11/09/2025
[ĐNVTH 2.0 - NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN: NHỮNG ĐIỀU BẠN NÊN BIẾT]
______________________________
Trong tiến trình phát triển của xã hội loài người, nhà nước pháp quyền được xem là một thành tựu lớn về tư tưởng chính trị -pháp lý, phản ánh trình độ văn minh trong tổ chức và quản lý xã hội. Đối với Việt Nam, việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa vừa là yêu cầu khách quan của sự nghiệp đổi mới, vừa là mục tiêu chiến lược để bảo đảm dân chủ, công bằng và phát triển bền vững. Đảng và Nhà nước ta nhiều lần khẳng định: “Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân.” Đây không chỉ là một tuyên ngôn chính trị mà còn là nguyên tắc tổ chức, vận hành của toàn bộ hệ thống quyền lực ở nước ta.
Trước hết, cần làm rõ khái niệm nhà nước pháp quyền. Về bản chất, đó là mô hình nhà nước trong đó pháp luật giữ vị trí tối thượng, mọi chủ thể trong xã hội, kể cả cơ quan quyền lực nhà nước, đều phải tuân thủ Hiến pháp và pháp luật. Nhà nước pháp quyền không chỉ điều chỉnh hành vi của công dân mà còn đặt ra khuôn khổ pháp lý ràng buộc chính các cơ quan công quyền, nhằm ngăn ngừa lạm quyền, bảo vệ quyền con người và thúc đẩy dân chủ. Ở Việt Nam, nhà nước pháp quyền mang đặc trưng xã hội chủ nghĩa, nghĩa là gắn liền với mục tiêu công bằng, tiến bộ, vì lợi ích của Nhân dân và đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Một vấn đề trọng tâm của nhà nước pháp quyền Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam là nguyên tắc tổ chức và thực thi quyền lực. Hiến pháp năm 2013 khẳng định quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân, được thực hiện thông qua hai hình thức cơ bản: dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện. Nhân dân bầu ra Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp - những cơ quan đại diện cho ý chí và nguyện vọng của mình. Bên cạnh đó, Nhân dân còn trực tiếp thực hiện quyền làm chủ thông qua trưng cầu ý dân, tham gia giám sát, phản biện xã hội. Đây là sự cụ thể hóa tư tưởng “tất cả quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân”, tạo nền tảng chính danh cho toàn bộ hoạt động của bộ máy nhà nước.
Quyền lực nhà nước ở Việt Nam được tổ chức theo nguyên tắc thống nhất nhưng có sự phân công, phối hợp và kiểm soát lẫn nhau giữa các cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp. Quốc hội giữ vai trò là cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, thực hiện quyền lập hiến, lập pháp và giám sát tối cao. Chính phủ là cơ quan hành chính cao nhất, thực hiện quyền hành pháp, chịu trách nhiệm tổ chức thi hành Hiến pháp và pháp luật. Tòa án nhân dân thực hiện quyền tư pháp, có nhiệm vụ bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Viện kiểm sát nhân dân thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp, góp phần bảo đảm pháp luật được thực hiện nghiêm minh, thống nhất. Sự phân công này không nhằm tách biệt quyền lực, mà hướng đến cơ chế phối hợp, kiểm soát quyền lực, hạn chế tình trạng lạm quyền hoặc bỏ sót trách nhiệm.
Một nguyên tắc quan trọng khác là việc tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân. Hiến pháp 2013 lần đầu tiên dành riêng một chương để quy định về quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân. Điều này thể hiện rõ định hướng xây dựng nhà nước vì con người, lấy con người làm trung tâm của sự phát triển. Mọi quyền con người, quyền công dân đều được Nhà nước công nhận, bảo vệ và bảo đảm thực hiện trên thực tế, từ quyền bầu cử, ứng cử, quyền tự do ngôn luận, đến quyền được xét xử công bằng, quyền mưu cầu hạnh phúc.
Có thể nói, việc xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam là một tiến trình lâu dài, gắn liền với sự nghiệp đổi mới và hội nhập quốc tế. Nguyên tắc tổ chức quyền lực chặt chẽ, minh bạch, cùng cơ chế bảo vệ quyền con người là những trụ cột để Nhà nước thực sự là của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân. Trên cơ sở Hiến pháp và pháp luật, quyền lực nhà nước được vận hành thống nhất nhưng không tập trung quan liêu, bảo đảm dân chủ đi đôi với kỷ cương, pháp luật đi đôi với công bằng xã hội.
Như vậy, nhà nước pháp quyền Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam là mô hình tổ chức quyền lực tiến bộ, phù hợp với xu thế chung của nhân loại, đồng thời phản ánh đặc trưng xã hội chủ nghĩa và điều kiện lịch sử cụ thể của đất nước. Việc không ngừng hoàn thiện mô hình này không chỉ khẳng định bản chất “Của dân, do dân, vì dân” của Nhà nước ta, mà còn là nền tảng vững chắc để phát triển một xã hội dân chủ, công bằng, văn minh, đáp ứng khát vọng xây dựng Việt Nam phồn vinh, hạnh phúc.
__________________________
Nguồn tham khảo:
1/https://thuvienphapluahttps://www.tapchicongsan.org.vn/media-story/-/asset_publisher/V8hhp4dK31Gf/content/xay-dung-va-hoan-thien-nha-nuoc-phap-quyen-xa-hoi-chu-nghia-viet-nam-trong-giai-doan-moi
__________________________
THÔNG TIN LIÊN HỆ
Facebook: Đất Nước Và Thế Hệ
Email: [email protected]
Founder: Gia Bảo ([email protected])
Co-Founder: Uyên Phương ([email protected])