دفتر خدمات حقوقی و مشوره دهی بسم الله عطایی

06/03/2026

27/02/2026

کفالت یا ضمانت
کفالت یکی از مهم‌ترین نهادهای حقوقی در معاملات است که هدف آن تضمین اجرای تعهدات می‌باشد. در «مجله الاحکام العدلیه»، کفالت چنین تعریف می‌شود:
کفالت عبارت است از ضمّ ذمهٔ کفیل به ذمهٔ مکفول‌عنه در مطالبهٔ حق.
به بیان ساده‌تر، وقتی شخصی کفیل می‌شود، مسئولیت پرداخت دین یا حضور شخص بدهکار را بر عهده می‌گیرد؛ بدون اینکه اصل دین از ذمهٔ بدهکار ساقط گردد. یعنی طلبکار می‌تواند هم به بدهکار مراجعه کند و هم به کفیل.
ارکان کفالت:
- کفیل
- مکفول‌عنه (مدیون)
- مکفول‌له (طلبکار)
- موضوع کفالت (مال یا نفس)
ویژگی مهم کفالت:
کفالت یک عقد تبرعی است؛ یعنی در اصل بر پایه همکاری و اعتماد شکل می‌گیرد نه معاملهٔ مالی.
نتیجه:
کفالت باعث تقویت اعتماد در روابط مالی و اجتماعی می‌شود و نقش مهمی در تضمین حقوق طلبکاران دارد.

23/02/2026

آیا «گروی» در اسلام حلال است یا حرام؟
بر اساس احکام فقهی مندرج در مجلة الاحکام العدلیه، اصل «رهن» یا گروی یک عقد مشروع و حلال است؛ زیرا هدف آن تضمین پرداخت دین است، نه کسب سود.
یعنی بدهکار می‌تواند مالی را نزد طلبکار بگذارد تا اگر قرض ادا نشد، از آن دین پرداخت گردد.
اما در برخی حالات، همین گروی می‌تواند حرام شود:
اگر طلبکار از مال گرو استفاده کند (مثلاً در خانه گرو شده زندگی کند یا از حیوان استفاده نماید) بدون پرداخت اجرت
این منفعت «ربا» محسوب می‌شود.
اگر در عقد شرط شود که طلبکار حق استفاده از مال را داشته باشد
این شرط فاسد و ربوی است
طلبکار حق ندارد بدون اجازه یا حکم قاضی مال گرو را تصاحب کند
نتیجه:
گروی در اسلام وسیله تضمین حق است، نه وسیله سود گرفتن از قرض.

21/02/2026

https://t.me/darullwkallaatayee
لینک فوق را با عزیزان تان اشتراک گذاری نماید تا از مسائل فقهی_حقوقی مرعی الاجرا در محاکم آگاهی حاصل نمایند.

حسبنا الله و نعم الوکیل هدف از ایجاد این کانال، نشر مطالب و مفاهم فقهی-حقوقی جهت تنویر اذهان عامه تکمله فهم و دانش حقوقی و رفع ممکنه مشکلات حقوقی از طریق آگهی دهی این ....

18/02/2026

بیعِ وفا نوعی معامله است که در آن، فروشنده مالی را به خریدار می‌فروشد؛ اما با این شرط که هرگاه پول پرداخت‌شده را دوباره بپردازد، بتواند مال فروخته‌شده را بازپس بگیرد.
این نوع معامله معمولاً زمانی انجام می‌شود که فروشنده به پول نیاز فوری دارد، اما نمی‌خواهد ملک یا مالش را برای همیشه از دست بدهد.
در بیعِ وفا، معامله در ظاهر «بیع» است، اما در معنا شباهتی به تأمین مالی موقت دارد. خریدار تا زمانی که ثمن به او برگردانده نشده، از منافع مال استفاده می‌کند و فروشنده حق دارد در هر وقت، با بازگرداندن پول، معامله را برهم بزند و مال خود را دوباره مالک شود.
ویژگی‌های مهم بیعِ وفا:
- انتقال مال به خریدار صورت می‌گیرد
- حق بازگشت برای فروشنده محفوظ است
-هدف اصلی، رفع نیاز مالی بدون گرفتار شدن به رِبا است
- شرط وفا باید روشن، صریح و بدون ابهام باشد
اگرچه بیعِ وفا می‌تواند راه‌حلی مشروع برای رفع نیاز مالی باشد، اما در صورت سوء‌استفاده ممکن است به وسیله‌ای برای تضییع حق یا فشار بر فروشنده تبدیل شود. به همین دلیل، رعایت انصاف، رضایت کامل طرفین و شفافیت شرط‌ها، اساس صحت و عدالت در این معامله است.
آگاهی از این‌گونه معاملات، به ما کمک می‌کند تا هم نیاز مالی خود را تأمین کنیم و هم از حقوق‌مان محافظت نماییم.

