18/05/2023
Op 9 mei hebben riggers op spectaculaire wijze het wandbord ‘Clareat Octobris’ in de Grote kerk naar beneden gelaten. Dit als start van de publiekstoegankelijke restauratie in de Grote Kerk. Na restauratie wordt ‘Clareat Octobris’ herplaatst onder Het Grote Raam naar ontwerp van Fiona Tan dat op 6 oktober zal worden onthuld.
Opdrachtgever voor de restauratie is de Stichting Behoud Grote Kerk Alkmaar, die eigenaar is van de Grote Kerk
Het wandbord is opvallend en uniek. Er zijn aanwijzingen dat dit bord uit de zeventiende eeuw fungeerde als onderschrift bij het in 1642 in het zuidertranseptvenster geplaatste gebrandschilderde glasvenster ‘Het beleg van Alkmaar’. De tekst van het wandbord is niet alleen van toepassing op het oude, verdwenen glasraam, maar ook verassend actueel bij Het Grote Raam van 2023 dat als thema meekreeg ‘Licht van de vrijheid’.
Het bord CLareat oCtobrIs LVX oCtaVa aLCMarIanIs is een chronogram, waarvan de hoofdletters, te lezen als romeinse cijfers, samen het jaartal 1573 vormen. De constructie van zo’n kloppend cijferdicht vergt een goede beheersing van het Latijn, en was in de zeventiende eeuw populair. De tekst betekent zoveel als ‘Op acht oktober ging vanuit Alkmaar het licht stralen’.
Het plaatsen van passende gebrandschilderde ramen in de kerk is door de eeuwen heen een inspanning op zich geweest. In het zuidertransept hadden de Alkmaarders tegenover het grote gebrandschilderde glas-in-loodraam uit 1516 in het noordertransept, een soortgelijk raam willen plaatsen. In 1519 werd hiervoor bij de landsheer in Brussel om financiële steun gevraagd, maar dit leidde niet tot succes. Pas in 1642-’44 kon hier een gebrandschilderd raam worden gerealiseerd. Het werd geleverd door glasschilder Jan Maerten Engelschman van Hoorn en verbeeldde het vergeefse beleg van Alkmaar door de Spanjaarden in 1573. Vermoedelijk is dit geschilderde glas na de bouwkundige vernieuwing van het raam door stadstimmerbaas Jan Stuyt in 1760 niet teruggebracht. En mogelijk is bij deze gelegenheid ook het bijbehorende tekstbord naar een minder prominente plek verhuisd. In 1900 wordt de positie van het bord voor het eerst vastgelegd: tegen de westelijke muur van de zuiderkruisbeuk, de huidige positie.
De conditie van het wandbord was, vanwege de onbereikbare plek, onbekend. Van afstand was wel duidelijk dat de schildering sleets overkomt. De hemelsblauwe achtergrond van de letters is onregelmatig verkleurd, oogt op plekken groen, en is her en der ook mechanisch beschadigd. De gouden letters met hun zwarte schaduwen lijken in redelijke conditie. Nu het bord neergelaten is, kan de restauratie-opgave nauwkeurig in kaart worden gebracht.
Bedoeling is dat het tekstbord tijdens de onthulling van Het Grote Raam gerestaureerd en wel straalt op de nieuwe plek onder Het Grote Raam.
