Hội Khoa Học Đất Việt Nam

31/07/2026

Thông báo về Hội thảo quản lý đất đai toàn quốc lần thứ V năm 2027, tại Trường đại học Nông Lâm, Đại học Huế.

21/07/2026

BỐN CHỨC NĂNG CƠ BẢN CỦA ĐẤT ĐAI VÀ Ý NGHĨA ĐỐI VỚI QUẢN LÝ SỬ DỤNG ĐẤT
PGS.TS Phạm Quang Hà- Phó Chủ tịch Hội KH Đất VN
🪷🌸🏵🌻💐
Đất đai không chỉ là một tư liệu sản xuất hay một loại hàng hóa đặc biệt mà còn là nền tảng của các quá trình tự nhiên, kinh tế và xã hội. Trong khoa học đất hiện đại, giá trị của đất được nhìn nhận thông qua các chức năng mà đất thực hiện đối với con người và hệ sinh thái. Có thể khái quát thành bốn chức năng cơ bản sau.
🔔1. Chức năng lãnh thổ và bảo đảm chủ quyền quốc gia
Đây là chức năng cơ bản nhất của đất đai.
Đất đai tạo nên không gian lãnh thổ để hình thành quốc gia, xác lập chủ quyền, tổ chức bộ máy hành chính và phát triển các hoạt động kinh tế - xã hội. Mọi hoạt động của con người đều diễn ra trên một không gian đất đai xác định.
Đối với mỗi quốc gia, đất đai là:
• nền tảng để xác định biên giới quốc gia;
• cơ sở tổ chức các đơn vị hành chính;
• không gian phát triển đô thị, nông thôn, công nghiệp, quốc phòng và an ninh;
• tài sản chiến lược bảo đảm độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ.
Do diện tích đất là hữu hạn và không thể mở rộng theo ý muốn, việc phân bổ không gian sử dụng đất luôn phải cân bằng giữa các mục tiêu phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và bảo đảm quốc phòng - an ninh. Trong thời đại số, chức năng này được tăng cường thông qua hệ thống cơ sở dữ liệu đất đai, bản đồ số, GIS, Global Navigation Satelite System (GNSS) và ảnh viễn thám, giúp quản lý thống nhất, minh bạch và chính xác toàn bộ lãnh thổ.
🔔 2. Chức năng điều hòa và bảo đảm vòng tuần hoàn nước
Đất là một mắt xích trung tâm của chu trình thủy văn.
Thông qua hệ thống lỗ rỗng, kết cấu đất và hàm lượng chất hữu cơ, đất thực hiện đồng thời nhiều quá trình:
• tiếp nhận nước mưa;
• thấm nước;
• lưu giữ nước;
• lọc nước;
• bổ cập nước ngầm;
• điều tiết dòng chảy;
• cung cấp nước cho cây trồng thông qua quá trình thoát hơi nước.
Nhờ chức năng này, đất góp phần:
• giảm lũ lụt;
• hạn chế xói mòn;
• giảm hạn hán;
• duy trì dòng chảy mùa khô;
• cải thiện chất lượng nước.
Khi đất bị nén chặt, bê tông hóa hoặc suy thoái, khả năng thấm và giữ nước giảm mạnh, dẫn đến gia tăng dòng chảy mặt, ngập úng đô thị, xói mòn và suy giảm nguồn nước ngầm. Vì vậy, quản lý đất hiện đại không chỉ quan tâm đến diện tích mà còn phải bảo vệ cấu trúc và khả năng điều tiết nước của đất.
🔔 3. Chức năng điều hòa các chu trình sinh địa hóa (carbon, nitơ và các nguyên tố dinh dưỡng)
