05/08/2026
SAOPŠTENJE ORGANIZACIJA CIVILNOG DRUŠTVA POVODOM RUŠENJA OBJEKATA NA JEZERU GAZIVODE
Mi, dole potpisane Organizacije civilnog društva izražavamo ozbiljnu zabrinutost zbog načina na koji se ruše objekti na području jezera Gazivode i smatramo da postupanje institucija otvara ozbiljna pitanja zakonitosti, prava na pravni lek, proporcionalnosti i jednakosti pred zakonom.
Prema informacijama kojima raspolažemo, ni u jednom slučaju vlasnicima nije uručena odluka nadležnog organa kojom se nalaže rušenje. Vlasnici su dobijali samo obaveštenja javnog preduzeća Ibar-Lepenac. Takvo obaveštenje ne može zameniti formalnu odluku nadležnog sudskog, inspekcijskog ili upravnog organa protiv koje vlasnik može koristiti žalbu ili drugi pravni lek.
Zakon br. 05/L-031 o opštem upravnom postupku propisuje načelo zakonitosti (član 4), proporcionalnosti (član 5) i pravo na pravni lek (član 13). Zakon br. 04/L-110 o izgradnji uređuje inspekcijski nadzor i uklanjanje objekata. Ako ne postoji odluka nadležnog organa, mora se objasniti na osnovu kog pravnog akta je rušenje izvršeno.
Posebno zabrinjava činjenica da policija pruža asistenciju pri rušenju iako vlasnicima nisu dostavljena rešenja nadležnih organa. Policijska asistencija ne može zameniti odluku nadležnog organa niti sama stvoriti pravni osnov za rušenje. Institucije moraju objasniti na osnovu kog izvršnog akta policija interveniše i ko je izdao nalog za njeno angažovanje.
Dodatno je problematično rušenje objekata dok su pred sudovima u toku postupci koje su pokrenuli njihovi vlasnici. Poslednji takav slučaj je rušenje motela „Jezero“, uprkos zakazanom ročištu pred Osnovnim sudom u Mitrovici za 12. avgust 2026. godine. Rušenje pre okončanja sudskog postupka može sudsku zaštitu učiniti bespredmetnom, a eventualnu povoljnu presudu praktično neizvršivom, čime se dovodi u pitanje pravo na efektivnu sudsku zaštitu i pravni lek.
Posebno je važno pitanje proporcionalnosti i legitimnih očekivanja. Mnogi objekti postoje deceniju ili više decenija, u njih je uloženo mnogo novca, a prethodno nije bilo inspekcijskih upozorenja niti rešenja o uklanjanju. Dugogodišnje ćutanje institucija, uprkos postojanju javno dostupnih informacija o gradnji objekata na jezeru, relevantni su za procenu pravne sigurnosti i legitimnih očekivanja.
Sa tim u vezi, ističemo da je Evropski sud za ljudska prava u predmetu Hamer protiv Belgije ukazao da dugotrajno tolerisanje objekta od strane vlasti može biti relevantno za postojanje legitimnog očekivanja i za ocenu proporcionalnosti naknadnog rušenja. Sud, međutim, ne smatra da tolerisanje samo po sebi legalizuje bespravnu gradnju.
S obzirom da su neki od objekata domovi u kojima ljudi stvarno žive i koji su stari nekoliko decenija, njihovo rušenje predstavlja zadiranje u pravo na poštovanje doma iz člana 8 Evropske konvencije o ljudskim pravima. Zaštita doma po Konvenciji ne zavisi isključivo od toga da li je objekat formalno legalan, već i od stvarnih i kontinuiranih veza osobe sa tim mestom. Evropski sud je posebno naglasio da se kod rušenja doma mora omogućiti individualno ispitivanje proporcionalnosti, uključujući posledice koje bi rušenje imalo po konkretnu osobu i njenu porodicu.
Ako se rušenje opravdava zaštitom vode, institucije moraju pokazati konkretan rizik za svaki objekat i objasniti zašto blaže mere, uključujući rešavanje otpadnih voda, nisu dovoljne. U tom smislu treba napomenuti dasu srušenii i objekti koji nisu na obali jezera.
