19/09/2026
Ngăn “lệch chuẩn” trên không gian mạng
Tác giả: VÂN HÀ
Hàng loạt “giang hồ mạng”, “idol mạng” bị cơ quan chức năng xử lý thời gian qua cho thấy những nội dung lệch chuẩn trên mạng xã hội không chỉ gây tác động tiêu cực đến cộng đồng mà trong nhiều trường hợp còn kéo theo hành vi vi phạm pháp luật. Đáng lo ngại hơn, khi những nội dung này được lan truyền, cổ xúy bằng lượt xem và tương tác, chúng có thể tác động đến nhận thức, hành vi của nhiều người...
Chỉ trong tháng 8-2026, hàng loạt nhân vật được biết đến trên mạng xã hội với danh xưng “giang hồ mạng”, “idol mạng” như Khánh Sky, Vua Quạt, Tế Điên Nam Định, Phạm Tuấn... lần lượt bị cơ quan chức năng khởi tố. Điểm chung là các nhân vật này đều nổi lên nhờ những nội dung gây sốc, tranh cãi, bạo lực hoặc những phát ngôn sai sự thật. Điển hình như vụ việc của Phạm Tuấn cùng ê-kíp của mình tự ý sử dụng hình ảnh cổng trường THPT N.V.C (phường Phù Khê, tỉnh Bắc Ninh) để dàn dựng cảnh học sinh đánh nhau, cưỡng đoạt tài sản tại phòng học, hành lang và gắn tiêu đề “Một ngôi trường ưa bạo lực”, nhằm thu hút tương tác, thu lợi bất chính, gây ảnh hưởng đến uy tín nhà trường, cổ xúy bạo lực học đường.
Khi nội dung lệch chuẩn thu hút lượng tương tác lớn, một số người làm nội dung có thể xem đó là cách để nhanh chóng "nổi tiếng", từ đó tiếp tục vượt giới hạn bằng những phát ngôn xúc phạm, hành vi cổ xúy bạo lực hoặc các màn dàn dựng ngày càng cực đoan, thậm chí nhiều người tìm cách chuyển sự chú ý thành lợi ích kinh tế thông qua quảng cáo, bán hàng, livestream hoặc các hoạt động thương mại khác. “Đây là hệ quả tất yếu của cơ chế vận hành các nền tảng mạng xã hội hiện nay, khi thuật toán phân phối nội dung ưu tiên những gì tạo ra tương tác mạnh, bất kể nội dung đó tích cực hay tiêu cực”, luật sư Hoàng Văn Hướng, Trưởng văn phòng Luật sư Hoàng Hưng, Đoàn Luật sư TP Hà Nội nhận định.
Lợi ích này có thể trở thành động lực khiến họ tiếp tục sản xuất nội dung gây sốc, tạo thành một vòng lặp tiêu cực. Vụ việc của các “giang hồ mạng” như Khánh Sky, Hồ Văn Khoa và Vua Quạt là một thực tế. Bắt nguồn từ mâu thuẫn trên livestream, các đối tượng sử dụng lời lẽ phản cảm, kích động nhằm tăng tương tác. Khi nội dung được nhiều người quan tâm, nhóm người này lại tiếp tục tìm gặp nhau ngoài đời, đẩy xung đột lên cao trào nhằm duy trì sức nóng và thu hút lượt xem. “Về mặt tâm lý, con người thường dễ bị thu hút bởi những nội dung gây sốc, gây tranh cãi hoặc khơi gợi cảm xúc mạnh, bởi chúng kích thích sự tò mò và khiến người xem khó bỏ qua. Mạng xã hội làm cơ chế này được củng cố và tăng cường. Khi chứng kiến những người khoe tiền, phô trương quyền lực, hành xử bất cần vẫn thu hút đông đảo lượt theo dõi, người xem, đặc biệt là trẻ em sẽ dễ lầm tưởng rằng nổi tiếng đồng nghĩa với thành công, càng khác biệt thì càng được chú ý. Điều đáng lo không chỉ nằm ở việc tiếp xúc với những nội dung ấy, mà ở sự thay đổi trong cách đánh giá, dần coi những hành vi ấy là bình thường, thậm chí là đáng ngưỡng mộ”, Thạc sĩ Nguyễn Hạnh Ngân, Giám đốc Trung tâm Tư vấn và Chăm sóc rối nhiễu tâm trí cho biết.
Theo thống kê của Cục Phát thanh, truyền hình và thông tin điện tử (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), trong 6 tháng đầu năm 2026, các cơ quan chức năng đã chặn và gỡ bỏ hơn 117.000 nội dung xấu độc, phản cảm và vi phạm pháp luật trên các nền tảng mạng xã hội. Pháp luật hiện hành đã có chế tài xử lý các hành vi vi phạm trên không gian mạng, tùy tính chất, mức độ, các hành vi có thể bị xử phạt vi phạm hành chính đến truy cứu trách nhiệm hình sự. “Trên thực tế xét xử, tôi nhận thấy việc xử lý hình sự với nhóm hành vi này ở Việt Nam thời gian qua chủ yếu tập trung vào Điều 331 về tội lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Còn với các trường hợp thuần túy xúc phạm cá nhân khác thì phần lớn dừng ở xử phạt hành chính theo Nghị định số 174/2026/NĐ-CP, trừ khi người bị hại chủ động khởi kiện dân sự hoặc tố giác hình sự. Do vậy, trên thực tế pháp luật hiện hành đã có công cụ và chế tài để quản lý, nhưng hiệu quả thực thi phụ thuộc nhiều vào việc người bị xâm phạm có chủ động sử dụng quyền của mình hay không”, luật sư Hoàng Văn Hướng đánh giá. Đối với trẻ vị thành niên, Thạc sĩ Nguyễn Hạnh Ngân cho rằng thay vì tìm cách tách trẻ hoàn toàn khỏi mạng xã hội, cha mẹ cũng như nhà trường cần đồng hành, chủ động trang bị cho các em năng lực tự bảo vệ, tư duy phản biện để nhận diện được các nội dung tiêu cực, biết cách ứng xử phù hợp trên môi trường mạng.
Báo QĐND
Học sinh trải nghiệm giải pháp internet an toàn tại Safegate School Plus 2026 do Viện Nghiên cứu quản lý phát triển bền vững phối hợp với SCS tổ chức. Ảnh: PHƯƠNG LINH