Đất là một trong những kho dự trữ carbon lớn nhất của Trái Đất, chỉ sau đại dương. Đồng thời, đất là môi trường diễn ra hầu hết các quá trình chuyển hóa của các nguyên tố thiết yếu như carbon (C), nitơ (N), phospho (P), lưu huỳnh (S) và nhiều nguyên tố khác.
Trong chu trình carbon, đất:
• tích lũy chất hữu cơ;
• cố định carbon thông qua mùn đất;
• lưu giữ carbon trong thời gian dài;
• điều tiết phát thải CO₂ và CH₄.
Trong chu trình nitơ, đất là nơi diễn ra:
• cố định nitơ sinh học;
• khoáng hóa;
• amôn hóa;
• nitrat hóa;
• phản nitrat hóa.
Các quá trình này quyết định khả năng cung cấp dinh dưỡng cho cây trồng, đồng thời ảnh hưởng trực tiếp đến phát thải khí nhà kính như N₂O.
Việc quản lý đất hợp lý giúp:
• tăng tích lũy carbon trong đất;
• giảm phát thải khí nhà kính;
• nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón;
• cải thiện chất lượng đất;
• góp phần thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng "0" (Net Zero).
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, chức năng này ngày càng trở thành trọng tâm của các chính sách quản lý tài nguyên đất trên thế giới.
🔔 4. Chức năng cung cấp dinh dưỡng cho cây trồng và duy trì sự sống
Đây là chức năng truyền thống và quan trọng nhất của đất đối với nông nghiệp.
Đất là môi trường để:
• rễ cây phát triển;
• giữ nước;
• cung cấp oxy;
• cung cấp dinh dưỡng khoáng;
• duy trì hoạt động của hệ vi sinh vật.
Độ phì của đất được quyết định bởi sự tương tác giữa các yếu tố:
• vật lý;
• hóa học;
• sinh học.
Một hệ đất khỏe mạnh duy trì quần thể vi sinh vật phong phú, thúc đẩy phân giải chất hữu cơ, tái tuần hoàn dinh dưỡng và nâng cao khả năng chống chịu của cây trồng đối với sâu bệnh và biến đổi khí hậu.
Xa hơn, đất còn là nền tảng của toàn bộ chuỗi thức ăn trên cạn. Khoảng 95% lương thực của nhân loại có nguồn gốc trực tiếp hoặc gián tiếp từ đất. Vì vậy, suy thoái đất không chỉ làm giảm năng suất cây trồng mà còn đe dọa an ninh lương thực, đa dạng sinh học và sức khỏe con người.
💞 KẾT LUẬN
Bốn chức năng trên phản ánh đầy đủ vai trò của đất trong hệ thống tự nhiên và phát triển xã hội. Đất vừa là không gian lãnh thổ bảo đảm chủ quyền quốc gia, vừa là bộ điều tiết của chu trình nước, là trung tâm của các chu trình sinh địa hóa toàn cầu (đặc biệt là carbon và nitơ), đồng thời là nền tảng cung cấp dinh dưỡng và duy trì sự sống trên Trái Đất. Chính vì vậy, quản lý đất đai hiện đại không thể chỉ hướng đến khai thác giá trị kinh tế của đất, mà phải bảo vệ và phát huy đồng thời cả bốn chức năng này. Đây cũng là cơ sở khoa học cho quản lý đất theo chức năng (land functions), quản lý đất bền vững (Sustainable Land Management – SLM) và các chiến lược thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo đảm an ninh lương thực và phát triển bền vững trong thế kỷ XXI.

