08/10/2026
PRİZREN YAZARLAR DERNEĞİ BAŞKANLIĞINA SEÇİLEN EDİS GALUSHİ'NİN BİYOGRAFİSİ
Yazar, Şair, Tiyatro Sanatçısı, Çevirmen, Eğitimci, Araştırmacı, Gazeteci, Aktivist ve Eğitim Yöneticisi Edis Galushi (Galyuşi), 6 Mart 1989 tarihinde Prizren'de doğdu. Kosova'nın genç kuşak Roman aydınları arasında yer alan Galushi, yazar, şair, tiyatro oyuncusu ve yönetmeni, oyun yazarı, çevirmen, İngilizce öğretmeni, eğitimci, araştırmacı, gazeteci, eğitim yöneticisi ve sivil toplum aktivisti olarak çok yönlü çalışmalar yürütmektedir.
Çalışmalarının merkezinde özellikle Roman dili ve kültürü, eğitim, gençlik, kültürel miras, toplumsal eşitlik, çokdillilik, kültürlerarası diyalog, kimlik ve Romanların tarihsel hafızasının korunması bulunmaktadır.
Prizren'in tarihsel olarak çokkültürlü ve çokdilli sosyal ortamında yetişen Galushi, küçük yaşlardan itibaren farklı dil, kültür ve topluluklarla etkileşim içinde bir eğitim ve sosyal çevrede büyüdü. Roman dilinin yanı sıra Arnavutça, Boşnakça ve İngilizce öğrenen Galushi, ilerleyen yıllarda Sırpça ve Türkçe de dâhil olmak üzere birden fazla dili kullanabilen çokdilli bir kültür insanı olarak yetişti. Çokdillilik, onun yalnızca akademik ve mesleki hayatının değil, farklı topluluklar arasında iletişim ve karşılıklı anlayış geliştirmeye yönelik düşünce dünyasının da temel unsurlarından biri oldu.
Dil ve edebiyata erken yaşlardan itibaren ilgi duyan Galushi, Priştine Üniversitesi'nde İngiliz Dili ve Edebiyatı alanında lisans eğitimi aldı. Üniversite eğitimi sırasında uluslararası akademik deneyim de kazandı ve Erasmus programı kapsamında Litvanya'daki Vilnius Üniversitesi'nde eğitim gördü.
Yüksek lisans eğitimini Zagreb Üniversitesi'nde İngilizcenin yabancı dil olarak öğretimi (Teaching English as a Foreign Language) alanında tamamladı. Akademik çalışmalarını sürdüren Galushi, günümüzde Zagreb Üniversitesi Beşeri ve Sosyal Bilimler Fakültesinde glotodidaktik alanında doktora çalışmalarına devam etmektedir.
Doktora araştırmasında, İngilizcenin lingua franca olarak post-konflikt Kosova'daki gençler arasında kimlik ifadesini, kültürlerarası iletişimi ve diyaloğu kolaylaştırmadaki rolünü incelemektedir. Bu akademik yönelim, Galushi'nin dil, kimlik, gençlik, çokdillilik ve kültürlerarası iletişim alanlarındaki mesleki ve toplumsal çalışmalarının akademik bir devamı niteliğindedir.
Galushi'nin meslek hayatındaki önemli dönüm noktalarından biri gazetecilik oldu. 2007–2014 yılları arasında Kosova Radyo Televizyonu'nda (RTK) gazeteci olarak görev yaptı. Bu dönemde özellikle Roman toplumunun sosyal, ekonomik, kültürel ve siyasal meseleleri üzerine çalışmalar gerçekleştirdi; Romanların karşı karşıya bulunduğu sorunları, toplumsal dışlanmayı, eğitim meselelerini ve kültürel kimlik konularını gündeme taşıdı.
Gazetecilik faaliyetlerinin yanı sıra çeşitli yerel ve uluslararası yayınlarda yazıları yayımlandı. Araştırmacı kimliğiyle Romanların tarihi, kültürü, dili, toplumsal sorunları ve Kosova'daki çokkültürlü yaşam üzerine çalışmalar yürüttü. Gazetecilik ve araştırmacılık deneyimi, onun daha sonraki edebî, akademik ve aktivist çalışmalarında da önemli bir temel oluşturdu.
Galushi'nin kültürel ve sanatsal kimliğinin şekillenmesinde Prizren Roman Tiyatrosu önemli bir yere sahiptir. Henüz 15 yaşındayken tiyatro çalışmalarına katılan Galushi, zaman içerisinde oyunculuk, oyun yazarlığı ve yönetmenlik alanlarında kendisini geliştirdi.
