت بامیان با صدور قطعنامۀ ده/ یازده ماده‌ای اعلام موجودیت کرد (دولت‌آبادی، ۱۳۷۱: ۳۳۰). بصیر احمد دولت‌آبادی می‌نویسد: «[ در آن زمان] شورای اتفاق، بزرگ‌ترین و قدرتمندترین حزب سیاسی هزاره‌جات به حساب می‌رفت که به شکل یک حکومت درآمده بود (۱۳۷۱: ۳۳۰)».

شرح بیشتر در لینک زیر در وبسایت رسمی بنیاد دانشنامه هزاره.

شورای انقلابی اتفاق اسلامی افغانستان در ۱۵ سنبله ۱۳۵۸ خورشیدی در ولسوالى ورس ولایت بامیان با صدور قطعنامۀ ده/ یازده ماده‌ای اعلام موجودیت کرد ...

11/06/2026

فقدان عالم روشن‌اندیش

رحلت بزرگ مرجع دینی آیت‌الله العظمی محمداسحاق فیاض موجب تأسف و تأثر شد؛ بدون شک فقدان این بزرگ‌مرد که عمر خود را در راه تدریس علوم دینی، تربیت علما، فضلا و تبیین احکام اسلامی سپری کرده بود، ضایعۀ
جبران‌ناپذیر است.

آیت‌الله فیاض افزون بر جایگاه رفیع فقهی و اصولی، به دلیل برخی آرای نوآورانه و شجاعانه در میان اندیشمندان معاصر شناخته می‌شد و جدای از اشراف بر علوم دینی به شمول فقه و اصول، عالمی روشن‌اندیش بود و بخصوص دربارۀ زنان دیدگاه مترقیانه داشت. از نظر او زنان می‌توانند مناصب سیاسی و اجتماعی را بر عهده بگیرند، در مسند قضاوت بنشینند، در علوم دینی به مرحلۀ اجتهاد برسند و در جایگاه تصمیم گیری قرار گیرند؛ همچنین ایشان با نگاهی اجتهادی و نقادانه، برخی برداشت‌های رایج دربارۀ زنان را مورد بازنگری قرار داد و بر برابری توان عقلانی زن و مرد تأکید ورزید.

آیت‌الله فیاض با تبیین دیدگاه خود دربارۀ نظام بانکداری در اسلام توانست فقه را برای پاسخ‌گویی به موضوعات و مسائل جدید مورد توجه قرار دهد. از دیگر ویژگی‌های برجسته این مرجع دینی، پایبندی به مکتب علمی نجف و تأکید بر استقلال مرجعیت دینی بود.

از درگاه خداوند متعال مسألت داریم که ایشان را مشمول رحمت واسعه خود قرار دهد و به بازماندگان، شاگردان، مقلدان و دوستداران ایشان صبر و أجر عنایت فرماید.

بنیاد دانشنامۀ هزاره

۲۱ جوزای ۱۴۰۵ خورشیدی

04/01/2026

قسمت دوم سیری در دانشنامۀ هزاره با عنوان ستایش‌ها و چالش‌ها به مسائل بعد از انتشار جلد اول آن می‌پردازد. ویراست جلد اول با استقبال بی‌سابقه‌ای روبه‌رو شد. صاحب‌نظران این اثر را ارزشمند و در خور ستایش توصیف کردند. همچنین نقد و نظرهایی پیرامون آن مطرح شد. امری که مایۀ مسرت بنیاد دانشنامه شد. نظرات خوانندگان شامل نقد، تشکیک، ستایش و نکوهش بود که نشانۀ اهمیت و حساسیت این اثر در جامعه است.
از مجموعۀ نقدها و نظرهای خوانندگان، بنیاد دانشنامه تصمیم گرفت که بازنگری کلی برای ادامۀ کار داشته باشد. با اینکه دانشنامه‌نویسی فریندی پویا و تکاملی است و معمولاً دانشنامه‌ها در طی زمان بازنگری و ویراست‌های جدید آن منتشر می‌شوند؛ اما بنیاد بر آن شد که ویراست جدیدی از جلد اول را قبل تدوین جلد دوم آن ارائه کند. طی دو سال ویراست دوم جلد نخست تدوین و منتشر شد.

قسمت دوم سیری در دانشنامۀ هزاره با عنوان ستایش‌ها و چالش‌ها به مسائل بعد از انتشار جلد اول آن می‌پردازد. ویراست جلد اول با استقبال بی‌سابقه‌ای روبه‌رو شد. صا...

29/12/2025

مجموعه نماواها، دریچه‌ای نو به «دانشنامه هزاره» می‌گشاید؛ طرحی‌ بی‌سابقه که با هدف ثبت، حفظ و گسترش میراث فرهنگی و تاریخی مردم هزاره شکل گرفته است. از ریشه‌های دانشنامه‌نگاری تا تحولات نوین و ساختاری. هر قسمت شما را با پشت‌صحنه این تلاش علمی و فرهنگی آشنا می‌سازد. در جهانی که اطلاعات، سرمایه‌ای گرانبهاست، دانشنامه هزاره تلاشی است برای پاسداشت هویت، زبان و فرهنگ غنی یک جامعه. با تماشای این مجموعه، به اهمیت، پیچیدگی و ضرورت این پروژه سترگ بیشتر آشنا خواهید شد.



#افغانستان

این مجموعه نماواها، دریچه‌ای نو به «دانشنامه هزاره» می‌گشاید؛ پروژه‌ای بی‌سابقه که با هدف ثبت، حفظ و گسترش میراث فرهنگی و تاریخی مردم هزاره شکل گرفته است. از...