16/02/2026

گِروی (رَهن)
گروی آن است که مالی به‌عنوان تضمین در برابر دَین قرار داده شود تا در صورت ناتوانی از پرداخت، طلب از آن ادا گردد.
توضیح و شرح:
بر اساس این تعریف، گروی وسیله‌ای برای حفظ حق طلبکار است، نه انتقال مالکیت مال. مالِ گرو گذاشته‌شده فقط تضمین دَین است و مالکیت آن همچنان برای بدهکار باقی می‌ماند. طلبکار حق دارد مال را نزد خود نگه دارد، اما حق استفاده یا بهره‌برداری از آن را ندارد، مگر با اجازه صریح صاحب مال.
نکات مهم در گروی:
- گروی زمانی صحیح است که دَین واقعی و ثابت وجود داشته باشد
- مالِ گرو گذاشته‌شده در حکم امانت است و باید محافظت شود
- منافع مال متعلق به مالک اصلی است، نه طلبکار
- با پرداخت کامل بدهی، نگهداری گروی پایان می‌یابد و بازگرداندن آن لازم است
- اگر بدهکار از پرداخت امتناع کند، مال می‌تواند برای ادای دَین فروخته شود و مازاد آن به صاحب مال بازگردانده شود
فلسفه گروی، جلوگیری از نزاع، حفظ اعتماد و تأمین عدالت مالی است؛ نه فشار بر بدهکار یا استفاده ناعادلانه از نیاز او.
شناخت دقیق احکام گروی، نقش مهمی در معاملات سالم و عادلانه دارد.

22/01/2026

غرض تعیین سرنوشت.

موضوع: در خصوص سرنوشت دختران نامزدشده‌ای که نامزدان‌شان در خارج از کشور بوده و در محکمه حاضر نمی‌شوند.

در تعقیب مکتوب شماره (۱۲۰) مورخ ۱/۳/۱۴۴هـ.ق صادره از ریاست عمومی دارالانشاء، بدین‌وسیله نگاشته می‌شود:

جریان استهدای شماره (۱، ع۱ا) مورخ ۲۳/۳/۱۴۴هـ.ق صادره از محکمه ابتدائیه زون اول ولایت کابل، پس از طی مراحل اصولی و قانونی، به مجلس مشورتی مقام عالی محترم ستره محکمه مورخ ۳/۳/۱۴۴هـ.ق ارائه گردید.

در این خصوص، به‌وسیلهٔ فیصلهٔ دوم آن مجلس، چنین هدایت صادر گردید:

در مورد آن دخترانی که سال‌ها قبل نامزد شده‌اند و نامزدان‌شان در خارج از کشور به‌سر می‌برند، هرگاه برای تعیین سرنوشت خویش به محکمه مراجعه نمایند، محکمه مکلف است اشخاصی را که دختران به نام آنان نامزد شده‌اند شناسایی نموده، اموال و دارایی آنان را معلوم کرده و مطابق اصول، تا زمان حاضر شدن‌شان، دارایی مذکور را توقیف نماید.

اگر دارایی آنان تثبیت نگردد، پس از آن محکمه باید از طریق وزارت امور خارجهٔ امارت اسلامی افغانستان، برای حاضر ساختن اشخاص یادشده به محکمه، همکاری درخواست نماید. اگر با آن هم در محکمه حاضر نشوند، در نهایت موضوع به‌منظور حل و فصل، به شورای علما راجع گردد.