Tiyatro onun için yalnızca bir sanat dalı değil; Roman toplumunun kendi tarihini, kültürünü, travmalarını ve toplumsal deneyimlerini kendi sesiyle ifade edebileceği bir kültürel hafıza ve anlatı alanı haline geldi.
Bu anlayışın önemli örneklerinden biri “Panta Rhei” adlı tiyatro çalışmasıdır. Romanların tarihsel göçlerini, kimlik arayışını ve Roman toplumuna yönelik kalıplaşmış önyargıları ele alan eserde Galushi hem yazarlık hem de oyunculuk görevini üstlendi. Eserde Dellthan karakterini canlandıran Galushi, performansıyla “Garavde Muya” festivalinde En İyi Sanatçı Ödülü'ne layık görüldü.
Galushi'nin tiyatro alanındaki en dikkat çekici eserlerinden biri ise “02.08.1944” adlı monodramadır. II. Dünya Savaşı sırasında Auschwitz'de Romanların maruz kaldığı soykırımı konu alan eser, Galushi tarafından yazıldı ve sahnelendi. Monodram, 27 Ocak 2019 tarihinde Prizren'deki Xhemajli Berisha Kültür Evi'nde izleyiciyle buluştu.
Tek kişilik anlatı üzerinden Roman Soykırımı'nın tarihsel hafızasını gündeme getiren “02.08.1944”, Romanların tarihinin çoğu zaman başkaları tarafından yazılmasına karşı, onların kendi tanıklıklarını ve anlatılarını merkeze alan sanatsal bir çalışma niteliğindedir. Galushi'nin tiyatro anlayışında sanat, böylece hem estetik bir ifade biçimi hem de tarihsel hafızanın korunması ve toplumsal görünürlüğün sağlanması için bir araç haline gelmektedir.
Galushi, tiyatronun yanı sıra şiir ve edebiyat alanında da çalışmalarını sürdürmektedir. Şiirleri çeşitli yayınlarda ve kültür-sanat etkinliklerinde yer almış, farklı dillere çevrilmiştir.
Roman dilinin ve edebiyatının yaşatılması konusunda çalışmalar gerçekleştiren Galushi, Roman dilinde çocuk şarkıları, şiirler, tiyatro eserleri ve toplumsal konuları ele alan yazılar kaleme aldı. Ayrıca ilk Roman çocuk gazetesinin yazarları arasında yer aldı.
Edebî üretimlerinde dil, kimlik, tarih, kültürel hafıza, toplumsal eşitlik ve Romanların yaşadığı deneyimler öne çıkmaktadır. Edebiyatı ve tiyatroyu, özellikle tarihsel süreçlerde yeterince duyulmayan Roman seslerinin görünür hale getirilmesinin araçları olarak değerlendirmektedir.
Edis Galushi'nin mesleki yaşamında eğitim önemli bir yer tutmaktadır. Uzun yıllar Prizren'deki Loyola Gymnasium'da İngilizce öğretmeni olarak görev yaptı. Günümüzde aynı eğitim kurumunda müdür yardımcısı ve kalite güvencesi koordinatörü olarak eğitim yöneticiliği görevini sürdürmektedir.
Eğitim alanındaki çalışmalarında gençlerin gelişimi, çokdillilik, kapsayıcı eğitim, çocukların korunması, eğitimde fırsat eşitliği ve gençlerin toplumsal yaşama aktif katılımı gibi konulara ağırlık vermektedir.
Eğitim yöneticiliği deneyimini akademik çalışmalarıyla da birleştiren Galushi, eğitimi yalnızca bilgi aktarımından ibaret görmemekte; farklı kimliklerin bir arada yaşayabilmesini, gençlerin kendilerini ifade edebilmesini ve toplumsal katılımın güçlendirilmesini sağlayan önemli bir araç olarak değerlendirmektedir.
Galushi, Roman çocukların ve gençlerin eğitim süreçlerine katılımının artırılması konusunda da aktif çalışmalar yürütmektedir. Roma Education Fund (REF) Kosova ülke kolaylaştırıcısı olarak Roman öğrencilerin ve gençlerin eğitim sistemine katılımını destekleyen çeşitli çalışmalar gerçekleştirmektedir.
Bu kapsamda özellikle Roman gençlerin yükseköğretime erişimi, mentorluk, rehberlik, kimlik bilinci, eğitim olanakları ve toplumsal hayata aktif katılımı konularında çalışmalar yürütmektedir.
