31/07/2026
CUỘC ĐỜI HỔ PHÍA SAU SONG SẮT VÀ CÂU CHUYỆN BẢO TỒN LOÀI
Ngày 29/7, là Ngày Hổ Thế giới.
Thế giới hiện chỉ còn chưa đến 6.000 cá thể hổ sống trong tự nhiên. Trong khi đó, theo WWF, gần 9.000 con đang bị nuôi nhốt tại hơn 300 cơ sở trên khắp châu Á. Riêng tại Việt Nam, Trung tâm Giáo dục Thiên nhiên (ENV) ghi nhận 359 cá thể hổ nuôi nhốt tính đến đầu năm 2026, phần lớn thuộc các trang trại và vườn thú tư nhân.
Số lượng hổ nuôi nhốt đã vượt số hổ ngoài tự nhiên. Đây không phải là một thành công của bảo tồn, mà là lời cảnh báo về cách con người đang biến một loài săn mồi đầu bảng thành công cụ phục vụ thương mại và giải trí.
Từ năm 2007, CITES đã kêu gọi các quốc gia chấm dứt việc nhân giống hổ vì mục đích thương mại. Tuy nhiên, các trang trại hổ vẫn tiếp tục tồn tại để đáp ứng nhu cầu đối với xương, da, răng và các bộ phận cơ thể hổ.
Thực tế cho thấy nguồn cung từ hổ nuôi nhốt không làm giảm áp lực lên quần thể hoang dã. Báo cáo Beyond Skin and Bones của TRAFFIC (2025) ghi nhận ít nhất 573 cá thể hổ bị thu giữ trong các vụ buôn bán trái phép từ năm 2020 đến giữa năm 2025, tương đương khoảng chín cá thể mỗi tháng. Việt Nam nằm trong nhóm ba quốc gia ghi nhận nhiều vụ thu giữ nhất trong giai đoạn này. Chỉ riêng năm 2025, ENV cũng ghi nhận 179 vụ vi phạm liên quan đến hổ.
Nhưng buôn bán bất hợp pháp chỉ là một phần của câu chuyện. Trước khi bị cuốn vào chuỗi thương mại, nhiều cá thể hổ đã trở thành "đạo cụ" cho ngành du lịch. Tại nhiều điểm tham quan ở Đông Nam Á, du khách được mời gọi bế hổ con, chụp ảnh, vuốt ve hoặc dắt hổ đi dạo dưới danh nghĩa trải nghiệm thiên nhiên.
Đằng sau những bức ảnh tưởng như vô hại là một thực tế hoàn toàn khác. Điều tra của World Animal Protection ghi nhận nhiều hổ con bị tách khỏi mẹ khi mới hai đến ba tuần tuổi để phục vụ hoạt động tương tác với khách. Một nghiên cứu công bố trên tạp chí Animals năm 2022 cho thấy 77% hổ con trong các hoạt động du lịch xuất hiện các dấu hiệu căng thẳng rõ rệt, bao gồm né tránh và phản ứng hung hăng.
Những con hổ trưởng thành cũng phải trả giá. Nghiên cứu đăng trên PLOS ONE đầu năm 2025 cho thấy sự hiện diện của du khách làm gia tăng hành vi đi lại lặp đi lặp lại (pacing) – một dạng hành vi rập khuôn thường liên quan đến căng thẳng mãn tính và phúc lợi kém. Trong khi ngoài tự nhiên hổ có thể di chuyển hàng chục kilomet mỗi đêm, nhiều cá thể trong các cơ sở du lịch chỉ sống trong những chuồng nuôi chật hẹp.
Để duy trì các hoạt động tương tác, nhiều cuộc điều tra quốc tế đã ghi nhận hổ bị bỏ đói, đánh bằng roi, xích hoặc sử dụng các biện pháp cưỡng ép khác nhằm khiến chúng phục tùng con người. Khi không còn đủ nhỏ để bế, đủ hiền để chụp ảnh hoặc đủ hấp dẫn đối với du khách, nhiều cá thể tiếp tục bị chuyển sang các cơ sở khác hoặc trở thành mắt xích trong chuỗi khai thác thương mại.
Đó là lý do vì sao một con hổ cho phép con người vuốt ve hay chụp ảnh cùng không phải là dấu hiệu của sự thuần hóa hay hạnh phúc. Đó thường là kết quả của quá trình kiểm soát, cưỡng ép hoặc tước đoạt các hành vi tự nhiên của một loài động vật hoang dã.
Tháng 3/2026, Việt Nam tiếp nhận khuyến nghị từ CITES về việc không mở thêm cơ sở nuôi hổ mới, phù hợp với Quyết định 14.69 sửa đổi tại COP19. Quyết định này yêu cầu các quốc gia giới hạn số lượng hổ nuôi nhốt và chỉ cho phép nuôi vì mục đích bảo tồn, không phải thương mại. Thông tư 85/2025/TT-BNNMT đặt ra khung quản lý mới cho các loài nguy cấp trong nước.
Khoảng cách giữa văn bản và thực thi vẫn còn đó. Và ngay cả khi được thực thi đầy đủ, các cá thể hổ nuôi nhốt vẫn rất khó có thể tái thả về tự nhiên. Thiếu các kỹ năng săn mồi cơ bản, thiếu các sinh cảnh và hệ sinh thái phù hợp với loài cũng như xung đột giữa con người và động vật hoang dã vẫn rất gay gắt.
Bảo vệ hổ đòi hỏi đóng cửa các cơ sở tiếp tay cho buôn bán bất hợp pháp, chấm dứt mô hình giải trí núp bóng bảo tồn, và xử lý buôn bán động vật hoang dã như tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia. Điều khiến hổ tồn tại là rừng, không phải chuồng.
Nhân Ngày Hổ Thế giới, hãy lựa chọn du lịch có trách nhiệm. Hãy nói không với các hoạt động cho phép tiếp xúc trực tiếp với hổ và các loài động vật hoang dã. Một con hổ sau song sắt có thể còn sống, nhưng chỉ khi được tự do trong những cánh rừng, hổ mới thực sự được bảo tồn.
Photo credit: Amy Jones