31/10/2026
Soos belowe, gaan ek die teedoek se stories deel. In 1931 het 'n teedoek by die VLV-kongres weggeraak en ons kon in 2026 wonder daaroor. Hierdie is 'n storie wat Retha Nagel, van ons eie tak daaroor geskryf het.
Geniet.
Wat het van die teedoek geword?
‘n Kortverhaal geskryf deur Retha Nagel van Klein-Brakrivier VLV
Dis Woensdagoggend. Teen 11:00 sit ek op die stoep met my gebruiklike koppie rooibostee in die hand. Ek kyk uit oor die see waar ‘n skool dolfyne in die branders baljaar. Skielik verlang ek sommer net na my ou moederlief. Dolfyne het haar altyd so gefasineer. My gedagtes kry koers op die rug van ‘n dolfyn …
Ek onthou haar hande. Die hande met die ou krom vingers wat deur die ouderdom en artritis so misvorm het, het vir niks verkeerd gestaan nie. Ek kon my altyd verkyk hoe sy so noukeurig borduurwerk sou doen, met die fynste gare die pragtigste hekelwerk gedoen het. Bak en brou in die kombuis om ‘n koningsmaal telkemale voor te sit. Ai, en al die stories en staaltjies uit vervloë dae, het my aangegryp.
Juis so ‘n storie wat my steeds bybly, was dié van ene tannie Gesie van der Spuy van Uniondale. ‘n Statige dame en oujongnooi. Sy was bevriend met my ouma Dora en saam met tant Christina Meiring, was die drie ‘n gedugte span in die kontrei. Hulle was betrokke by die kerk, gemeenskapsdiens verrig en lede van die VLVKP. Tydens die 3e jaarlikse Kongres destyds in 1931, was daar glo ‘n stuk materiaal aangekoop om as ‘n teekleed gebruik te word. ‘n Versoek was gerig dat die nagenoeg 146 afgevaardiges orals hul handtekeninge en naam van die dorp wat hul sou verteenwoordig,daarop moes aanbring. ‘n Vrywilliger was gevra om dit lateraan te borduur.
Tant Gesie het die uitdaging aanvaar aangesien sy ‘n voorslag met naald en gare was. O, ek kan my net voorstel hoe sy met soveel toewyding elke borduursteek fyn en kunstig borduur het. Met loop- of stikstekies sou die komplekse handtekeninge en name noukeurig gewerk word en die ander korter en eenvoudige name met kettingsteke. Daar waar sy voor die ou AKA-stoof gesit het, het sy sekerlik ook die swart gietysterpotjie wat as die amptelike embleem aanvaar was, in die middel van die kleed ingewerk. Die koffiepot sou geduldig prut. Die geur van anysbeskuit wat in die oond bak en deur die hartbeeshuisie draal. Die radio in die agtergrond wat haar geselskap was. Hierdie kleed moes ‘n pragstuk word wat vir die nageslag bewaar moet word.
Maar dit was moeilike jare met die Groot Depressie wat almal platgeslaan het. Moeder het vertel dat luukshede maar skaars en peperduur was. Klere en handdoeke was gemaak uit gebruikte katoenmeelsakke asook voersakke. As kinders moes hul maar tevrede gewees het om gebruikte en herstelde klere te dra. Tussen al die swaarkry deur, het tant Gesie die dogters van die dorp geleer om te borduur sodat hul rokkies en ander kledingstukke darem versier was met blomme en allerlei mooi patrone.
Tog het die tyd nie stil gestaan nie en op 1 September 1939 breek die Tweede Wêreldoorlog uit. Op die radio word versoeke gerig vir vrywilligers om nie net toe te tree tot die gevegsfront nie, maar ook om hulp te verleen waar nodig. Net daar besluit die drietal dat hulle by die Rooikruis gaan aansluit om by veldhospitale en elders te gaan diens doen.
Ouma Dora, ‘n weduwee op daardie tydstip, het die huishouding aan my moeder en haar ouer suster oorgelaat. Die twee oujongnooiens, tantes Christina en Gesie het hul persoonlike besittings opgepak en op die solder van ouma se huis gaan stoor.
Deur die loop van die oorlog, het enkele poskaarte uit Noord-Afrika en later Italië darem Uniondale bereik. So kon die huismense ‘n idee kry waar die drietal hulself bevind en wat als gebeur. Daar kon ook weer iets spesiaal terugstuur word van die tuisfront. Die laaste nuus was dat ouma Dora en tant Christina hul in Bari bevind het. Dit was ‘n hawestad aan die Adriatiese kus waar ‘n groot hospitaalsentrum gevestig was. Tant Gesie was ontplooi om in Anzio diens te gaan doen.
Met die vredesverdrag het die oorlog amptelik op 2 September 1945 tot ‘n einde gekom en kon die vrywilligers en ander stelselmatig weer terugkeer na hul onderskeie geboortelande. Moeg, verslae maar tog dankbaar, het ouma Dora en tant Christina in die loop van 1946 teruggekeer. Kort na hul aankoms in Uniondale, sterf tant Christina egter aan ‘n hartaanval. Tant Gesie was deel van die verpleegsterskorps en mediese personeel op ‘n tegnies drywende hospitaal, die HMHS St. David, wat gekoppel was aan die veldhospitale, diens gedoen het. ‘n Duitse geleide missiel het egter die vaartuig op 24 Januarie 1944 vlak voor die kus van Anzio gekelder en die lewens van sowat ses-en-negentig mense geëis, waaronder ook tant Gesie. Helaas was net ouma oor van die “Three Musketeers” soos hul hulself genoem het.
Die lewe moes egter sy gang neem en stelselmatig het tye verbeter. Met my moeder se voornemende troue op die 4e Oktober 1947, het sy ouma Dora gehelp om die goed op die solder uit te sorteer. Die wa-kis met tant Gesie se besittings was nog onaangeraak. Groot was hul verbasing toe hul op die byna voltooide geborduurde teekleed onder in die kis afkom! Netjies opgevou met ‘n string gare aan ‘n naald daarby. ‘n Nota in tant Gesie se netjiese handskrif het gelui:
“Teekleed van die VLVKP met liefde en sorg geborduur deur Gesina Johanna Van der Spuy. Uniondale 1939.”
Dis toe dat moeder die berig in die Huis & Haard van 1945 onthou waarin ‘n navraag verskyn het oor die status van die kleed?! Die laaste paar siersteke van Mev. Jossie Ackermann se naam en titel het nog ontbreek. Met deernis en goeie herinneringe aan haar dierbare vriendin, het ouma dit voltooi. En so kon die besondere stuk handwerk terugbesorg word om nog by vele kongresse na 1947 gebruik te word.
Die krys van ‘n seemeeu ruk my terug na die hede en ek hoor my moeder se stem weerklink in die breek van die golwe: “My kind, onthou dat die VLVK jou altyd nuwe vaardighede sal leer om jou weerbaar te maak, sodat jy met jou unieke genadegawes jou huis, gemeenskap, land en Hemelse Vader kan dien met ywer en liefde.”
Ek moet tog gaan inloer by die Jubileumhuis in Dorpstraat 126, Stellenbosch as ek in daardie omgewing kom sodat ek weer na die pragstuk op uitstalling aldaar kan gaan kyk wat met soveel sorg borduur is.
