Choroba ZZSK ( Zesztywniające Zapalenie Stawu Kręgosłupa) inaczej też zwana chorobą Bechterewa to przewlekła, zazwyczaj postępująca choroba, w której procesem zapalnym objęte są stawy kręgosłupa – zazwyczaj stawy biodrowo – krzyżowe, ale także inne , drobne stawy kręgosłupa. Czasami choroba dotyczy też stawów poza kręgosłupem – np. stawu barkowego, biodrowego czy skroniowo – żuchwowego. Prowadzi
ona do postępującego usztywnienia stawów i niewydolności ruchowej. W chorobie mogą występować także zmiany pozastawowe, dotyczące m.in. Przyczyna choroby nie jest znana, podkreśla się uwarunkowania genetyczne (u ponad 90 % chorych obecny jest antygen HLA B27). Istnieje hipoteza mówiąca o roli procesu autoimmunizacyjnego i zakażeń (reakcja autoagresji na antygen chrząstki stawowej aktywowana m.in. przez czynniki zakaźne) a także powtarzających się mikrourazów prowadzących do zapalenia przyczepów ścięgnistych mięśni. Choroba występuje u ok. 0,5–1% populacji. Zazwyczaj rozpoczyna się u starszej młodzieży lub u młodych dorosłych, nierzadko trudno jest uchwycić początek objawów. We wczesnym okresie choroby mogą występować stany podgorączkowe, osłabienie, utrata masy ciała, nie są to jednak objawy specyficzne. Typowy jest ból odcinka lędźwiowo – krzyżowego kręgosłupa trwający co najmniej 3 m-ce, ból promieniuje do pachwin, pośladków i stawów kolanowych. Charakterystyczne jest nasilanie się bólu w godzinach nocnych oraz ustępowanie objawów po ćwiczeniach fizycznych. U części pacjentów choroba zaczyna się od zapalenia stawów kolanowych lub skokowych, albo też od zapalenia rozcięgna podeszwowego lub ścięgna piętowego (Achillesa). Wczesnym objawem jest także widoczne badaniu RTG zniesienie fizjologicznej lordozy w obrębie odcinka lędźwiowo – krzyżowego kręgosłupa. W miarę postępu choroby proces zapalny obejmuje coraz wyższe odcinki kręgosłupa. Zajęcie odcinka piersiowego kręgosłupa objawia się bólami w klatce piersiowej nasilającymi się przy oddychaniu. Może dojść do zmniejszenia się rozszerzalności klatki piersiowej, tym samym do gorszej wentylacji płuc i skłonności do zakażeń. Zajęcie odcinka szyjnego kręgosłupa może prowadzić do jego całkowitego unieruchomienia oraz skłonności do złamań z możliwymi poważnymi konsekwencjami neurologicznymi (porażenie wszystkich kończyn). Postępujące zmiany w całym kręgosłupie powodują, ze sylwetka chorego jest coraz bardziej pochylona do przodu i usztywniona. Widoczny w badaniu RTG obraz „kija bambusowego” świadczy o całkowitym zrośnięciu się kręgosłupa. Jednoczesne zmiany w obrębie kręgosłupa i stawów obwodowych prowadzą do przykurczy w obrębie kończyn dolnych, następnie górnych i w konsekwencji do poważnego kalectwa. Zmiany pozastawowe w przebiegu ZZSK:
-Narząd wzroku: zapalenie tęczówki – wyprzedza objawy ze strony narządu ruchu lub występuje po latach trwania choroby. Może prowadzić do pogorszenia lub nawet utraty wzroku.
-Układ krążenia – prawdopodobieństwo jego zajęcia zwiększa się wraz z czasem trwania choroby. Może dojść do niedomykalności zastawki aortalnej, zaburzeń w układzie przewodzącym serca lub zapalenia wsierdzia)
-Układ moczowo – płciowy – uszkodzenie nerek, zapalenie gruczołu krokowego
-Układ pokarmowy – często występuje choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy
-Układ oddechowy – wspomniane wcześniej ograniczenie ruchomości klatki piersiowej, pogorszenie wentylacji płuc i skłonność do infekcji
Choroba ok.3–krotnie częściej występuje u mężczyzn, u kobiet może być jednak trudniejsza do rozpoznania z uwagi na nieco inny przebieg. Częściej dochodzi u nich do zajęcia stawów obwodowych i odcinka szyjnego kręgosłupa, proces chorobowy zazwyczaj jest mniej nasilony i wolniej powstępuje. Diagnostyka ZZSK:
Bardzo ważnym badaniem jest RTG z oceną nasilenia zmian. Pomocne mogą być badania laboratoryjne krwi (morfologia, OB, CRP), moczu (badanie ogólne) i płynu stawowego. Czasami istnieją wskazania do oznaczenia antygenu HLA–B27. Leczenie ZZSK :
Podstawowe znaczenie ma wczesne wdrożenie rehabilitacji ruchowej oraz odpowiedniego stylu życia (ograniczenie obciążenia kręgosłupa, spanie na twardym podłożu, zaprzestanie palenia tytoniu). Zaleca się leczenie uzdrowiskowe w którym wykorzystuje się naturalne wody siarczkowo – siarkowodorowe oraz borowiny (peloidy). W warunkach domowych można wykorzystać przeciwreumatyczne leki na bazie naturalnych kopalin – borowin (peloidów) i wód siarczkowych. Inne grupy leków stosowane w ZZSK:
Niesterydowe leki przeciwzapalne (NLPZ) – stosowane głównie w okresach zaostrzeń, ograniczone zastosowanie z uwagi na działania niepożądane, zwłaszcza u osób starszych
Glikokortykosteroidy – również obarczone możliwością poważnych działań niepożądanych, stosuje się je czasami jako iniekcje dostawowe w przypadku zajęcia stawów obwodowych oraz w przypadku powikłań okulistycznych
Leki modyfikujące proces zapalny (metotreksat, sulfasalazyna) – ich działanie jest przedmiotem dyskusji
Leki biologiczne
Stosowane jest również leczenie operacyjne (złamania lub podwichnięcia w obrębie odcinka szyjnego kręgosłupa zagrażające powikłaniami neurologicznymi, implantacja protezy stawów biodrowych)
