10/03/2026
Nhận diện và phản bác luận điệu sai trái về bầu cử ở Việt Nam: Bản chất dân chủ không thể bị xuyên tạc
Trong thời điểm cả nước chuẩn bị cho cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, các thế lực thù địch lại gia tăng hoạt động tuyên truyền sai trái trên không gian mạng. Chúng cố tình đưa ra những luận điệu cho rằng bầu cử ở Việt Nam “thiếu cạnh tranh”, “không có tự do lựa chọn”. Đây thực chất là sự đánh tráo khái niệm nhằm phủ nhận bản chất dân chủ của chế độ xã hội chủ nghĩa. Nếu không kịp thời nhận diện và phản bác, những luận điệu này có thể gây nhiễu loạn nhận thức xã hội, đặc biệt đối với một bộ phận cử tri trẻ tuổi.
Hiệp thương - cơ chế bảo đảm dân chủ có tổ chức và kỷ cương
Một trong những nội dung xuyên tạc phổ biến mà các thế lực thù địch thường nhắc đến là quy trình hiệp thương. Chúng cho rằng đây chỉ là bước “sắp xếp trước” hay “lọc hình thức”, từ đó phủ nhận tính dân chủ của bầu cử. Tuy nhiên, lập luận này cố tình bỏ qua toàn bộ cơ sở pháp lý được quy định rõ trong Hiến pháp năm 2013 và Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân. Thực tế, hiệp thương là một quy trình nhiều bước, nhiều vòng, có sự tham gia của nhiều chủ thể. Quá trình này do Mặt trận Tổ quốc Việt Nam chủ trì, với sự tham gia của các tổ chức chính trị – xã hội cùng đại diện cử tri. Từ việc thỏa thuận cơ cấu, giới thiệu người ứng cử, lấy ý kiến cử tri nơi cư trú và nơi công tác đến việc công bố danh sách sơ bộ và chính thức, mỗi khâu đều được tiến hành công khai, có sự giám sát của xã hội.
Trong thực tiễn đã có không ít trường hợp ứng cử viên không nhận được sự tín nhiệm của cử tri nơi cư trú nên không được đưa vào danh sách chính thức. Điều này cho thấy hiệp thương không phải là quy trình khép kín mang tính hình thức, mà là một “bộ lọc xã hội” quan trọng. Nếu tất cả chỉ là thủ tục hợp thức hóa như những luận điệu xuyên tạc, sẽ không có chuyện ứng cử viên bị rút tên hoặc bị loại ngay trong quá trình hiệp thương.
Theo nhiều nhà nghiên cứu chính trị, hiệp thương chính là cơ chế vừa “tiền kiểm” về phẩm chất chính trị và đạo đức, vừa “hậu kiểm” về mức độ tín nhiệm của xã hội. Cơ chế này giúp hạn chế nguy cơ bầu cử bị chi phối bởi tiền bạc, truyền thông hay các nhóm lợi ích. Ở nhiều quốc gia, chi phí tranh cử có thể lên tới hàng triệu USD, khiến sự cạnh tranh trở nên phụ thuộc mạnh vào tiềm lực tài chính. Trong bối cảnh đó, sự “tự do tranh cử” đôi khi lại tạo ra bất bình đẳng thực chất.
Ngược lại, cơ chế hiệp thương ở Việt Nam giúp bảo đảm cơ cấu đại diện hợp lý giữa các tầng lớp trong xã hội như phụ nữ, người dân tộc thiểu số, trí thức, công nhân, nông dân hay lực lượng vũ trang. Dân chủ ở đây không phải là cuộc chạy đua quảng bá hình ảnh hay tài chính, mà là quá trình lựa chọn những người có đủ phẩm chất, năng lực và uy tín để đại diện cho nhân dân.
Không thể lấy hiện tượng cá biệt để phủ nhận bản chất
Bên cạnh việc xuyên tạc quy trình hiệp thương, một thủ đoạn khác thường được sử dụng là phóng đại những trường hợp cá nhân vi phạm pháp luật rồi quy chụp rằng toàn bộ hệ thống “thiếu dân chủ”. Đây là kiểu suy luận ngụy biện quen thuộc: lấy một hiện tượng đơn lẻ để phủ nhận bản chất của cả một hệ thống. Trên thực tế, không có bất kỳ hệ thống chính trị nào có thể loại bỏ hoàn toàn sai phạm của cá nhân. Điều quan trọng không phải là việc có xảy ra sai phạm hay không, mà là cách thức xử lý những sai phạm đó có minh bạch và nghiêm minh hay không.