Send a message to learn more

19/07/2026

Thông tin hội thảo Quốc gia Ứng dụng GIS toàn quốc 2026

08/07/2026

Hội thảo khoa học quản lý đất đai toàn quốc lần thứ 4 - 2026
Thời gian: Thứ 6 ngày 17/7/2026, tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam.

07/07/2026

ĐẠI HỘI KHOA HỌC ĐẤT THẾ GIỚI LẦN THỨ 23
(23rd WORLD CONGRESS OF SOIL SCIENCE – 23WCSS 2026)
(Từ ngày 7-12/6/2026 tại Nam Kinh, Trung Quốc)
TS. Nguyễn Ngọc Sơn Hải
--------
Đại hội Khoa học Đất Thế giới lần thứ 23 (23rd World Congress of Soil Science – 23WCSS 2026) được tổ chức tại thành phố Nam Kinh, Trung Quốc do Hiệp hội Khoa học đất Quốc tế và Hội Khoa học đất Trung Quốc đồng chủ trì từ ngày 7 – 12/6/2026.
Chủ đề của Đại hội là “Soil and the Shared Future for Humanity” (Đất và tương lai chung của nhân loại). Đại hội là diễn đàn khoa học có quy mô lớn nhất trong lịch sử Liên hiệp hội Khoa học đất thế giới. Tham dự Đại hội có 2.845 đại biểu tham gia là các nhà khoa học, nhà quản lý đến từ hơn 100 quốc gia.
Về hoạt động học thuật, Đại hội có 8 báo cáo toàn thể, 15 báo cáo đề dẫn, 2.007 báo cáo oral, 801 báo cáo poster, 95 phiên chuyên đề song song, 5 hội thảo chuyên đề (workshop), 9 phiên thảo luận bàn tròn (Panel Discussion), 7 phiên dành cho doanh nhân/doanh nghiệp khởi nghiệp (Entreprenur Sesion), 120 Poster xuất sắc. Các phiên song song được tổ chức đồng thời tại 31 phòng họp, cho thấy quy mô rất lớn và mức độ đa dạng chuyên ngành cao. Công tác tổ chức được hỗ trợ bởi khoảng 400 tình nguyện viên.
Hội đồng IUSS cũng đã khởi động chương trình vận động để bầu cử Lãnh đạo IUSS nhiệm kỳ mới, chuẩn bị cho 24WCSS 2030 tại Canada và xem xét các hồ sơ đăng cai 25WCSS 2034.
Các nội dung học thuật tại Đại hội phản ánh những xu hướng phát triển mới của khoa học đất thế giới, trong đó nổi bật là: Carbon đất và trung hòa carbon (Net Zero); Sức khoẻ đất và sức khỏe hệ sinh thái; Vi sinh vật đất (Soil Microbiome) và Virome đất (Soil Virome); Trí thông mi nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và lập bản đồ đất kỹ thuật số (Digital Soil Mapping); Nông nghiệp tái sinh; Đa dạng sinh học đất; Quản lý nitơ bền vững; Các giải pháp phục hồi đất ô nhiễm; Tác động của biến đổi khí hậu đối với hệ đất. Ngoài các nội dung học thuật chính trên, Đại hội tổ chức các phiên học thuật chuyên sâu thuộc các lĩnh vực: Phân loại đất và tài nguyên đất; Vật lý đất; Hóa học đất; Sinh học đất; Chất hữu cơ đất; Carbon đất; Đất và biến đổi khí hậu; Quản lý dinh dưỡng cây trồng; Đất ô nhiễm; Vi sinh vật đất; Viễn thám và công nghệ số; Đất và nước; Phục hồi hệ sinh thái; Nông nghiệp tái sinh;
Hội Khoa học đất Việt Nam đã cử đại diện là TS. Nguyễn Ngọc Sơn Hải, TS đã có bài thuyết trình oral presentation và 1 báo cáo poster tại Đại hội và tham gia các buổi họp của Hiệp hội Khoa học Đất Quốc tế IUSS.
Đại hội cũng đánh giá và ghi nhận về xu hướng phát triển của Khoa học đất thế giới, trong đó các quốc gia như: Trung Quốc, Australia, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Đức và Hàn Quốc đang giữ vai trò dẫn đầu trong nhiều lĩnh vực khoa học đất hiện đại về: Đất carbon và Net Zero; Sức khỏe đất; Hệ vi sinh vật đất; Hạt vi nhựa; AI trong khoa học đất; Chất gây ô nhiễm mới nổi; Nền kinh tế tuần hoàn; Giải pháp dựa vào thiên nhiên. Các xu hướng này sẽ định hình hướng phát triển của khoa học đất toàn cầu trong giai đoạn 2026–2035.

01/07/2026

Thông tin tuyển sinh của ĐẠI HỌC CẦN THƠ (CTU)

Đất đai, Vùng và Đô thị là nguồn lực phát triển kinh tế xã hội của Đất nước. Hướng đến tương lai là sự lựa chọn phát triển theo hướng phục vụ Cộng đồng - Toàn diện - Ưu việt.

27/06/2026

THỬ BÀN VỀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC KHOA HỌC ĐẤT.
Phạm Quang Hà - Phó chủ tịch Hội Khoa học Đất VN
🌼🌻🌷🪻⚘️

