01/08/2026
The APRIL 4.0 | Khi kỳ thị xã hội được ngụy trang bằng trò đùa
_______________________
“A slip of the foot you may soon recover, but a slip of the tongue you may never get over”
- Benjamin Franklin (Chính trị gia người Mỹ) -
_______________________
🔴 Bẫy bắt nạt được dệt từ những câu nói đầy định kiến 🔴
Trong trường học, nhất là trong những cuộc trò chuyện giữa bạn bè, không phải mọi hành vi bắt nạt đều bắt đầu bằng những lời lăng mạ hay xô đẩy. Đôi khi, nó chỉ là một câu nói khiến cả nhóm bật cười. Khi một người phản ứng chậm hơn một nhịp, không bắt kịp câu đùa hoặc có cách giao tiếp khác với mọi người, sẽ luôn có ai đó buột miệng: "Ê, sao mày giống bị tự kỷ vậy?".
Có lẽ bạn đã từng nghe câu nói ấy ở đâu đó. Thoạt nghe, đó chỉ là một câu nói để cả nhóm bật cười. Nhưng ẩn sau tiếng cười ấy là sự xúc phạm, là định kiến và cả một thông điệp ngầm rằng “tự kỷ” đồng nghĩa với “dở”, “lạc quẻ” hay “đáng cười”. Dẫu không một nắm đấm nào được vung ra hay có vết bầm nào để lại trên cơ thể nhưng đây vẫn được xem là một hình thức của bắt nạt. Khi "tự kỷ" trở thành trò đùa, người tự kỷ dễ dàng trở thành mục tiêu, ngay cả khi họ không có mặt.
🔴 Khi chẩn đoán y khoa trở thành nhãn dán cho sự xúc phạm 🔴
Trong giao tiếp hằng ngày, không khó để bắt gặp các trường hợp khi một chẩn đoán y khoa bị biến thành một "diagnostic slur" (xúc phạm bằng chẩn đoán). Đây là cách dùng những tên gọi của các rối loạn, bệnh lý hoặc tình trạng sức khỏe như một nhãn dán mang ý nghĩa miệt thị, nhằm chế giễu, hạ thấp hoặc sỉ nhục người khác, thay vì dùng để mô tả một tình trạng y khoa một cách khách quan. Trong tình huống này, “tự kỷ” trở thành một tính từ mang hàm ý tiêu cực đồng nghĩa với “ngốc nghếch”, “kỳ dị”, hay “kém cỏi”.
Ngay cả khi người nói không hề có ý kỳ thị, nhưng họ đang lấy chính đặc điểm của người tự kỷ làm “thước đo” để chê bai người khác. Hành động tưởng chừng như vô hại này đã âm thầm tạo nên thiên kiến ngầm (implicit bias) về người tự kỷ, cũng như góp phần củng cố sự kỳ thị xã hội, tăng nguy cơ bị cô lập hoặc bị bắt nạt đối với họ.
Thêm vào đó, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng người tự kỷ thường bị đánh giá tiêu cực. Họ bị dán nhãn là "kỳ quặc" hay "kém thông minh" từ những tương tác rất ngắn. Vì thế họ có xu hướng trở thành mục tiêu bị chế giễu và bị cô lập hơn so với các bạn thần kinh điển hình. Vì vậy mỗi lần “tự kỷ” được dùng để ám chỉ sự “khác biệt”, cái mác tiêu cực về người tự kỷ trong mắt xã hội được củng cố thêm một lần nữa.
Đặc biệt, môi trường học đường là nơi cái nhìn thiên kiến này cần được đặc biệt lưu tâm. Các nghiên cứu cho thấy học sinh có xu hướng giữ thái độ tiêu cực hơn đối với bạn học tự kỷ so với bạn học không tự kỷ, không chỉ ở mức độ ý thức (explicit attitudes) mà còn ở mức độ thiên kiến ngầm (implicit attitudes). Điều đáng lưu ý là ngay cả khi thái độ được bày tỏ công khai trở nên tích cực hơn theo độ tuổi, các phản ứng tiêu cực mang tính tự động và vô thức vẫn có xu hướng tồn tại.
🔴 Cười tập thể không hề “vô hại” 🔴
Nhiều người xem việc cười đùa người khác là điều hoàn toàn vô hại. Tuy nhiên, mỗi tiếng cười hướng về một cá nhân không chỉ góp phần hình thành một hình thức bắt nạt xã hội (social bullying) mà hành vi này còn để lại những hệ luỵ tâm lý lâu dài nếu như bị xem nhẹ. Khác với bạo lực thể chất, bắt nạt bằng lời nói thường diễn ra thông qua sự chế giễu, gán nhãn hoặc hạ thấp một người trước sự chứng kiến của những người xung quanh. Đặc biệt, khi cả nhóm cùng cười cợt hay lặp lại những lời châm chọc, người bị nhắm đến không chỉ đối mặt với lời nói gây tổn thương mà còn phải chịu áp lực vô hình từ sự đồng thuận của tập thể. Khi một người trở thành mục tiêu của tiếng cười tập thể, thông điệp được truyền đi không chỉ đơn thuần là “hành vi đáng cười” nữa mà sâu xa hơn là một luật ngầm: “những ai khác biệt sẽ bị trừng phạt”.