04/10/2025

از شمار دو چشم یک تن کم
وز شمار خرد هزاران بیش
درگذشت استاد محمدیونس طغیان ساکایی، استاد دانشگاه، شاهنامه‌پژوه و عضو شورای علمی دانشنامۀ هزاره کام جان ما را تلخ کرد. بنیاد دانشنامۀ هزاره و شورای علمی دانشنامه این ضایعه بزرگ را خدمت خانوادۀ محترم استاد، به‌ویژه فرزند برومندش، جامعۀ فرهنگی کشور و عموم اعضای بنیاد دانشنامۀ هزاره تسلیت گفته و از دربار ایزد منان برای آن بزرگ‌مرد علم و فرهنگ رحمت و مغفرت و برای بازماندگانش صبر آرزو دارد.
استاد ساکایی خصایل نیک انسانی فراوان داشت. کسانی که از نزدیک با او در تماس بودند، هم از خرمن دانایی ایشان بهره‌مند و هم از خصایل انسانی ایشان برخوردار می‌شدند. در سالیان بحران هویت، ایشان با وجود تعامل شایسته با همۀ اقوام وطن بر هویت قومی خودش پای فشرد و آن را با تهدید و تطمیع معامله نکرد. از ابتدای کار دانشنامۀ هزاره با وجود مشکلات صحی و فشارهای بیرونی از تعهد خودش پا پس نکشید و تا روزهای پسین عمر در جلسات شورای علمی مشارکت فعال داشت و سعی می‌کرد، سهم جامعۀ اهل سنت هزاره در این دانشنامه به نیکی ادا شود. راهنمایی‌های متعادل و دقیق ایشان همیشه برای ما راه‌گشا بود.
استاد در کنار دانش ادبی تاریخی بسیاری که داشت، در حوزۀ شاهنامه‌پژوهی در افغانستان یگانه روزگار خودش بود. مقالات بسیار ارزشمندی از ایشان در طول این سالیان در مجلات معتبر و نیز به صورت کتاب به نشر رسیده است که حاکی از احاطۀ خوب ایشان به این موضوع دارد.
جای خالی این دانشی مرد اینک و بسیار سال دیگر در کشور ما احساس خواهد شد.
روانش مینوی باد.
بنیاد دانشنامه هزاره

03/07/2025

خرسندیم به اطلاع عموم مخاطبان دانشنامۀ هزاره برسانیم که با تلاش تیم فنی بنیاد دانشنامۀ هزاره، نسخۀ کامل اپلیکیشن دانشنامۀ هزاره با عنوان «هزاره‌پدیا» در سه نسخه مختلف اندروید (Android)، آیفون (IOS) و قابل نصب روی سیستم عامل مکینتاش (macOS) در دسترس همگانی قرار گرفت.
در حال حاضر تمامی مندرجات ویراست دوم جلد نخست دانشنامۀ هزاره از این طریق در دسترس است و محتوای مدخل‌هایی که نیازمند تکمیل، اضافات و اصلاحات است، به تدریج و پیوسته به‌روز خواهند شد. همچنین در نظر داریم مدخل‌های بازمانده از جلد اول را به تدریج از همین طریق منتشر کنیم.

دانلود نسخه اندروید (Android):

https://play.google.com/store/apps/details?id=arvandmobin.com.hazarapedia

دانلود نسخه آیفون (IOS) و مکینتاش (macOS):

https://apps.apple.com/gb/app/hazarapedia/id6483944416

توضیحات:

الف- یک سال پیش اپلیکیشن دانشنامۀ هزاره در سیستم اندروید راه‌اندازی شد و حال با عرضۀ آن از طریق اپل، این فعالیت تکمیل شده است؛
ب- روند به‌روزرسانی و تکمیل دانشنامۀ هزاره یک طرح دائمی است و ازاین‌رو، اصلاح و تکمیل مدخل‌ها یک روند پیوسته خواهد بود که نشر آنلاین دانشنامه به این هدف کمک خواهد کرد؛
ج- با راه‌اندازی اپلیکیشن محتوای این اثر به‌عنوان یک دانشنامۀ عمومی در اختیار مخاطبان قرار می‌گیرد و به کمک آنان اصلاح و تکمیل می‌شود. به‌همین دلیل، پنجرۀ پیشنهاد مدخل در وب‌سایت و اپلیکیشن برای دریافت نظرها، نقدها و پیشنهادها در نظر گرفته شده است؛
د- اپلیکیشن دانشنامۀ هزاره فعلاً به صورت رایگان در دسترس است، هرچند تأمین هزینۀ راه‌اندازی آن برای بنیاد دانشنامه دشوار بوده است. از آنجا که ادامۀ طرح تدوین دانشنامۀ هزاره تا کنون با مساعدت مالی عمومی فراهم شده، انتظار می‌رود مخاطبان از طریق پنجرۀ کمک مالی در این مسیر دشوار به ما یاری رسانند؛
نکته: برای نصب اپلیکیشن «دانشنامۀ هزاره» کافی است، عبارت HazaraPedia را بسته به نوع موبایل، تبلت و آی‌پد خود در گوگل‌استور یا اپل‌استور جستجو و نصب کنید.

بنیاد دانشنامۀ هزاره
جولای ۲۰۲۵ میلادی/ سرطان ۱۴۰۴ خورشیدی

https://www.hazarapaedia.org/administrator/latest-posts/hazara-encyclopedia-application/

03/10/2024

دانشنامه هزاره؛ مسئولیت علمی امروز، نیاز هویتی فردا

14/05/2024

فراخوان مدخل‌های بازمانده از جلد اول، ویراست دوم دانشنامۀ هزاره در وب‌سایت رسمی آن منتشر شد:

https://www.hazarapaedia.org/hazara-encyclopaedia-foundations-call/