09/03/2026
🐎P2: Xung đột Mỹ-Iran
Phân tích nguyên nhân, diễn biến thì quá nhiều bên đã đánh giá rồi, mình nói một vài ý chính thôi:
1. Mục tiêu đánh Iran:
- Kiểm soát nguồn năng lượng dầu mỏ, giữ vững vị thế Petrodollar. Điều này là do Iran lách cấm vận Mỹ, thanh toán dầu mỏ bằng đồng tiền khác & chính quyền Iran không thân thiện với Mỹ.
- Mỹ xem Trung Đông là khu vực chiến lược cần phải nằm trong vùng ảnh hưởng của Mỹ, kiểm soát được khu vực này thì sẽ kiểm soát được eo biển Hormuz nơi chiếm lượng lớn dầu mỏ phải đi qua + Biển đỏ & kênh đào Suez, tuyến đường vận chuyển hàng hóa quan trọng. Phần lớn các nước đã chịu sự ảnh hưởng của Mỹ, nhưng Iran là một vật cản, làm bất ổn khu vực, cho Nga và Trung Quốc tăng sức ảnh hưởng tới khu vực này (trước đó Mỹ đã giải quyết được Syria).
2. Mục tiêu cụ thể của chiến dịch:
- Tìm kiếm một chế độ thân Mỹ
- Không cho Iran phát triển hạt nhân
- Không cho Iran phát triển tên lửa tầm xa
- Ép Iran ngừng/giảm hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực để chống phá Mỹ & đồng minh.
=> Mỹ chỉ cần đạt 1 hoặc vài mục tiêu trên là có thể kết thúc chiến dịch.
3. Diễn biến
- Mỹ/Israel tấn công phủ đầu Iran sau khi đàm phán không đạt kết quả, Iran đáp trả ngay lập tức vào Israel vàcăn cứ Mỹ trong khu vực.
- Hai bên bắn phá các cơ sở quân đội, ám sát lãnh đạo, tấn công các cơ sở quan trọng của nhau.
- Mỹ/Israel bỏ ngỏ khả năng đưa quân bộ vào, không loại trừ tài trợ cho các lực lượng nổi dậy đánh từ bên trong (người Kurd). Khả năng tấn công từ phía Tây, kết hợp đánh từ biển phía đông vào, thêm khả năng một số lực lượng phía bắc Azerbaijan.
- Iran dọa phong tỏa eo biển Hormuz, hiện nay mới ở mức dọa, vẫn cho một số tàu đặc biệt qua. Tuy nhiên, cho dù không phong tỏa bằng thủy lôi thì lực lượng UAV đông đảo cũng khó lòng tàu nào dám qua.
- Còn nhiều diễn biến khác, nhưng quan trọng là giá dầu tăng từ 65$/thùng (Brent) lên gần 120$/thung (hiện đã giảm về 98$), do sản lượng vận chuyển bị sụt giảm + nhiều cơ sở dầu khí bị tàn phá.
4. Tác động
- Theo đánh giá thì khu vực chịu tác động nhiều nhất là các nước nhập khẩu dầu và sản phẩm dầu mỏ như: Nhật, Hàn, Trung Quốc, Ấn Độ, EU, Việt Nam...
- Tác động giá dầu tăng làm giảm GDP, tăng CPI và tăng lãi suất, gián tiếp ảnh hưởng nhiều tới các hoạt động khác. Theo nhiên cứu, cứ 10$ giá dầu tăng có thể làm GDP giảm 0.2-0.5% và CPI tăng 0.5%.
- Tác động tới TTCK dựa trên lịch sử thì với Mỹ tác động ngắn hạn có, nhưng nhìn chung sau 1 tháng, 6 tháng và 1 năm phần lớn là tăng điểm. Riêng với Việt Nam mới gặp gần nhất có cú sốc giá 2007-2008 (chủ yếu do khủng hoảng tài chính), 2010-Mùa xuân Arap, 2022-Nga/Ukrana, thì chưa đủ nhiều điều kiện để kết luận về tác động với TTCK. Tuy nhiên, tác động lên CPI là thấy rõ, ước tính cứ 10$ có thể làm tăng CPI lên 0.4% và từ đó tác động các biến số khác.