Khi đặt chương trình giảng dạy ngành Khoa học Đất của Việt Nam (vốn truyền thống tập trung vào nông nghiệp, độ phì và phân bón) lên bàn cân cùng các quốc gia tiên tiến, chúng ta sẽ thấy những triết lý đào tạo rất khác biệt.
Dưới đây là phân tích chuyên sâu và so sánh mô hình giảng dạy Khoa học Đất của 7 quốc gia được chia thành 3 nhóm tư duy cốt lõi.
🎯🎯🎯
1. Nhóm Tư duy Thực tế & Định hướng Quản lý Tài nguyên (USA & Úc)
🇺🇸 Hoa Kỳ (Ví dụ: UC Davis, Cornell, Oregon State University)
• Triết lý đào tạo: Khoa học đất được coi là một nhánh của Khoa học Trái đất và Môi trường (Geosciences/Environmental Sciences). Đất không chỉ để trồng trọt mà là một "giao diện" (Skin of the Earth) điều hòa sinh quyển.
• Đặc trưng chương trình:
o Cực kỳ chú trọng vào Sức khỏe của đất (Soil Health) và Khoa học dữ liệu.
- Sinh viên bắt buộc phải thành thạo Hệ thống thông tin địa lý (GIS), kỹ thuật Viễn thám (Remote Sensing) và mô hình hóa Carbon.
- Việc phân loại đất tuân theo hệ thống phức tạp Soil Taxonomy của USDA, gắn chặt với luật quản lý đất đai liên bang.
🇦🇺 Úc (Ví dụ: University of Melbourne, University of Sydney)
• Triết lý đào tạo: Thích ứng với điều kiện tự nhiên khắc nghiệt (khô hạn, bạc màu, nhiễm mặn diện rộng) và bảo vệ môi trường.
• Đặc trưng chương trình:
o Giảng dạy chuyên sâu về Mối liên kết Đất - Nước (Soil-Water Dynamics) và quản lý rủi ro thiên tai (hạn hán, cháy rừng ảnh hưởng đến cấu trúc đất).
o Chương trình học thiết kế theo mô hình Nông nghiệp chính xác (Precision Agriculture) ở quy mô trang trại khổng lồ, đưa công nghệ định vị vệ tinh, cảm biến thời gian thực và drone vào làm môn học bắt buộc.
🎯🎯🎯
2. Nhóm Tư duy Sinh học Công nghệ & Thâm canh (Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc)
🇯🇵 Nhật Bản (Ví dụ: Đại học Tokyo, Đại học Kyoto)
• Triết lý đào tạo: Đi sâu vào bản chất vi mô, coi đất là một "nhà máy sinh học" cần tối ưu hóa tối đa trong không gian hẹp.
• Đặc trưng chương trình:
o Chương trình có xu hướng nghiêng mạnh về Hóa học đất (Soil Chemistry) và Tin sinh học đất (Soil Bioinformatics).
o Sinh viên Nhật Bản được học rất sâu về hệ vi sinh vật đất (Soil Microbiome), công nghệ enzyme, và cách chế tạo các giá thể hữu cơ công nghệ cao để phục vụ cho canh tác nhà kính, thủy canh, và nông nghiệp đô thị.
🇰🇷 Hàn Quốc (Ví dụ: Đại học Quốc gia Seoul - SNU)
• Triết lý đào tạo: Ứng dụng công nghệ sinh học và xử lý khủng hoảng môi trường do công nghiệp hóa nhanh.
• Đặc trưng chương trình:
o Khá tương đồng với Nhật Bản nhưng đẩy mạnh hơn mảng Công nghệ sinh học phân tử trong đất.
o Một mảng quan trọng trong chương trình học của Hàn Quốc là Phục hồi đất đô thị (Urban Soil Remediation), xử lý ô nhiễm chất độc hữu cơ cứng đầu từ các khu công nghiệp cũ và quản lý đất trong điều kiện canh tác áp lực cao.
🇨🇳 Trung Quốc (Ví dụ: Đại học Nông nghiệp Trung Quốc - CAU)
• Triết lý đào tạo: Đảm bảo tuyệt đối An ninh lương thực cho quy mô dân số khổng lồ đi đôi với chiến lược "Văn minh sinh thái".
• Đặc trưng chương trình:
o Chương trình tích hợp rất nặng về quy hoạch vĩ mô và cải tạo đất quy mô lớn. Sinh viên được học cách xử lý các bài toán "khó" như: chống sa mạc hóa ở phía Bắc, cải tạo đất mặn kiềm, và cứu vãn các vùng đất bị ô nhiễm kim loại nặng do công nghiệp hóa nhanh (Phục hồi đất bằng thực vật - Phytoremediation).
🎯🎯🎯
3. Nhóm Tư duy Sinh thái sinh học & Tiếp cận Hệ thống (Pháp & Bỉ)
🇫🇷 Pháp (Ví dụ: AgroParisTech)