Çocuk hakları ve toplumsal kapsayıcılık alanında da faaliyet gösteren Galushi, Save the Children in Kosovo Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı olarak görev yapmaktadır. Gençlik yıllarından itibaren Roman çocukların eğitim ve toplumsal yaşama katılımını artırmaya yönelik farkındalık kampanyaları, gençlik eğitimleri, kültürel miras sergileri ve gençlerin yerel yönetim kurumlarını tanımalarına yönelik projelerde yer aldı.
Bu çalışmalar, Galushi'nin aktivist kimliğinin yalnızca Roman toplumunun kültürel haklarıyla sınırlı olmadığını; çocuk hakları, eğitim, gençlerin güçlendirilmesi, kapsayıcılık ve toplumsal eşitlik gibi daha geniş bir çerçeveyi kapsadığını göstermektedir.
Galushi'nin çok yönlü çalışmalarında çevirmenlik de önemli bir yer tutmaktadır. Dil ve edebiyat alanındaki akademik birikimi ve çokdilli yetkinliği sayesinde Arnavutça, İngilizce, Roman dili, Türkçe ve Sırpça başta olmak üzere farklı diller arasında çeviri ve dil hizmetleri yürütmektedir.
Ancak Galushi açısından çokdillilik yalnızca mesleki bir beceri değildir. Çokdilliliği, farklı etnik ve kültürel topluluklar arasında iletişim, karşılıklı anlayış ve kültürlerarası diyalog kurmanın temel araçlarından biri olarak görmektedir.
Bu yaklaşım, doktora araştırmasının merkezinde bulunan İngilizcenin lingua franca olarak gençler arasındaki iletişim ve kimlik ifadesindeki rolüyle de doğrudan örtüşmektedir.
Prizren'in çoketnili ve çokkültürlü yapısı, Galushi'nin kişiliğinin ve çalışmalarının önemli bir parçasını oluşturmaktadır. Roman kimliğini diğer kültürlerden ayrışmanın değil, farklılıklarla birlikte yaşamanın ve ortak kültürel alanlar oluşturmanın bir unsuru olarak değerlendirmektedir.
Bu anlayış doğrultusunda Arnavut, Türk, Boşnak ve Roman sanatçı, yazar ve kültür insanlarının bir araya geldiği kültür-sanat etkinliklerinde yer almakta; farklı topluluklar arasındaki kültürel iletişimin güçlendirilmesine katkı sunmaktadır.
Prizren'in tarih boyunca farklı toplulukların bir arada yaşadığı bir şehir olması, Galushi'nin sanat ve düşünce dünyasında önemli bir referans noktasıdır. Onun çalışmalarında Roman kimliği, çokkültürlü Prizren'in diğer kültürel kimlikleriyle çatışan değil, birlikte var olan ve şehrin kültürel zenginliğini oluşturan unsurlardan biri olarak ele alınmaktadır.
Edis Galushi'nin sanat, akademi ve toplumsal çalışmalarının ortak ekseninde eğitim, dil, kimlik, kültürel hafıza, toplumsal eşitlik, gençlerin güçlendirilmesi, kültürlerarası diyalog ve farklılıkların birlikte yaşatılması düşüncesi bulunmaktadır.
Tiyatro ve edebiyatı, özellikle Roman toplumunun tarih boyunca yeterince duyulmayan seslerini görünür kılmanın araçları olarak kullanırken, eğitim ve sivil toplum çalışmalarını ise gençlerin ve çocukların toplumsal yaşama daha güçlü biçimde katılmalarını sağlayacak araçlar olarak değerlendirmektedir.
Gazetecilikten tiyatroya, şiirden çeviriye, öğretmenlikten eğitim yöneticiliğine, akademik araştırmadan sivil toplum çalışmalarına uzanan çok yönlü meslek ve sanat hayatı, Galushi'yi Kosova'nın genç kuşak kültür ve eğitim insanları arasında özgün bir konuma taşımaktadır.
Edis Galushi, bu çok yönlü çalışmalarıyla Roman toplumunun kültürel mirasının ve tarihsel hafızasının korunmasına katkı sunan, dil, eğitim ve sanat aracılığıyla gençlerin güçlendirilmesini savunan, aynı zamanda Prizren'in çokkültürlü ve çokdilli yapısının yaşatılması için çalışan çağdaş bir Kosovalı Roman aydını olarak öne çıkmaktadır.
Dr. Taner GÜÇLÜTÜRK