- Trong bối cảnh CSTT đang gặp khó do dự trữ ngoại hối yếu, cân đối huy động-tín dụng đang căng, số liệu vĩ mô đang cho thấy xu hướng cấn cân thanh toán đang chiều hướng thâm hụt => Cú sốc giá dầu sẽ có thể khiến CPI tăng, lãi suất tăng và giảm khả năng sử dụng CSTT, hoặc nếu dung phải đánh đổi giữa lạm phát & tăng trưởng.
- Chính sách tài khóa đang được chờ đợi, các kế hoạch đầu tư lớn rất tham vọng, cũng phải cân đối để tránh ảnh hưởng mạnh tới nợ công, do nhiều biến số đã thay đổi.
=> Mặc dù vậy, sự phụ thuộc vào năng lượng của Việt Nam đã giảm nhiều so với trước (số tuyệt đối thì vẫn tăng). Nhiều nguồn năng lượng mới dần thay thế cho dầu khí, trong khi chúng ta vẫn được hưởng lợi từ ổn định chính trị nên vẫn kỳ vọng inflow có thể trở lại sớm.
5. Kịch bản nào cho chiến tranh Iran?
- Mỹ/Israel thắng (60%) => Tức đạt được một số các mục tiêu liệt kê ở trên. Nhưng nếu không thay đổi được chính quyền, thì cơ bản cũng không giải quyết được vấn đề, khi đó khu vực này sẽ âm ỉ chờ ngày bùng phát trở lại. Chỉ gọi là thắng khi thay đổi được hệ thống chính trị.
- Iran thắng (20%): Đánh đuổi cho Mỹ/Israel thiệt hại tới mức phải tìm cách rút dần. Trường hợp này khó xảy ra khi năng lực của Iran kém xa, chỉ chiến đấu bất đối xứng dài hạn.
- Hòa/Hai bên đều thắng (80%): Bên nào cũng tuyên bố đạt mục tiêu của mình, tìm cách hạ nhiệt thông qua đàm phán ngầm và rút dần.
=> Kịch bản nào thì việc tấn công lẫn nhau cũng giảm dần theo thời gian vì năng lực tên lửa có hạn, chuyển qua chiến tranh tiêu hao.
6. Tác động tới TTCK Việt Nam?
- Kịch bản Mỹ/Israel thắng: Giá dầu giảm lại, nhưng neo cao ở mức 70-80$/thùng, và chỉ về 60-70$/thùng khi tạo ra được chính quyền thân thiện. Khi đó, TTCK sẽ hồi phục nhanh và theo thống kê sẽ có lời trở lại.
- Kịch bản Iran thắng: Hoạt động cấm vận trở lại, chiến tranh sẽ âm ỉ => Giá dầu cũng sẽ hạ nhiệt khi nguồn cung khôi phục dần. TTCK sẽ xu hướng đi ngang do khó xác định, bất chắc.
- Hai bên hòa: Kịch bản này là xung đột sẽ tiêu hao nhưng quy mô nhỏ dần, hoạt động vận tải khôi phục bình thường dần, giá dầu hạ nhiệt nhưng vẫn ở mức 70-80$ một thời gian. TTCK hồi phục và tạo ra lợi suất dương vào cuối năm.
=> Về góc độ cá nhân, tôi cho rằng TTCK thường có xu hướng phản ứng thái quá trong 1 tháng đầu, vào sẽ tăng dần trở lại nhưng sẽ khó tăng mạnh vì câu chuyện riêng của Việt Nam năm nay cũng khó có chính sách tiền tệ quá nới lỏng.
Send a message to learn more
