21/04/2026
Tác giả: Tiến sĩ Phạm Viết Duy - Học viện An ninh nhân dân
Không gian mạng vừa mở ra những cơ hội lớn cho việc lan tỏa các giá trị đạo đức, nhân văn của tôn giáo, vừa lam phát sinh những thách thức mới đối với công tác quản trị xã hội nói chung và bảo đảm quyền tự do tín ngường, tôn giáo nói riêng, đặc biệt đối với Việt Nam, quốc gia đa tín ngường, đa tôn giáo, với 16 tôn giáo và 43 tổ chức tôn giáo đã được công nhận tư cách pháp nhân, khoảng 95% dân số có đời sống tín ngưỡng, tôn giáo và gần 28 triệu tín đô thuộc các tôn giáo khác nhau.
hoảng truyền thông tôn giáo
Thực tiễn thời gian qua cho thấy, khủng hoảng truyền thông tôn giáo ở Việt Nam xuất hiện dưới nhiều dạng thức khác nhau, trong đó nối bật là một số biểu hiện như sau:
nhất, các biểu hiện lệch chuẩn về đạo đức, lối sống và phát ngôn của một bộ phận chức sắc, nhà tu hành. Trong kỉ nguyên số, mọi hành vi, cử chỉ và phát ngôn của những người có uy tín xã hội đều có thể trở thành đối tượng giám sát thường trực của cộng đồng mạng. Chỉ một đoạn video ngắn ghi lại hành vi thiếu chuẩn mực hoặc một phát ngôn gây tranh cãi cũng có thể nhanh chóng lan truyền, tạo ra làn sóng dư luận tiêu cực, gây tổn hại nghiêm trọng đến uy tín cá nhân và hình ảnh của tổ chức tôn giáo.
hai, hiện tượng thương mại hóa hoạt động tâm linh, mê tín dị đoan núp bóng tôn giáo.
Sự giao thoa giữa nhu cầu tâm linh của xã hội và cơ chế thị trường trong bối cảnh thiếu kiểm soát chặt chẽ về thông tin đã làm nảy sinh các hiện tượng trục lợi tôn giáo, từ đó dẫn đến những cuộc khủng hoảng truyền thông liên quan đến tính minh bạch và chuẩn mực thực hành tín ngưỡng. Một số hoạt động như dâng sao giải hạn, trục vong, thỉnh oan gia trái chủ, bói toán, chữa bệnh bằng "năng lượng" được quảng bá rầm rộ trên mạng xã hội với màu sắc kinh doanh, thu phí cao'. Khi các hoạt động này bị báo chí và cộng đồng mạng phản biện, bóc tách bản chất phản khoa học hoặc có dấu hiệu trục lợi, khủng hoảng niềm tin nhanh chóng bùng phát.
ba, lợi dụng các vấn đề nhạy cảm liên quan đến tôn giáo để xuyên tạc chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước. Một số đối tượng chống đối đã triệt để khai thác các vụ việc liên quan đến đất đai, cơ sở thờ tự tôn giáo, vấn đề tôn giáo tại địa bàn các vùng có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống hoặc việc chính quyền xử Ií vi phạm hành chính đối với hoạt động xây dựng cơ sở thờ tự trái phép để cắt ghép hình ảnh, xuyên tạc bản chất sự việc, vu cáo chính quyền " đàn áp tôn giáo", "vi phạm tự do tín ngưỡng".
Điển hình như hiện tượng mạng xã hội hên quan đến cá nhân ông Lê Anh Tủ được gọi là"Thích Minh Tuệ", được cộng đồng mạng tập trung nhiều sự quan tâm từ năm 2024. Về bản chất, đây là hành vi tu tập cá nhân theo hạnh khổ hạnh (đầu đà). Tuy nhiên, một số kênh truyền thông hải ngoại và các đối tượng chống đối trong nước đã lợi dụng hình ảnh này để so sánh, công kích, hạ thấp uy tín của Giáo hội Phật giáo Việt Nam - tổ chức thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Thông qua việc định hướng dư luận theo hướng đối lập "tu thật - tu giả", các đối tượng này đã kích động tâm lí cực đoan, làm gia tăng sự chia rẽ trong cộng đồng tín đồ và gây phức tạp tình hình an ninh, trật tự tại một số địa phương nơi cá nhân trên đi qua.
tư, sự xuất hiện của các dạng thức tội phạm công nghệ cao như giả mạo, lừa đảo bằng công nghệ deepfake. Các đối tượng xấu sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) để tạo hình ảnh, giọng nói giả mạo chức sắc tôn giáo nhằm kêu gọi quyên góp, quảng cáo sản phẩm kém chất lượng, gây thiệt hại về kinh tế và làm xói mòn niềm tin của tín đồ. Thực tiễn thời gian qua đã ghi nhận hàng trăm vụ việc sử dụng AI để giả mạo hình ảnh, giọng nói của một số chức sắc tôn giáo nhằm quảng bá, tiêu thụ sản phẩm không rõ nguồn gốc, khiến nhiều tín đồ, đặc biệt là người cao tuổi tin tưởng. Đây là hồi chuông cảnh báo về nguy cơ danh dự, uy tín của chức sắc tôn giáo có thể bị lợi dụng, gây ra những hệ lụy xã hội khó lường và làm xói mòn niềm tin của cộng đồng tín đồ.
năm, sự xâm nhập của các "hiện tượng tôn giáo mới" qua nền tảng số, truyền bá các nội dung mê tín dị đoan, phản khoa học, lôi kéo người dân tham gia. Các nhóm này thường sử dụng các chiêu bài phi khoa học, chữa bệnh bằng "năng lượng", hoặc truyền bá những nội dung mê tín dị đoan để lôi kéo người tham gia. Hệ quả là đã xuất hiện các bi kịch gia đình và xã hội như bỏ bê trách nhiệm gia đình, xung đột nội bộ, thậm chí có hành vi xâm hại các giá trị văn hóa truyền thống (đập phá bàn thờ tổ tiên...). Khi các vụ việc bị phát hiện và lan truyền đã tạo ra tâm lí hoang mang, lo ngại trong xã hội về sự an toàn của gia đình và cộng đồng, đồng thời đặt ra áp lực lớn đối với công tác quản lí nhà nước trong việc nhận diện, ngăn chặn và xử lí các hoạt động lợi dụng tôn giáo trên không gian mạng.