• Triết lý đào tạo: Đất là một di sản tự nhiên, gắn liền với đa dạng sinh học và văn hóa canh tác địa phương (khái niệm Terroir - thổ nhưỡng tạo nên linh hồn của nông sản/rượu vang).
• Đặc trưng chương trình:
o Pháp đi đầu trong việc đưa Nông nghiệp sinh thái (Agroecology) vào chương trình Khoa học đất.
o Sinh viên Pháp dành rất nhiều thời gian ở thực địa để học về Pedology (Phát sinh học đất) — nghiên cứu cách đất hình thành và tương tác tự nhiên với thảm thực vật chứ không chỉ nhìn đất dưới góc độ hóa chất. Đóng góp lớn vào sáng kiến quốc tế "4 phần 1000" (tăng lưu trữ carbon trong đất).
🇧🇪 Bỉ (Ví dụ: KU Leuven, Ghent University)
• Triết lý đào tạo: Tư duy mang tính quốc tế, liên ngành và định hướng kỹ thuật hệ thống châu Âu. (Ghent và KU Leuven nổi tiếng với chương trình Thạc sĩ quốc tế về Khoa học đất).
• Đặc trưng chương trình:
o Chương trình đào tạo thiết kế theo tiêu chuẩn kỹ sư châu Âu, tập trung vào Vật lý đất cấu trúc (Soil Physics), cơ học đất, mô hình hóa dòng chảy vật chất và xói mòn đất.
o Chương trình học tại Bỉ có tính liên kết cực cao với các ngành quản lý tài nguyên nước và kỹ thuật môi trường toàn cầu.
🎀🎀🎀🎀🎀
Bảng So Sánh Tóm Tắt
Quốc gia Trọng tâm cốt lõi của chương trình Thế mạnh công nghệ ứng dụng Đầu ra điển hình của sinh viên
USA Sức khỏe hệ sinh thái & Biến đổi khí hậu GIS, Viễn thám, AI dự báo dữ liệu đất Chuyên gia môi trường, nhà quản lý tài nguyên, cố vấn khí hậu.
Úc Chống thoái hóa đất & Nông nghiệp quy mô lớn Cảm biến IOT, Drone, Nông nghiệp chính xác Kỹ sư nông nghiệp công nghệ cao, chuyên gia tư vấn trang trại lớn.
Nhật Bản Vi sinh vật đất & Dinh dưỡng vi mô Tin sinh học, Phân tích gen, Hóa học phân tử Nhà nghiên cứu R&D phân bón sinh học, chuyên gia nông nghiệp nhà kính.
Hàn Quốc Công nghệ sinh học & Xử lý ô nhiễm Công nghệ sinh học phân tử, Kỹ thuật xử lý hóa-lý Chuyên gia phục hồi môi trường đô thị, kỹ sư sinh học.
Trung Quốc An ninh lương thực & Cải tạo đất diện rộng Kỹ thuật công trình đất, Phục hồi sinh học Cán bộ quy hoạch đất đai nhà nước, kỹ sư khắc phục ô nhiễm.
Pháp Nông nghiệp sinh thái & Carbon đất Phân tích phát sinh học, Mô hình sinh thái nông nghiệp Nhà quản lý sinh thái, chuyên gia đánh giá vùng chỉ dẫn địa lý (Terroir).
Bỉ Vật lý cấu trúc đất & Mô hình hóa dòng chảy Mô hình hóa toán học, Kỹ thuật cơ học đất Kỹ sư hệ thống tài nguyên, chuyên gia tư vấn quốc tế (UN, FAO).
Xuất sang Trang tính
Bài học kinh nghiệm cho việc đổi mới chương trình tại Việt Nam
Từ bức tranh toàn cầu, chương trình giảng dạy Khoa học Đất tại Việt Nam có thể rút ra những điều chỉnh chiến lược:
1. Bớt "Hóa học phân bón", tăng "Sinh học đất": Thay vì chỉ dạy sinh viên bón bao nhiêu N-P-K, cần dạy về cách nuôi dưỡng hệ vi sinh vật để đất tự "khỏe", phù hợp xu hướng nông nghiệp tuần hoàn và giảm phát thải.
2. Công nghệ hóa: Đưa GIS, Viễn thám và Quản lý dữ liệu số thành môn học bắt buộc cốt lõi chứ không phải môn tự chọn. Sinh viên ra trường phải biết lập bản đồ đất và đọc dữ liệu cảm biến.
3. Mở rộng cơ hội nghề nghiệp: Chuyển đổi tên gọi hoặc định hướng sang "Khoa học đất và Môi trường" hoặc "Sức khỏe đất" để sinh viên có thể làm việc tại các tập đoàn môi trường, đơn vị kinh doanh tín chỉ Carbon, thay vì bó hẹp trong các viện nông nghiệp truyền thống.
🇻🇳🇻🇳🇻🇳🇻🇳🇻🇳
BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM?
Từ mô hình giảng dạy Khoa học Đất của các quốc gia tiên tiến (Mỹ, Úc, Nhật, Hàn, Trung, Pháp, Bỉ), hệ thống giáo dục đại học tại Việt Nam có thể rút ra những bài học kinh nghiệm xương máu để tái cấu trúc chương trình, chuyển mình từ một ngành học mang tính "truyền thống" sang một ngành "khoa học mũi nhọn".
