28/04/2026
LỊCH SỬ HÀNH CHÍNH HUYỆN MỘ ĐỨC TỪ THỜI NHÀ HỒ ĐẾN 2024
• Đời nhà Hồ: Mộ Đức có tên là huyện Khê Cẩm, thuộc Châu Nghĩa của lộ Thăng Hoa.
• Đời Lê: Mộ Đức có tên là huyện Mộ Hoa, bao gồm vùng đất từ Nam sông Vệ đến hết đèo Bình Đê (Đức Phổ) với 53 xã, thôn.
• Đời Nguyễn (Minh Mạng thứ 11 – 1830) Huyện Mộ Hoa có 3 tổng, 53 xã.
• Đời Nguyễn (Minh Mạng thứ 13 - 1832): Trấn Quảng Nghĩa đổi thành tỉnh Quảng Nghĩa, huyện Mộ Hoa thuộc phủ Tư Nghĩa.
• Đời Nguyễn (Minh Mạng thứ 15 – 1834): Vua cho định lại mỗi huyện ở Quảng Ngãi đều có đúng 6 tổng.
• Đời Nguyễn (Thiệu Trị thứ nhất - 1841): Huyện Mộ Hoa đổi tên thành Mộ Đức do kỵ húy, các làng xã có chữ "Hoa" cũng đổi tên. Lúc này, huyện Mộ Đức có 6 tổng và 163 xã, thôn, phường, trại, ấp, vạn, ty. Sáu tổng là Quy Đức, Cảm Đức, Triêm Đức, Ca Đức, Lại Đức, Tri Đức.
• Đời Nguyễn (Tự Đức 18 - 1865): Huyện lỵ Mộ Đức dời về Thạch Trụ (Liên quan đến sự kiện người Man vùng thượng du phía Tây tỉnh Quảng Ngãi (Các xã “Thượng bạn”) thường quấy nhiễu mà quan quân chưa bình định được, Nguyễn Tấn (người làng Thạch Trụ) liền xin về quê gánh vác trách nhiệm này. Vua Tự Đức đồng ý và phong ông làm Tĩnh Man Tiễu phủ sứ (靖蠻勦 phủ sứ) để trấn giữ cữa ngõ quan trọng nơi đây)
• Đời Nguyễn (Thành Thái thứ 2 - 1890): Thành lập sơn phòng Nghĩa Định bằng cách chia cắt những xã "Thượng bạn" (vùng núi cao) thuộc huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi và đặt ra châu Đức Phổ.
• Đời Nguyễn (Thành Thái thứ 11 - Năm 1899)
- Cắt 3 tổng (Cảm Đức, Trí Đức, Triêm Đức) với 79 xã, thôn của huyện Mộ Đức sáp nhập vào Đức Phổ lập thành 4 tổng Phổ An, Phổ Thuận, Phổ Thành, Phổ Triêm. Và đổi châu thành huyện trực thuộc tỉnh.
- Và cắt các xã phía Bắc và Tây bắc nhập vào Nghĩa Hành.
- Huyện Mộ Đức còn lại 3 tổng là Quy Đức, Lại Đức, Ca Đức.
• Đời Nguyễn (Thành Thái thứ 18 – 1906): Đức Phổ đổi 3 tổng tên là Phổ Cam, Phổ Tri, Phổ Văn. Tổng còn lại được tách và lập đồn Ba Tơ vào năm 1901 trước đó.
• Năm 1932: Huyện Mộ Đức đổi thành phủ Mộ Đức có 3 tổng 62 làng xã thôn.
• Sau cách mạng 1945: Huyện Mộ Đức được đổi tên là huyện Nguyễn Bá Loan.
• Năm 1949: Vua Bảo Đại thay đổi lại thành huyện Mộ Đức. Sau nhiều lần điều chỉnh huyện Mộ Đức ổn định với 11 xã: Đức Nhuận, Đức Thắng, Đức Chánh, Đức Hiệp, Đức Thạnh, Đức Minh, Đức Tân, Đức Hòa, Đức Phú, Đức Phong, Đức Lân.
• Năm 1954: Chính quyền Sài Gòn thay đổi danh xưng hành chính huyện thành quận, thôn đổi thành ấp, còn tên gọi vẫn giữ nguyên.
• Năm 1958: Đổi tên hàng loạt các xã trong tỉnh Quảng Ngãi, sau điều chỉnh tỉnh Quảng Ngãi gồm 10 Quận và 1 thị tứ Cẩm Thành. Tại Quận Mộ Đức có quận lỵ Đức Vinh (Đức Tân) và các xã là Đức Quang (Đức Nhuận), Đức Lương (Đức Minh), Đức Thạch (Đức Hòa), Đức Hoài (Đức Chánh), Đức Thọ (Đức Hiệp), Đức Phụng – Đức Hải (Đức Thắng & Lợi), Đức Phước (Đức Thạnh), Đức Sơn (Đức Phú), Đức Thuận (Đức Phong), Đức Mỹ (Đức Lân).
• Năm 1966: Thành lập xã Đức Lợi từ xã Đức Hải
• Sau năm 1975, huyện Mộ Đức thuộc tỉnh Nghĩa Bình, gồm 12 xã: Đức Chánh, Đức Hiệp, Đức Hòa, Đức Lân, Đức Lợi, Đức Minh, Đức Nhuận, Đức Phong, Đức Phú, Đức Tân (trung tâm huyện), Đức Thắng và Đức Thạnh.
• Năm 1987: Thành lập thị trấn Đồng Cát: Trên cơ sở gộp thôn 2 (Trừ Cây Gạo), thôn 4 (trừ Xóm Chòi), Thôn 5, Thôn 6 của Đức Tân.
• Năm 1992: Đổi tên Thị trấn Đồng Cát thành thị trấn Mộ Đức đến nay.
• Năm 2024: Tỉnh Quảng Ngãi thành lập xã Thắng Lợi nhập từ 2 xã Đức Thắng và Đức Lợi. Như vậy hiện tại huyện Mộ Đức có 1 thị trấn Mộ Đức và 11 xã bao gồm: Đức Nhuận, Đức Hiệp, Thắng Lợi, Đức Chánh, Đức Thạnh, Đức Minh, Đức Phú, Đức Tân, Đức Hòa, Đức Phong và Đức Lân.
-------------------------------------
- Tài liệu trên được tổng hợp đối chiếu giữa 2 huyện Mộ Đức và Đức Phổ