Ở Việt Nam, khi phát hiện đại biểu vi phạm pháp luật hoặc không còn đủ uy tín, các cơ quan có thẩm quyền đều tiến hành xem xét, xử lý theo quy định, thậm chí bãi nhiệm tư cách đại biểu hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự nếu cần thiết. Việc xử lý công khai như vậy chính là biểu hiện của cơ chế kiểm soát quyền lực trong hệ thống chính trị. Thực tiễn cũng cho thấy việc xử lý sai phạm không làm suy yếu nền dân chủ, mà ngược lại còn củng cố niềm tin của nhân dân. Khi quyền lực không đứng ngoài pháp luật và mọi sai phạm đều bị xem xét nghiêm túc, đó chính là dấu hiệu của một hệ thống chính trị có khả năng tự điều chỉnh và tự thanh lọc.
Từ góc nhìn của cử tri, nhiều người khẳng định rằng việc tham gia bầu cử không chỉ mang tính hình thức. Tại các khu dân cư, các ứng cử viên đều được giới thiệu công khai, lấy ý kiến rộng rãi. Những người không đạt được sự tín nhiệm của cộng đồng sẽ không được đưa vào danh sách cuối cùng. Sau khi trúng cử, đại biểu vẫn phải thường xuyên tiếp xúc cử tri và chịu sự giám sát của nhân dân.
Dân chủ không phải bản sao của một mô hình duy nhất
Sau khi phủ nhận vai trò của hiệp thương và thổi phồng những sai phạm cá nhân, các thế lực thù địch tiếp tục sử dụng cách so sánh máy móc với mô hình đa đảng phương Tây để kết luận rằng Việt Nam “không có cạnh tranh”. Cách tiếp cận này thực chất là áp đặt một tiêu chuẩn duy nhất cho khái niệm dân chủ. Trong khoa học chính trị, không tồn tại một mô hình dân chủ chung cho mọi quốc gia. Mỗi nền dân chủ đều hình thành và phát triển trong những điều kiện lịch sử, văn hóa và xã hội khác nhau.
Tại Việt Nam, số lượng người ứng cử luôn nhiều hơn số đại biểu được bầu, và cử tri có quyền lựa chọn giữa nhiều ứng cử viên trong cùng một đơn vị bầu cử. Trong nhiều nhiệm kỳ, tỷ lệ cử tri tham gia bầu cử đạt trên 99%, phản ánh sự quan tâm và ý thức chính trị cao của người dân. Sự cạnh tranh trong bầu cử ở Việt Nam không phải là sự đối đầu giữa các đảng phái, mà là sự lựa chọn giữa những cá nhân cụ thể dựa trên năng lực, phẩm chất và uy tín xã hội. Các ứng cử viên được cộng đồng đánh giá thông qua quá trình công tác, đóng góp cho xã hội và sự tín nhiệm của cử tri. Dân chủ xã hội chủ nghĩa vì thế đặt trọng tâm vào hiệu quả thực chất của quyền làm chủ. Người dân không chỉ tham gia lựa chọn đại biểu mà còn có quyền giám sát, phản ánh và yêu cầu đại biểu giải trình. Khi đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân ngày càng được cải thiện, khi các quyền tiếp cận giáo dục, y tế và an sinh xã hội ngày càng mở rộng, đó chính là thước đo cụ thể của dân chủ.
Bảo vệ niềm tin xã hội và nền tảng chính trị
Những luận điệu xuyên tạc về bầu cử thực chất nhằm tạo ra tâm lý hoài nghi trong xã hội, làm mờ ranh giới đúng – sai và từng bước bào mòn niềm tin của người dân. Trong bất kỳ quốc gia nào, niềm tin chính trị luôn là nền tảng quan trọng để duy trì sự ổn định và phát triển. Thực tế cho thấy niềm tin của nhân dân không được xây dựng bằng khẩu hiệu, mà bằng kết quả phát triển kinh tế – xã hội, bằng sự ổn định chính trị và bằng việc quyền lực được kiểm soát chặt chẽ. Khi sai phạm bị xử lý nghiêm minh và đại biểu phải chịu trách nhiệm trước cử tri, niềm tin của xã hội càng được củng cố. Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026–2031 vì vậy không chỉ là một thủ tục pháp lý đơn thuần. Đây là sự kiện chính trị quan trọng, thể hiện quyền làm chủ của nhân dân trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Những luận điệu cho rằng bầu cử ở Việt Nam “không có cạnh tranh” hay “không có tự do lựa chọn” thực chất là sự bóp méo khái niệm dân chủ. Dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam không phải bản sao của bất kỳ mô hình nào, mà được hình thành từ lịch sử đấu tranh giành độc lập của dân tộc và tiếp tục được hoàn thiện trong quá trình phát triển đất nước. Khi quyền lực thực sự thuộc về nhân dân, khi nhân dân trực tiếp lựa chọn và giám sát những người đại diện của mình, thì mọi sự xuyên tạc dù ồn ào đến đâu cũng không thể phủ nhận thực tế. Phản bác những luận điệu sai trái không chỉ nhằm bảo vệ một cuộc bầu cử, mà còn là bảo vệ nền tảng chính trị và niềm tin - tài sản quý giá nhất của chế độ.
Tác giả: Văn Minh