Dưới đây là 5 bài học cụ thể
🇻🇳
1. Đổi mới Triết lý: Chuyển từ "Dinh dưỡng cây trồng" sang "Sức khỏe hệ sinh thái"
• Thực trạng Việt Nam: Chương trình hiện tại phần lớn vẫn coi đất là "giá thể để bón phân", tập trung quá nặng vào việc tính toán lượng N-P-K để tối đa hóa năng suất cây trồng ngắn hạn.
• Bài học từ Mỹ & Pháp: Cần đưa khái niệm Sức khỏe của đất (Soil Health) và Nông nghiệp sinh thái (Agroecology) thành trục xương sống. Đất phải được giảng dạy như một hệ sinh thái sống.
• Hành động cụ thể: Giảm bớt các môn học thuần hóa chất phân bón hóa học; tăng tỷ trọng các môn về Đa dạng sinh học đất, Tích lũy Carbon trong đất (để chuẩn bị cho thị trường tín chỉ carbon nông nghiệp) và Nông nghiệp tuần hoàn.
2. "Số hóa" và "Công nghệ hóa" bộ công cụ của sinh viên
• Thực trạng Việt Nam: Sinh viên ra trường giỏi kỹ năng phòng thí nghiệm (đo pH, EC, phân tích cơ giới) nhưng thiếu năng lực xử lý dữ liệu lớn hoặc làm việc từ xa.
• Bài học từ Úc & Mỹ: Úc ứng dụng mạnh mẽ nông nghiệp chính xác vì diện tích lớn, Mỹ mạnh về dữ liệu viễn thám. Việt Nam hiện nay có các vùng chuyên canh lớn (Mekong, Tây Nguyên) rất cần công nghệ này.
• Hành động cụ thể: Biến các môn GIS (Hệ thống thông tin địa lý), Viễn thám (Remote Sensing) và Ứng dụng cảm biến trong quản lý đất từ môn tự chọn thành môn học bắt buộc cốt lõi. Sinh viên tốt nghiệp phải biết lập bản đồ số hóa độ phì đất và đọc dữ liệu từ Drone/Vệ tinh.
3. Thiết kế môn học giải quyết "Nỗi đau thời đại" của quốc gia
• Thực trạng Việt Nam: Chúng ta đang đối mặt với xâm nhập mặn nghiêm trọng ở ĐBSCL, xói mòn sạt lở ở miền núi phía Bắc, và thoái hóa đất do thâm canh quá mức ở Tây Nguyên.
• Bài học từ Trung Quốc & Hàn Quốc: Trung Quốc thiết kế môn học cực nặng về xử lý khủng hoảng (sa mạc hóa, nhiễm kim loại nặng); Hàn Quốc mạnh về xử lý ô nhiễm đô thị.
• Hành động cụ thể: Xây dựng các module môn học chuyên đề mang tính thực chiến cao: Kỹ thuật quản lý và sống chung với đất nhiễm mặn, Biện pháp sinh học chống xói mòn đất dốc, và Phục hồi đất nông nghiệp bị suy thoái sinh học.
4. Quốc tế hóa chương trình và tiếp cận liên ngành (Mô hình Bỉ)
• Thực trạng Việt Nam: Ngành Khoa học đất thường bị cô lập trong các trường đại học Nông nghiệp, ít có sự giao thoa với ngành Quản lý tài nguyên nước, Biến đổi khí hậu hay Kinh tế.
• Bài học từ Bỉ (KU Leuven/Ghent): Họ xem khoa học đất là một nhánh của kỹ thuật hệ sinh thái, liên kết chặt chẽ với quản lý nguồn nước (Soil-Water Nexus).
• Hành động cụ thể: Lồng ghép các môn học về Kinh tế học tài nguyên đất và Chính sách/Luật môi trường. Đất không thể tách rời nước, nên cần có môn học chung về cấu trúc dòng chảy và quản lý lưu vực sông.
5. Tái định vị thương hiệu ngành (Rebranding) để thu hút người học
• Thực trạng Việt Nam: Tên gọi "Khoa học Đất" hoặc "Quản lý đất đai" (nhưng thiên về địa chính) đang kém sức hút với thế hệ trẻ vì định kiến "làm nông nghiệp là lội ruộng, vất vả và thu nhập thấp".
• Bài học từ các nước: Họ đổi tên khoa học đất gắn liền với cụm từ "Môi trường", "Trái đất" hoặc "Bền vững" (Ví dụ: Soil, Water, and Environmental Science tại Mỹ).
• Hành động cụ thể: Thay đổi cách truyền thông và định hướng đầu ra. Sinh viên ngành Đất tương lai không chỉ làm việc tại các Viện nông nghiệp, mà sẽ là Chuyên gia tư vấn môi trường cho các tập đoàn, Kỹ sư định giá và quản lý Carbon, hoặc Chuyên viên phát triển bền vững (ESG) của các doanh nghiệp lớn./.