Konačno, zahtevamo jednaku primenu zakona. Postojanje objekata u drugim zaštićenim područjima,kao što je slučaj sa objektima na jezeru Batlava, u kojem su vlasnici iskoristili pravo na pravni lek i rušenja su zaustavljana do okončanja postupka. Sličan slučaj je i sa objektima u Nacionalnom parku Šar planina. Stoga, ovakvi primeri zahtevaju jasno obrazloženje kriterijuma po kojima se postupa.
Imajući u vidu sve navedeno, zahtevamo obustavu daljih rušenja, objavljivanje svih odluka, inspekcijskih zapisnika i pravnog osnova za policijsku asistenciju, kao i dokaza da je vlasnicima omogućeno korišćenje pravnih lekova i sprovedena individualna procena proporcionalnosti.
Pozivamo nadležne institucije da otvore direktan dijalog sa vlasnicima, a međunarodne misije i diplomatska predstavništva na Kosovu da se aktivno uključe u pronalaženje rešenja koje će istovremeno štititi zakonitost, javni interes, životnu sredinu i prava vlasnika objekata.
Institute for Territorial Economic Development
New Social Initiative - Nova društvena inicijativa
Ngo Aktiv
Center for Affirmative Social Actions - CASA
ACDC
---
---
DEKLARATË E ORGANIZATAVE TË SHOQËRISË CIVILE LIDHUR ME RRËNIMIN E OBJEKTEVE NË LIQENIN E UJMANIT
Ne, organizatat e shoqërisë civile të nënshkruara më poshtë, shprehim shqetësimin tonë serioz për mënyrën se si po rrënohen objektet në zonën e Liqenit të Ujmanit dhe konsiderojmë se veprimet e institucioneve ngrenë çështje serioze lidhur me ligjshmërinë, të drejtën për mjete juridike, proporcionalitetin dhe barazinë para ligjit.
Sipas informacioneve që disponojmë, në asnjërin rast pronarëve nuk u është dorëzuar ndonjë vendim i organit kompetent me të cilin urdhërohet rrënimi. Pronarët kanë pranuar vetëm njoftime nga ndërmarrja publike Ibër-Lepenc. Një njoftim i tillë nuk mund ta zëvendësojë vendimin formal të organit kompetent gjyqësor, inspektues apo administrativ, ndaj të cilit pronari mund të ushtrojë ankesë ose ndonjë mjet tjetër juridik.
Ligji nr. 05/L-031 për Procedurën e Përgjithshme Administrative përcakton parimin e ligjshmërisë (neni 4), parimin e proporcionalitetit (neni 5) dhe të drejtën për mjete juridike (neni 13). Ligji nr. 04/L-110 për Ndërtim rregullon mbikëqyrjen inspektuese dhe rrënimin e objekteve. Nëse nuk ekziston vendim i organit kompetent, duhet të shpjegohet se në bazë të cilit akt juridik është kryer rrënimi.
Veçanërisht shqetësues është fakti se policia po ofron asistencë gjatë rrënimeve, ndonëse pronarëve nuk u janë dorëzuar aktvendimet e organeve kompetente. Asistenca policore nuk mund ta zëvendësojë vendimin e organit kompetent dhe as të krijojë vetvetiu bazën juridike për rrënim. Institucionet duhet të shpjegojnë se në bazë të cilit akt të ekzekutueshëm ndërhyn policia dhe kush e ka lëshuar urdhrin për angazhimin e saj.
Problem shtesë paraqet rrënimi i objekteve përderisa pranë gjykatave janë ende në zhvillim procedurat e iniciuara nga pronarët e tyre. Rasti i fundit i tillë është rrënimi i motelit “Jezero”, pavarësisht se seanca gjyqësore pranë Gjykatës Themelore në Mitrovicë ishte caktuar për 12 gusht 2026. Rrënimi para përfundimit të procedurës gjyqësore mund ta bëjë mbrojtjen gjyqësore të pakuptimtë, ndërsa një vendim eventual në favor të pronarit praktikisht të pazbatueshëm, duke vënë kështu në pikëpyetje të drejtën për mbrojtje efektive gjyqësore dhe për mjete juridike efektive.
