23/08/2023
KHỔNG TỬ NÓI DỐI VÀ CÁI KẾT
Cuộc tranh cãi ở cửa hàng vải
Chuyện kể rằng thời ấy Khổng Tử có 1 học trò tên Nhan Uyên là người ham học hỏi, tính tình tốt bụng. Một ngày nọ, trên đường đi làm, Nhan Uyên thấy một đám đông ồn ào trước cửa tiệm vải. Anh bước đến hỏi, mới biết là đang có tranh chấp giữa người mua và người bán vải.
Chỉ nghe người mua hét lớn: “Ba nhân tám là 23, sao ông cứ đòi ta 24 đồng?”
Nhan Uyên đến trước mặt người mua, lễ phép nói: “Vị đại ca này, ba nhân tám là 24, sao có thể là 23 được? Anh tính sai rồi, không nên cãi lộn ầm ĩ nữa”.
Người mua không phục, chỉ thẳng mặt Nhan Uyên nói: “Ai cần ngươi phân xử hay sao? Ngươi biết tính toán sao? Muốn phân xử chỉ có cách tìm Khổng phu tử, đúng hay sai hãy để ông ấy định đoạt. Đi! ta hãy tìm ông ấy để phân xử”.
Nhan Uyên đáp: “Được. Nếu Khổng phu tử nói anh sai, vậy xử lý sao?”
Người mua nói: “Nếu ta sai, hãy lấy đầu ta. Nhà ngươi sai thì sao?”
Nhan Uyên trả lời: “Nếu tôi sai, tôi sẽ từ quan”.
Hai người đánh cuộc với nhau như thế, cũng đã tìm gặp được Khổng Tử.
Khổng Tử hỏi rõ tình huống, rồi quay sang Nhan Uyên cười nói: “Ba nhân tám là 23 đó! Nhan Uyên, con thua rồi, lấy mũ quan xuống đem cho người ta đi”.
Nhan Uyên trước giờ chưa bao giờ cãi lại sư phụ. Nghe Khổng Tử nói mình sai, anh đành tháo mũ xuống giao cho người mua kia. Người mua nhận mũ, đắc ý rời đi.
Đối với lời phân xét của Khổng Tử, Nhan Uyên biểu hiện là tuân theo, nhưng trong tâm lại không phục. Anh cho rằng Khổng Tử già rồi đâm ra hồ đồ, liền không muốn ở lại học tập Khổng Tử nữa.
Ngày hôm sau, Nhan Uyên quay lại lấy cớ nhà có việc muốn xin nghỉ học…Khổng Tử rất rõ tâm tư Nhan Uyên, nhưng không nói gì, chỉ gật đầu đồng ý.
Một câu nói cứu sống 3 sinh mạng
Trước khi đi, Nhan Uyên quay lại cáo biệt Khổng Tử. Khổng Tử muốn Nhan Uyên trở về nhà bình an, cũng dặn dò hai câu:
“Cổ thụ nghìn năm không náu thân, sát nhân không rõ chớ động thủ”.
Nhan Uyên đáp lại một câu: “Con xin ghi nhớ”, rồi rời đi.
Trên đường về, gió thổi mây dâng, sấm rung chớp giật, trời muốn đổ mưa to. Nhan Uyên tiến đến một cây đại thụ mục rỗng bên ven đường, muốn tránh mưa.
Anh đột nhiên nhớ lại lời Khổng Tử đã nói: “Ngàn năm cổ thụ không náu thân”…
Nghĩ thầm, sư đồ một lòng, anh nghe theo lời sư phụ, tránh xa khỏi cái cây rỗng. Vừa rời đi không xa thì nghe một tiếng sấm, sét đã đánh tan cây cổ thụ kia.
Nhan Uyên kinh ngạc: “Câu đầu sư phụ nói đã ứng nghiệm sao? Chẳng lẽ ta còn có thể sát nhân ư?”
Khi về tới nhà thì trời cũng đã khuya. Không muốn kinh động người nhà, Nhan Uyên dùng bảo kiếm mang theo bên người để đẩy chốt cửa phòng nơi thê tử của anh đang ngủ.
Đến bên giường, sờ lại thấy hai người nằm hai bên giường. Nhan Uyên vô cùng tức giận, giơ kiếm định chém, lại nghĩ đến câu nói thứ hai của Khổng Tử: “Sát nhân không rõ chớ động thủ”, bèn đốt đèn lên xem, hóa ra một người là thê tử, người kia là muội muội của anh.
Ngày hôm sau, Nhan Uyên quay trở lại, thấy Khổng Tử liền quỳ xuống nói: “Sư phụ, hai câu người nói đã cứu ba người là con, vợ con và muội muội của con đó! Sao người lại biết trước chuyện sẽ xảy ra vậy?”
Khổng Tử đỡ Nhan Uyên dậy và nói: “Ngày hôm qua thời tiết khô nóng, đoán chừng sẽ có cơn dông, nên ta nhắc nhở con: “Ngàn năm cổ thụ không ai náu thân”, con lại mang khí bực trong người, trên thân đeo bảo kiếm, cho nên ta khuyên con “sát nhân không rõ chớ động thủ”.
Nhan Uyên vừa vái lạy vừa nói: “Sư phụ liệu sự như thần, đệ tử mười phần kính nể!”