11/06/2026

THỬ BÀN: NGÀNH KHOA HỌC ĐẤT (EARTH SCIENCE) CẦN CÓ SẢN PHẨM CHIẾN LƯỢC GÌ?
PGS.TS Phạm Quang Hà - Phó chủ tịch Hội KH Đất VN
🌾🌿☘️🌱🌳

Cần hiểu: ĐẤT/EARTH/TERRE có 4 Chức năng.
1. Nơi để loài người và muôn loài định cư sinh sống.
Nơi có sự sống ==> Lãnh thổ, đất nước, tổ quốc, thành phố, làng mạc
2. Bảo đảm vòng tuần hoàn của sự sống.
Vòng tuần hoàn các bon và ni tơ (Carbon and Nitrogen Cycle) → Thử xem trong không khí không có nitơ, hoặc nitơ bị rối loạn, CO2 tăng → chết ngay. Cố định các bon (cùng với đại dương, đất giúp cố định các bon và bảo đảm qui trình ổn định khí hậu thế giới.
3. Bảo đảm vòng tuần hoàn nước (H2O).
Không có nước, nước không được lọc hoặc nhiễm bẩn chết ngay. Chu trình quang hợp làm cho rừng và đất điều hòa nước. Ngập úng, xói mòn cũng từ đây mà ra
4. Chức năng dinh dưỡng cây trồng.
Cùng với phản ứng quang hợp, cung cấp nguyên liệu cơ bản khác nuôi sống loài người, vật nuôi và các sinh linh khác.
Chưa kể: Đất là nơi đầu tiên ta khởi hành về với miền mây trắng.
_____________
Để trả lời cho câu hỏi "Ngành khoa học đất phải có sản phẩm chiến lược gì?", chúng ta cần nhìn nhận từ bản chất của ngành: Đây không chỉ là ngành nghiên cứu lý thuyết mà còn là ngành khoa học khoa học liên ngành, ứng dụng giải quyết các bài toán sống còn về của các vùng nông thôn, đô thị, định cư, xây dựng làng mạc, thành phố, an ninh lương thực, biến đổi khí hậu và quản lý tài nguyên bền vững.
Một "sản phẩm chiến lược" của ngành khoa học đất không thuần túy là hàng hóa thương mại thông thường, mà là các giải pháp, công nghệ và hệ thống dữ liệu mang tính định hướng vĩ mô. Các sản phẩm chiến lược này bao gồm:
1. Cơ sở dữ liệu số và Bản đồ số tài nguyên đất (Digital Soil Mapping)
Đây được coi là sản phẩm cốt lõi và có giá trị chiến lược nhất ở cấp độ quốc gia và vùng lãnh thổ.
Bản đồ phân vùng chức năng đất: Xác định rõ vùng nào tối ưu cho trồng trọt (lúa, cây công nghiệp, cây ăn quả), vùng nào cần bảo tồn nghiêm ngặt, vùng nào thuận lợi cho giao thông, làng mạc, đô thị, khu vui chơi giải trí.
Bản đồ cảnh báo suy thoái và ô nhiễm: Dự báo sớm các khu vực có nguy cơ hoang mạc hóa, mặn hóa (như ở Đồng bằng sông Cửu Long), phèn hóa hoặc ô nhiễm kim loại nặng do công nghiệp.
Hệ thống thông tin đất (SIS): Tích hợp công nghệ GIS và viễn thám để cập nhật dữ liệu "sức khỏe" của đất theo thời gian thực, giúp nhà nước đưa ra các Chiến lược sử dụng đất dài hạn.