Rëndësi të veçantë kanë çështja e proporcionalitetit dhe ajo e pritshmërive legjitime. Shumë nga objektet ekzistojnë prej një ose më shumë dekadash, në to janë investuar mjete të konsiderueshme financiare, ndërsa më parë nuk ka pasur paralajmërime nga inspektorati dhe as vendime për rrënim. Mosveprimi shumëvjeçar i institucioneve, pavarësisht ekzistimit të informacioneve të qasshme publikisht për ndërtimin e objekteve në Liqenin e Ujmanit, është relevant për vlerësimin e sigurisë juridike dhe të pritshmërive legjitime.
Në këtë drejtim, theksojmë se Gjykata Evropiane për të Drejtat e Njeriut, në çështjen Hamer kundër Belgjikës, ka vënë në dukje se tolerimi afatgjatë i një objekti nga autoritetet mund të jetë relevant për ekzistimin e pritshmërive legjitime dhe për vlerësimin e proporcionalitetit të rrënimit të mëvonshëm. Megjithatë, Gjykata nuk konsideron se tolerimi, në vetvete, e legalizon ndërtimin pa leje.
Duke pasur parasysh se disa prej këtyre objekteve janë shtëpi në të cilat njerëzit jetojnë realisht dhe të cilat janë ndërtuar disa dekada më parë, rrënimi i tyre përbën ndërhyrje në të drejtën për respektimin e shtëpisë, të garantuar me nenin 8 të Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut. Mbrojtja e shtëpisë sipas Konventës nuk varet vetëm nga fakti nëse objekti është formalisht i legalizuar, por edhe nga lidhjet reale dhe të vazhdueshme të personit me atë vend. Gjykata Evropiane ka theksuar në veçanti se, në rastin e rrënimit të një shtëpie, duhet të mundësohet shqyrtimi individual i proporcionalitetit, duke përfshirë pasojat që rrënimi do të kishte për personin konkret dhe familjen e tij.
Nëse rrënimi arsyetohet me mbrojtjen e ujit, institucionet duhet të dëshmojnë ekzistimin e një rreziku konkret për secilin objekt dhe të shpjegojnë përse masat më pak kufizuese, përfshirë zgjidhjen e çështjes së ujërave të zeza, nuk janë të mjaftueshme. Në këtë drejtim, duhet theksuar se janë rrënuar edhe objekte që nuk ndodhen në bregun e Liqenit të Ujmanit.
Në fund, kërkojmë zbatim të barabartë të ligjit. Ekzistojnë objekte edhe në zona të tjera të mbrojtura, siç është rasti me objektet në Liqenin e Batllavës, ku pronarët e kanë ushtruar të drejtën për mjete juridike dhe rrënimet janë pezulluar deri në përfundimin e procedurave. Rast i ngjashëm është edhe ai i objekteve në Parkun Kombëtar “Sharri”. Prandaj, shembujt e tillë kërkojnë një shpjegim të qartë të kritereve në bazë të të cilave veprojnë institucionet.
Duke pasur parasysh të gjitha sa më sipër, kërkojmë pezullimin e rrënimeve të mëtejshme, publikimin e të gjitha vendimeve, procesverbaleve të inspektimit dhe bazës juridike për asistencën policore, si dhe të dëshmive se pronarëve u është mundësuar ushtrimi i mjeteve juridike dhe se është kryer një vlerësim individual i proporcionalitetit.
U bëjmë thirrje institucioneve kompetente që të hapin dialog të drejtpërdrejtë me pronarët, ndërsa misioneve ndërkombëtare dhe përfaqësive diplomatike në Kosovë që të përfshihen në mënyrë aktive në gjetjen e një zgjidhjeje që do të mbrojë njëkohësisht ligjshmërinë, interesin publik, mjedisin dhe të drejtat e pronarëve të objekteve.