20/01/2026

تفریق(انحلال عقد نکاح بر اثر حکم محکمه )👇
طلاق به‌صورت اصل حق زوج است، اما در مواردی که ادامهٔ زندگی مشترک برای زن به‌طور واقعی ناممکن گردد، شرع و قانون به زوجه اجازه می‌دهند که از محکمهٔ ذیصلاح درخواست تفریق قضایی نماید.
محکمه نیز مکلف است هرگاه ادعای زن با دلایل شرعی و قانونی ثابت گردد، حکم به تفریق و جدایی صادر کند.

اسباب مشروع تفریق قضایی
۱) عیب (نقص جسمی یا جنسی)
اگر در زوج عیبی باشد که باعث عدم امکان زندگی زناشویی گردد؛ مانند:
جبّ (عدم توان جنسی کامل)،
عنن (ناتوانی جنسی مستمر)،
جذام یا برص شدید،
جنون دائمی.
زن حق دارد از محکمه تفریق بخواهد. فقه حنفی از این موارد به عنوان «عیوب موجب خیار فسخ» یاد می‌کند.
اصل فقهی: الضرر يزال — ضرر باید دفع گردد.

۲) ضرر و سوء معاشرت
اگر شوهر زن را به‌طور مکرر مورد اذیت، ضرب‌وشتم، تهدید، یا بدرفتاری قرار دهد و ادامهٔ زندگی برای زن دشوار و غیرقابل تحمل گردد، محکمه می‌تواند تفریق صادر کند.
در فقه به این حالت “ضرر فاحش” می‌گویند.

۳) عدم انفاق (خرچ ندادن)
اگر شوهر بدون عذر شرعی مدت طولانی نفقهٔ زن را ندهد و زن در عسرت بماند، حق دارد از محکمه «تفریق به‌سبب عدم انفاق» مطالبه کند.
قانون مدنی این مورد را از اسباب مهم تفریق می‌داند.

۴) غیابت و ترک خانواده
اگر شوهر بدون عذر شرعی مدت طولانی غایب شود، از زن بی‌خبر بماند و تکلیف نفقه و زندگی او روشن نباشد، زن می‌تواند تفریق مطالبه کند.
فقها این حالت را «مفقودالاثر اجتماعی» یا «غائب بدون نفقه» می‌نامند.

17/01/2026

پرداخت مهر بصورت فوری و بصورت مهلت دار👇
پس از آن‌که مهر بر اساس عقد نکاح یا به یکی از اسبابی که در مطلب گذشته ذکر شد بر زوج واجب گردید، این وجوب از دو حالت خالی نیست:
یا پرداخت آن به‌صورت فوری (تعجیل) لازم می‌گردد، و یا به‌صورت مهلت‌دار و مؤجل (تأجیل) واقع می‌شود.

زمانی که مهر طبق امر شارع مقدس واجب گردید، نوبت به اختیار و توافق طرفین عقد می‌رسد. بنا بر این، زن و شوهر می‌توانند به رضایت متقابل، نوع پرداخت مهر را تعیین کنند یعنی می‌توانند تمام یا قسمتی از مهر را پیش‌پرداخت (معجّل) سازند و یا به مهلت معین (مؤجّل) بیندازند. البته این تأجیل باید با شرایطی باشد که در آینده باعث اختلاف و منازعه بین طرفین نشود.

بنابر فقه حنفی وجوب و پرداخت مهر به دو طریق صورت می‌گیرد:
تعجیل مهر (پیشکش)
فقهای چهار مذهب (حنفی، شافعی، مالکی و حنبلی) در جواز تعجیل مهر اتفاق نظر دارند.
یعنی مرد می‌تواند مهر را بلافاصله پس از عقد نکاح یا هر زمان قبل از دخول به زن بپردازد.

تأجیل مهر (مهلت‌دار ساختن)
جمهور فقها بر این نظرند که تأجیل مهر مطلقاً جایز است؛ یعنی تمام مهر یا بخشی از آن می‌تواند تا مدت معینی تأخیر یابد.
اما شرط عمده و اساسی در صحت تأجیل مهر آن است که اجل و مهلت پرداخت باید معین و واضح باشد.
بنابراین اگر مهلت به‌صورت مجهول یا نامعلوم تعیین شود (مانند «هر وقت توانستی» یا «در آینده») چنین تأجیلی از نظر شرع و فقه صحیح نیست.