2. Các quy trình, công nghệ cải tạo và "chữa lành" đất bị suy thoái
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diện tích đất canh tác, định cư bị thu hẹp, các công nghệ phục hồi đất là sản phẩm mang lại giá trị thực tiễn rất cao:
Công nghệ sinh học đất (Soil Biotechnology): Tạo ra các chế phẩm vi sinh vật bản địa giúp cố định đạm, hòa tan lân, kích thích rễ và phân hủy chất hữu cơ nhanh, trả lại độ phì nhiêu tự nhiên cho đất bạc màu. Thuốc chữa bệnh, các vật liệu sinh học mới. Các sản phẩm công nghệ sinh học đất
Giải pháp xử lý ô nhiễm (Bioremediation): Sử dụng thực vật hoặc vi sinh vật để "hút" độc tố, kim loại nặng, hay tồn dư hóa chất bảo vệ thực vật ra khỏi đất bị ô nhiễm từ các làng nghề hoặc khu công nghiệp.
Biện pháp thích ứng biến đổi khí hậu: Quy trình canh tác giữ ẩm, chống xói mòn cho vùng đồi núi (canh tác theo đường đồng mức) và công nghệ giữ ngọt, rửa mặn cho vùng ven biển, chống ngập, giải quyết các vấn đè sụt lún, nước ngọt trong lòng đất.
3. Công nghệ phân bón thế hệ mới và Quy trình dinh dưỡng cây trồng thông minh
Sản phẩm chuyển giao trực tiếp cho ngành công nghiệp sản xuất vật tư nông nghiệp:
Phân bón thông minh (Smart Fertilizers): Các loại phân bón nhả chậm, nhả có kiểm soát (CRF) được thiết kế riêng cho từng loại đất và từng giai đoạn sinh trưởng của cây, giúp giảm tối đa tỷ lệ thất thoát (bay hơi, rửa trôi).
Phần mềm/Ứng dụng quản lý đất thông minh ứng dụng cho nhiều ngành, đặc biệt là nông nghiệp sinh thái, xây dựng công viên, khu giải trí sinh thái.
4. Công nghệ tích lũy Carbon và Chứng chỉ Carbon đất (Soil Carbon Sequestration)
Đây là sản phẩm chiến lược mang xu hướng thời đại trong nền kinh tế xanh:
Quy trình tăng trữ lượng Carbon trong đất: Đất không chỉ để trồng trọt mà còn là "bể chứa" Carbon khổng lồ. Ngành khoa học đất cung cấp các giải pháp kỹ thuật giúp đất giữ lại nhiều Carbon trong đất.
Phương pháp luận và bộ tiêu chuẩn đo lường Carbon đất: Giúp quốc gia hoặc các trang trại lớn định lượng được lượng khí nhà kính đã giảm thiểu, từ đó thương mại hóa thành các Tín chỉ Carbon để bán ra thị trường quốc tế.
Tóm lại: Sản phẩm chiến lược của ngành khoa học đất chính là "Đơn thuốc giải cứu và tối ưu hóa sức khỏe của Đất". Nó chuyển hóa tài nguyên đất từ dạng "khai thác cạn kiệt" sang "tài sản sinh thái bền vững", đảm bảo cho một đất nước, vùng đất thịnh vượng và an toàn, đáng sống. Bảo đảm đầy đủ ít nhất 04 chức năng cơ bản của đất.
PQH.11.06.2026