---
STATEMENT BY CIVIL SOCIETY ORGANISATIONS REGARDING THE DEMOLITION OF STRUCTURES AT GAZIVODE/UJMANI LAKE
We, the undersigned civil society organisations, express our serious concern about the manner in which structures in the area of Gazivode/Ujmani Lake are being demolished. We believe that the actions of the institutions raise serious questions regarding legality, the right to an effective remedy, proportionality and equality before the law.
According to the information available to us, in none of these cases were the owners served with a decision issued by a competent authority ordering the demolition. The owners received only notices from the publicly owned enterprise Ibar-Lepenac/Ibër-Lepenc. Such a notice cannot replace a formal decision by a competent judicial, inspection or administrative authority against which the owner may lodge an appeal or pursue another legal remedy.
Law No. 05/L-031 on General Administrative Procedure establishes the principle of legality (Article 4), the principle of proportionality (Article 5) and the right to legal remedies (Article 13). Law No. 04/L-110 on Construction regulates inspection oversight and the demolition of structures. If no decision by a competent authority exists, the institutions must explain the legal instrument on the basis of which the demolition was carried out.
It is particularly concerning that the police are providing assistance during the demolitions even though the owners have not been served with decisions issued by the competent authorities. Police assistance cannot replace a decision by a competent authority, nor can it in itself create a legal basis for demolition. The institutions must explain the enforceable instrument on the basis of which the police are intervening and identify who issued the order for their deployment.
It is additionally problematic that structures are being demolished while proceedings initiated by their owners remain pending before the courts. The most recent such case is the demolition of the Jezero Motel, despite a hearing before the Basic Court in Mitrovica having been scheduled for 12 August 2026. Demolition before the conclusion of judicial proceedings may render judicial protection devoid of purpose and make any subsequent judgment in the owner’s favour practically unenforceable, thereby calling into question the right to effective judicial protection and an effective remedy.
The issues of proportionality and legitimate expectations are particularly important. Many of the structures have existed for one or several decades, substantial funds have been invested in them, and no prior inspection warnings or demolition orders were issued. The institutions’ prolonged inaction, despite publicly available information about the construction of structures at Gazivode/Ujmani Lake, is relevant to the assessment of legal certainty and legitimate expectations.
In this regard, we emphasise that, in Hamer v. Belgium, the European Court of Human Rights indicated that the authorities’ prolonged tolerance of a structure may be relevant to the existence of a legitimate expectation and to the assessment of the proportionality of its subsequent demolition. The Court did not, however, consider that such tolerance in itself legalises unauthorised construction.
Given that some of these structures are homes in which people actually live and which have existed for several decades, their demolition constitutes an interference with the right to respect for the home under Article 8 of the European Convention on Human Rights. Protection of the home under the Convention does not depend solely on whether a structure has formal legal status, but also on the existence of sufficient and continuous links between an individual and that place. The European Court has specifically emphasised that, where the demolition of a home is concerned, the person affected must be afforded an individual assessment of proportionality, including the consequences that the demolition would have for that individual and their family.
If the demolitions are justified on the grounds of water protection, the institutions must demonstrate the specific risk posed by each individual structure and explain why less restrictive measures, including measures addressing wastewater disposal and treatment, would not be sufficient. In this regard, it should be noted that structures not located on the shore of Gazivode/Ujmani Lake have also been demolished.
Finally, we demand the equal application of the law. Structures also exist in other protected areas, including at Batllava Lake, where owners were able to exercise their right to a legal remedy and demolitions were stayed pending the conclusion of the relevant proceedings. A similar situation exists in relation to structures in Sharri National Park. These examples therefore require a clear explanation of the criteria applied by the institutions when deciding how to proceed.
In view of all the above, we call for an immediate suspension of any further demolitions; the publication of all decisions, inspection reports and the legal basis for police assistance; and the disclosure of evidence demonstrating that the owners were given an opportunity to exercise their right to legal remedies and that an individual proportionality assessment was conducted.
We call upon the competent institutions to enter into direct dialogue with the owners. We also call upon the international missions and diplomatic representations in Kosovo to become actively involved in finding a solution that simultaneously safeguards legality, the public interest, the environment and the rights of the owners of the structures concerned.