Khổng Tử lại nói tiếp: “Ta biết rõ con xin phép về nhà nghỉ là mượn cớ, thật ra cho rằng ta đã già nên hồ đồ rồi, không muốn học ta nữa. Con nghĩ xem, ta nói ba nhân tám bằng 23 là đúng, con thua, bất quá là thua cái mũ quan kia, nếu ta nói ba nhân tám bằng 24 mới đúng, người mua kia thua, đây là một mạng người đó. Vậy con nói xem, chức vị quan trọng hay mạng người quan trọng hơn?”
Nhan Uyên bỗng nhiên tỉnh ngộ, quỳ gối trước mặt Khổng Tử mà thưa: “Sư phụ trọng đại nghĩa coi nhẹ tiểu tiết, đệ tử còn tưởng rằng Sư phụ vì lớn tuổi mà thiếu minh mẫn, đệ tử hổ thẹn vạn phần”.
Đúng là chỉ với một mẫu chuyện ngắn của bậc vĩ nhân đã để lại cho chúng ta nhiều bài học sâu sắc và ý nghĩa
Bài học 1: Cần cân nhắc trước khi lựa chọn hành động sao cho lợi mình, lợi người và lợi thiên nhiên nhất
Khổng tử sở dĩ bênh vực người bán vải bởi lời hứa của người bán vải: nếu ta sai hãy lấy đầu ta, còn học trò Nhan Uyên với lời hứa: Nếu tôi sai, tôi sẽ từ quan.
Khổng Tử sã sớm nhìn được hậu quả khi chọn bênh vực cái đúng: một mạng người sẽ mất. Nếu là bạn bạn sẽ chọn cái ĐÚNG hay chọn bảo vệ MẠNG SỐNG một người?
Đứng trước sự lựa chọn ấy, Không Tử đã bỏ qua tiểu tiết mà chú ý đến điều thực sự quan trọng.
Trong cuộc sống của mỗi chúng ta cũng vậy. Nếu chúng ta luôn bám chấp và rạch ròi đúng sai đến tận cùng, thì khi xảy ra mất mát trong các mối quan hệ, trong công việc, hay sự phát triển THÂN – TÂM – TRÍ dẫn đến hậu quả không thể cứu vớt được thì có hối hận cũng không kịp, có đúng cũng không còn ý nghĩa gì.
Vậy điều quan trọng nhất là gì, đó chính là lựa chọn, làm việc mang lại lợi ích cho bản thân, cho người khác và không gây tổn hại đến thiên nhiên, luôn luôn đặt lợi ích của 3 yếu tố này khi suy xét hành động thì chúng ta có thể loại bỏ được rất nhiều rủi ro.
Bài học 2: Quan sát – phân tích – đúc kết là một kỹ năng vô cùng quan trọng giúp bạn loại bỏ được những hiểm họa khôn lường
Khả năng quan sát tinh tế của Khổng Tử đã cứu được 3 mạng người
Ông biết học trò Nhan Uyên không còn tin tưởng mình, xin về quê trong lúc trời sắp mưa to, Ông đoán học trò Nhan Uyên sẽ núp dưới bóng cây nên dặn dò:“Cổ thụ nghìn năm không náu thân”
Khổng Tử quan sát và nhận thấy học trò đang rất nóng tính, bực tức lại mang theo kiếm --> Dễ gây họa liên quan đến sát thân, nên tiếp tục dặn dò câu thứ 2: “Sát nhân không rõ chớ động thủ”
Nhờ khả năng quan sát thực tế, Khổng tử đã phân tích được những hậu quả có thể xảy ra cho học trò của mình nên đã đưa ra hành động là việc phân xử cho người bán vải đúng và 2 câu nói cực kì đắt giá giúp cứu được mạng 4 người.
Có những điều Tai nghe, mắt thấy, sự thật hiển nhiên trong 1 vài trường hợp chưa chắc đã đúng. Vì vậy trong mọi tình huống cần Quan sát mọi sự diễn biến-Phân tích tình huống trường hợp có thể xảy đến– Đúc kết vấn đề cốt lỗi là gì, hướng giải quyết nào là đúng nhất, lòi khuyên gì là hợp lý.
Bài học số 3: Không nên hơn thua quá nhiều với những mối quan hệ xung quanh chúng ta ( thường được lợi trước mắt nhưng sẽ gây họa lâu dài )
Rất nhiều chuyện không cần tranh giành, lùi một bước biển rộng trời cao.
Hơn thua với khách hàng, thắng ấy cũng là thua
Hơn thua với ông chủ, thắng ấy cũng là thua
Hơn thua với người già, thắng ấy cũng là thua
Hơn thua với bằng hữu, thắng ấy cũng là thua
Đôi khi trong cuộc sống người bán vải và Nhan Uyên trong câu chuyện kia chính là bạn và những người thân của chúng ta, đôi khi chỉ vì hơn thua lời ăn tiếng nói nhưng chúng ta lại đánh mất đi những thứ quan trọng hơn trong cuộc sống.
Nhất là khi chúng ta đang trong cơn nóng giận thì lại càng cần bình tâm lại rồi sau đó mới có thể xử lý và giải quyết vấn đề tránh xảy ra những sai lầm nghiêm trọng. ( Tuy Nhan Uyên đang rất nóng giận nhưng vẫn nhớ lại lời dạy của thầy giúp tâm tĩnh trở lại và có một quyết định đúng đắn )