23/09/2025

بسیاری وقت‌ها مردم دچار تردید می‌شوند که دعوی‌شان باید در حقوق ثبت شود یا در جزا (جنایی) این تفاوت خیلی مهم است، چون اگر اشتباه بروید، یا وقت ضایع می‌شود یا دعوی نتیجه نمی‌دهد.

دعوی حقوقی (مدنی)
موضوعش: مال، ملک، قرارداد و حقوق شخصی.
هدفش: گرفتن حق ضایع‌شده یا رفع نزاع ملکی.
کی می‌گیرد؟ مدعی (شاکی حقوقی) خودش باید عریضه بدهد.
مثال‌ها:
خرید و فروش خانه یا زمین
دعوی ارث و تقسیم میراث
دعوی قرض و بدهی
نکاح، طلاق و نفقه

نتیجه: در حقوق، کسی مجازات نمی‌شود، بلکه محکمه حکم می‌دهد حق به صاحب حق برسد.

دعوی جزایی (جنایی):
موضوعش: جرم و مجازات است.
هدفش: تامین نظم عامه و جلوگیری از جرم.
کی می‌گیرد؟ هم شاکی خصوصی می‌تواند عریضه بدهد، هم دولت (مدعی‌العموم) پیگیری می‌کند.
مثال‌ها:
لت‌وکوب
تهدید و اذیت
سرقت و خیانت
قتل
نتیجه: در جزا،محکمه حکم می‌دهد مجرم مجازات شود (حبس، جزا، قصاص، دیه)
خلاصه :
اگر دعوی سر حق ملک و مال و قرارداد باشد می بایست به حقوق مراجعه شود.
اگر دعو بالای جرم و گناه و مجازات باشد می بایست به جزا(حوزه امنیتی یا جنایی) مراجعه شود.

21/09/2025

در افغانستان معاملات زیادی بدون مشاور حقوقی و صرفاً بر اساس توافق شخصی انجام می‌شود، خیلی از مردم نمی‌دانند چه زمانی می‌توانند قرارداد را فسخ کنند و از نظر شرع این کار درست است یا نه؟

“فسخ عقد” در فقه :
فسخ یعنی پایان دادن به عقد توسط یکی از طرفین بدون رضایت طرف مقابل، در صورتی که دلیل شرعی یا شرط قراردادی برای آن وجود داشته باشد.

مواردی که در فقه فسخ عقد جایز است:
1.خیار عیب
اگر پس از عقد، عیبی در مورد معامله کشف شود که قبلاً معلوم نبوده، طرف مقابل حق فسخ دارد.
☑️ مثال: خرید حیوان مریض یا جنس خراب.
2.خیار شرط
اگر در زمان عقد، شرط شود که یکی از طرفین تا چند روز حق فسخ دارد.
☑️ مثال: «این معامله تا سه روز قابل فسخ است.»
3.خیار رؤیت
اگر کسی مالی را ندیده باشد و بعد از دیدن، خلاف انتظارش باشد، می‌تواند فسخ کند.
4.عدم تسلیم مورد معامله
اگر یکی از طرفین نتواند چیزی که وعده داده (مال یا منفعت) را تسلیم کند.

قرآن:
“يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ…” (مائده/۱)
ولی اگر در عقد شرط فسخ شده باشد، وفا به شرط هم بخشی از عقد است.
حدیث:
«البيعان بالخيار ما لم يتفرقا»
(صحیح بخاری)
یعنی تا وقتی طرفین مجلس را ترک نکرده‌اند، حق فسخ دارند.

پیام :
•عقد فقط امضا نیست؛ باید شرایط فسخ هم در ذهن داشته باشید.
•در عقد شفاهی هم می‌توانید شرط فسخ کنید.
•اگر طرف مقابل جنس معیوب تحویل داد، می‌توانید از نظر شرعی معامله را برهم بزنید.
•در محاکم شرعی امروز افغانستان، فسخ به دلیل عدم رضایت یا عیب بسیار رایج است.