🔴 Không hiểu joke KHÔNG phải là kém thông minh 🔴
Mọi người thường nghĩ người tự kỷ là “khó hiểu” hay “không biết đùa”. Nhưng thực tế, những bạn thuộc cộng đồng phổ tự kỷ có cách tiếp nhận và xử lý thông tin khác với đa số mọi người nên thường hiểu mọi thứ theo nghĩa đen, vì vậy các bạn ấy thường khó nhận ra sự mỉa mai hay những lối nói châm biếm trong một số ngữ cảnh. Vậy nên, nếu như nói người tự kỷ là "kỳ dị" hay "kém thông minh" là một nhận định phiến diện và thiếu cơ sở khoa học đấy nhé.
🔴 Hệ quả 🔴
Theo thời gian, những đặc điểm của người tự kỷ dần bị xã hội gán cho những ý nghĩa tiêu cực và trở thành một dạng kỳ thị (social stigma). Sự phân biệt này không chỉ dừng lại ở nhận thức mà còn có thể chuyển hóa thành các hành vi loại trừ xã hội, chế giễu hoặc bắt nạt trong đời sống hằng ngày. Khi kéo dài, chúng tích tụ thành những căng thẳng tâm lý. Chính vì vậy trong những năm gần đây, ngày càng nhiều nghiên cứu quan tâm đến mối liên hệ giữa tự kỷ và những trải nghiệm bất lợi thời thơ ấu (Adverse Childhood Experiences - ACEs). Đây là những trải nghiệm bất lợi xảy ra trong giai đoạn 0–17 tuổi, chẳng hạn như bạo hành, bỏ bê, rối loạn chức năng gia đình và các biến cố tiêu cực khác.
Đối với người tự kỷ, nguy cơ trải qua ACEs cao hơn do các bạn ấy thường xuyên phải đối mặt với sự kỳ thị, hiểu lầm và phân biệt từ môi trường xung quanh. Từ đó sẽ góp phần dẫn đến một số hệ luỵ kéo dài, như việc nhiều bạn tự kỷ dần phải học cách che giấu các đặc điểm tự nhiên của mình, “gồng mình” để hòa nhập xã hội (masking) chỉ vì sợ bị đánh giá, bị cười nhạo. Ngoài ra, theo thời gian, khi đã quá quen với lời chê bai của người khác, người tự kỷ sẽ dần thu mình lại và nhìn bản thân bằng lăng kính định kiến của xã hội.
🔴 Đừng sử dụng cái mác “tự kỷ” như một lời chê bai 🔴
Bạn thấy đấy, kể cả khi người tự kỷ không có mặt trong cuộc bắt nạt, họ vẫn bị “kéo” vào và trở thành mục tiêu của những tiếng cười trêu chọc. Mỗi lần “tự kỷ” bị dùng như một lời chê bai, một định kiến lại được củng cố, một rào cản lại được dựng lên giữa người tự kỷ và cộng đồng.
Đừng để “tự kỷ” trở thành một lời chê cười. Thay vào đó, hãy:
🌟Gọi đúng tên, dùng đúng ngôn từ và sẵn sàng lên tiếng khi cần
🌟Thấu hiểu và tôn trọng điều khác biệt ấy
🌟Cẩn trọng hơn trong cách sử dụng ngôn từ
Chỉ cần một lần không cười hùa, một lần sửa lại cách gọi hay một lần đứng về phía người bị trêu, bạn đã góp phần phá bỏ một định kiến và khiến ai đó cảm thấy mình được tôn trọng. Sự thay đổi đôi khi không bắt đầu từ những điều lớn lao, mà từ việc chúng ta chọn không biến sự khác biệt của người khác thành trò cười. The APRIL tin rằng chính những lựa chọn tử tế ấy, dù nhỏ bé, đều có sức mạnh tạo nên một môi trường an toàn và bao dung hơn cho tất cả mọi người.
_______________________
The APRIL COLLECTIVE FOUNDATION là tổ chức phi lợi nhuận đạt chuẩn 501(c)(3) được cấp bởi Sở Thuế vụ Liên Bang Hoa Kỳ (IRS) sáng lập bởi các bạn trẻ đầu tiên tại Việt Nam hướng tới nâng cao nhận thức, thúc đẩy giáo dục hòa nhập và hỗ trợ trẻ tự kỷ.
ASD - DIFFERENT - NOT LESS
PHỔ TỰ KỶ - KHÁC BIỆT - KHÔNG DỊ BIỆT
❤️🔥 Thông tin về CERTIFICATE OF APPRECIATION - CHỨNG NHẬN ĐÓNG GÓP | QUỸ NHÂN ÁI: https://tinyurl.com/TheAPRILDonation
_______________________
THÔNG TIN CHI TIẾT VUI LÒNG LIÊN HỆ:
🪄 Linktree (Learn all about us): https://linktr.ee/theapril2423
💌 Email: [email protected]
🌠 Website: https://www.artfulhaven.net
