10/12/2026
Promovohet vepra madhore historike “Illyricum Sacrum” në Hartsdale, New York
Më 11 Tetor, 2026, në Qendrën Kulturore “Nënë Tereza”, në Hartsdale, Westchester County, New York, morëm pjesë, si përfaqësues të Shoqatës Shqiptaro-Amerikane “Skenderbej” Inc., në një aktivitet të veçantë me rëndësi historike, kulturore dhe kombëtare.
Në këtë veprimtari, u promovua vepra madhore historike “Illyricum Sacrum”, e përbërë nga tri vëllime, të cilat trajtojnë dioqezat, qendrat kishtare dhe historinë e tyre, e shkruar në latinisht dhe e përkthyer nga Luket Hasaj dhe Giorgio Nalin. Veprimtaria u organizua nga Federata Pan-Shqiptare “Vatra”, në bashkëpunim me Qendrën Kulturore “Nënë Tereza”.
“Illyricum Sacrum”, përbën një burim të rëndësishëm historik për hulumtimin e emërtimeve gjeografike, kishave të lashta, dioqezave, peshkopëve katolike dhe figurave të tjera të rëndësishme të historisë kishtare në trevat e Ballkanit Perëndimor. Nisma për hartimin e saj u ndërmor nga tre historianë jezuitë: Filippo Riceputi, Daniele Farlati dhe bashkëpunëtori i tij, Jacopo Coleti. Ajo ështe botuar në 8 vëllime dhe përmbledh vitet 1751-1819.
Informacioni i përfshirë në këtë vepër, mbetet i panjohur për një pjesë të konsiderueshme të publikut shqiptar. Përmes dokumenteve, emërtimeve gjeografike dhe dëshmive historike, ajo ndihmon në ndriçimin e historisë së trojeve iliro-arbërore dhe të popullsisë që ka jetuar në to. Disa prej këtyre emërtimeve historike njihen dhe përdoren edhe sot.
Në këtë veprimtari mbajtën kumtesa gazetari i shquar i “Zërit të Amerikës”, z. Frank Shkreli; studiuesi Dr. Paulin Marku; historiani z. Zef Ujkaj; aktivisti i njohur dhe bashkëthemeluesi i “Alblibris”, Dr. Pashko Camaj e të tjerë.
Në kumtesat e tyre, folësit theksuan rëndësinë e jashtëzakonshme të veprës “Illyricum Sacrum” për njohjen e historisë së Kishës dhe të jetës në trojet iliro-arbërore. U shpjegua rreth lidhjeve të klerikëve shqiptarë dhe Vatikanit, zhvillimeve shoqërore e kulturore të kohës, si dhe dokumenteve të cilat hedhin dritë mbi marrëdhëniet e shqiptarëve me Selinë e Shenjtë. Një vend të veçantë zuri gjithashtu edhe korrespondenca e heroit tonë kombëtar, Gjergj Kastrioti Skënderbeu me papët dhe princër të tjerë të kohës, të trajtuara në vepër.
Fjala iu dha edhe përkthyesit, z. Luket Hasaj, i cili foli rreth rëndësisë së kësaj vepre në dokumentimin e autoktonisë dhe të vazhdimësisë historike iliro-shqiptare, punës së jashtëzakonshme të bërë në përkthimin nga gjuha latinisht dhe sjelljen e kësaj vepre me vlera të mëdha historike në duart e lexuesve.
Në përfundim të aktivitetit, të pranishmit, shkëmbyen mendime mes njeri-tjetrit. Bashkëbisedimet, krijuan një atmosferë të ngrohtë e miqësore dhe e shndërruan këtë veprimtari në një ngjarje me vlera të veçanta kulturore, historike dhe kombëtare.
Aktiviteti u drejtua me profesionalizëm nga Dr. Sokol Paja, Editor i gazetës “Dielli”, organ i Federatës Pan-Shqiptare “Vatra”.
Promovimi i veprës “Illyricum Sacrum” ose “Iliria e Shenjtë”, përbën një kontribut të çmuar në njohjen, ruajtjen dhe përcjelljen e trashëgimisë historike e kulturore shqiptare tek brezat e sotëm dhe ata që do të vijnë.
Shoqata Shqiptaro-Amerikane “Skenderbej” Inc.
Staten Island, NY
11 Tetor, 2026