18/10/2026
HÔM NAY, VIỆT NAM BƯỚC VÀO MỘT THỊ TRƯỜNG 630 TỶ USD SAU 14 NĂM VÀ 21 VÒNG ĐÀM PHÁN !
Hôm nay, 18/10/2026, tại Hà Nội, Việt Nam đã bước vào một cánh cửa mà phải mất 14 năm mới mở ra được, Hiệp định thương mại tự do với khối EFTA gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein chính thức được ký kết.
Với nhiều người, đó chỉ là một dòng tin ngoại giao. Nhưng đằng sau cây bút ký là 21 vòng đàm phán chính thức, kéo dài từ phiên đầu tiên năm 2012 đến tận hôm nay.
Hành trình ấy không thẳng tắp. Sau 16 phiên đàm phán, tiến trình chậm lại rồi tạm đình trệ vì những vướng mắc kỹ thuật lớn về sở hữu trí tuệ, mua sắm công, dịch vụ và đầu tư. Đến ngày 8/9/2025 tại Geneva, hai bên cùng quyết định khởi động lại.
Thêm 5 phiên đàm phán tăng tốc, và ngày 2/7/2026, hai bên ra Tuyên bố chung kết thúc đàm phán. Một cánh cửa tưởng đã khép lại được mở ra bằng kiên trì và quyết tâm chính trị.
Phía sau cánh cửa ấy là một thị trường rất đặc biệt. Bốn nước EFTA chỉ có khoảng 15 triệu dân nhưng nhập khẩu hàng hóa khoảng 630 tỷ USD mỗi năm, trong khi hàng Việt mới chiếm 0,65% tổng nhập khẩu của khối.
Năm 2025, thương mại hai chiều đạt khoảng 4,8 tỷ euro, Việt Nam xuất siêu khoảng 2,5 tỷ euro, gấp nhiều lần mức 0,5 tỷ euro của một thập kỷ trước. Thủy sản đạt trên 52 triệu USD, giày dép trên 49 triệu USD, máy tính và linh kiện điện tử trên 40 triệu USD, dệt may trên 26 triệu USD. Với thị phần khiêm tốn như vậy, mỗi điểm phần trăm tăng thêm đều là một khoản rất lớn.
Với doanh nghiệp, hiệp định mở ra lợi thế rõ ràng. EFTA cam kết xóa bỏ hoàn toàn thuế nhập khẩu cho hàng công nghiệp và thủy sản Việt Nam khi hiệp định có hiệu lực, giúp tôm, cá tra, giày dép, dệt may, linh kiện điện tử có thêm sức cạnh tranh so với đối thủ chưa có FTA với khối.
Hai bên lại bổ trợ chứ không cạnh tranh trực tiếp, Việt Nam bán thủy sản, giày dép, điện tử, EFTA bán dược phẩm, máy móc chính xác, hóa chất. Đây cũng là thị trường khó tính, với quy tắc xuất xứ nghiêm ngặt và tiêu chuẩn kiểm dịch, an toàn thực phẩm cao bậc nhất thế giới.
Ưu đãi thuế chỉ thành hiện thực khi doanh nghiệp chuẩn hóa hồ sơ, truy xuất nguồn gốc, sản xuất sạch hơn. Nhưng chính điều đó cũng là cơ hội nâng tầm, vì doanh nghiệp đủ chuẩn vào Thụy Sĩ, Na Uy sẽ đủ chuẩn đi tiếp nhiều thị trường khác.
Với người dân, câu chuyện gần hơn. Thuế giảm có thể giúp thuốc, thiết bị y tế, cá hồi Na Uy, dụng cụ cơ khí chính xác có thêm lựa chọn với giá dễ chịu hơn. Dòng vốn từ khối này, riêng Thụy Sĩ đã đăng ký khoảng 1,9 tỷ USD với 206 dự án, Na Uy 62 dự án với hơn 201 triệu USD, sẽ tạo thêm việc làm và cơ hội học hỏi tại các công ty công nghệ, năng lượng sạch, dược phẩm.
Khi nhà máy trúng đơn hàng đi EFTA, người công nhân có thêm việc ổn định, và khi nhà máy xử lý chất thải, truy xuất nguồn gốc tốt hơn để đạt chuẩn, môi trường sống và thực phẩm quanh mình cũng sạch hơn. Dĩ nhiên cũng có áp lực, khi một số sản phẩm nội địa phải cạnh tranh với hàng nhập khẩu thương hiệu mạnh, và đó là lý do cần chuẩn bị từ sớm.
Hiệp định này còn là mảnh ghép quan trọng trong bản đồ rộng hơn. Cùng với EVFTA và UKVFTA, nó giúp Việt Nam kết nối trọn vẹn với khu vực châu Âu và nâng tổng số FTA lên 18, giúp nền kinh tế bớt phụ thuộc vào một vài thị trường lớn trong lúc thương mại toàn cầu nhiều biến động.
Một chữ ký chỉ mất vài giây, nhưng giá trị thật nằm ở những năm sau đó. Sau 14 năm chờ đợi, điều quan trọng không phải là thời điểm ký, mà là doanh nghiệp, người lao động và người tiêu dùng Việt Nam biết nắm lấy cánh cửa vừa mở để từ 0,65% bước lên một vị trí xứng tầm hơn.
