Tanzania Youth Empowerment Forum

07/07/2025

HALISO ni taasisi isiyo ya kiserikali inayojikita katika kuhimiza na kulinda haki za binadamu kwa kuzingatia misingi ya usawa, uwajibikaji na mshik**ano wa kijamii. HALISO inatekeleza programu mbalimbali zenye lengo la kuhakikisha upatikanaji wa haki kwa watu wote, hususan wanawake, watoto, watu wenye ulemavu na makundi mengine maalum ambayo mara nyingi hukabiliwa na changamoto ya kutopewa kipaumbele katika jamii.

Kupitia utoaji wa elimu ya kisheria, huduma za ushauri na msaada wa kisheria, HALISO inahamasisha jamii kushiriki katika mchakato wa kujenga mifumo jumuishi ya haki inayomhusisha kila mtu bila ubaguzi. HALISO pia inashirikiana na wadau mbalimbali wa maendeleo ili kuhakikisha kuwa sauti za makundi yaliyoko pembezoni zinasikika na kufanyiwa kazi.

Katika kuadhimisha Sikukuu ya 7⃣7⃣ SabaSaba, HALISO inawatakia Watanzania wote heri ya sikukuu hii muhimu ya kihistoria, tukiendelea kushik**ana kwa ajili ya haki, usawa na maendeleo jumuishi kwa wote.

07/07/2025

Leo tarehe 7 Julai, tunasherehekea Siku ya Lugha ya Kiswahili Duniani, tukitambua nafasi ya Kiswahili k**a lugha ya mshik**ano, haki, na maendeleo.

Kwa sisi HALISO k**a Kituo cha Msaada wa Sheria Hanang – Kiswahili si tu lugha ya mawasiliano, bali ni daraja linalowaunganisha wananchi na haki zao. Kupitia Kiswahili, tunaweza kufikisha elimu ya kisheria kwa kila mmoja bila vikwazo vya lugha.

Tunatambua kuwa ili haki itendeke kwa usawa, wananchi ni lazima waielewe. Ndiyo maana tunaendelea kutumia Kiswahili kufafanua sheria, kutoa msaada wa kisheria, na kuhamasisha haki kwa wote – hususan watoto, watu wenye ulemavu, na makundi maalum.

Tunakuhamasisha: Zungumza Kiswahili, enea na haki zako!
Kiswahili ni chombo cha ukombozi, maendeleo na mshik**ano wa kijamii.

HALISO – Tunasimama na Haki, tunatangaza Kiswahili!

Heri ya Siku ya Kiswahili Duniani!

15/06/2025

12/06/2025

Madhara ya ajira kwa watoto pamoja na sheria zinazomlinda mtoto dhidi ya ajira

---

📌 Madhara ya Ajira kwa Watoto

1. KUKOSA ELIMU

Watoto wanaofanya kazi hukosa muda wa kwenda shule, hali inayowanyima haki ya msingi ya kupata elimu na kujiendeleza kimaisha.

2. MADHARA YA KIMWILI NA KIAKILI

Ajira ngumu na zisizo salama huwafanya watoto kupata majeraha, uchovu mkubwa, na hata madhara ya kudumu kiafya. Pia, hulazimika kukomaa mapema kihisia kwa sababu ya mazingira ya kazi yasiyo rafiki.

3. UNYONYAJI NA UNYANYASAJI

Watoto huwekwa katika mazingira ya kazi yanayowanyima stahili zao, wakiwa hawana uwezo wa kujitetea dhidi ya manyanyaso au ukatili wa waajiri.

4. KUPOTEZA UTOTO WAO

Watoto hukosa nafasi ya kucheza, kujifunza kwa njia ya michezo, na kukua katika mazingira ya upendo na utunzaji.

5. MZUNGUKO WA UMASKINI

Kukosa elimu na stadi za maisha huwasababisha waendelee kuwa maskini hata wanapokuwa watu wazima, hivyo kurithisha umaskini huo kizazi hadi kizazi.

---

⚖️SHERIA ZINAZOMLINDA MTOTO DHIDI YA AJIRA

1. Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania (1977)

Ibara ya 11 na 26, inatambua haki ya mtoto kupata malezi bora na kuishi katika mazingira salama, ikiwemo kuwalinda dhidi ya ajira hatarishi.

2. Sheria ya Mtoto Na. 21 ya Mwaka 2009*

Inakataza ajira yoyote kwa mtoto aliye chini ya miaka 14. Ajira kwa watoto wenye umri wa miaka 14–18 inaruhusiwa tu ikiwa si ya madhara kwa afya, maendeleo, au elimu ya mtoto.

3. Sheria ya Ajira na Mahusiano Kazini (Employment and Labour Relations Act, 2004)

- Inakataza ajira ya watoto chini ya miaka 14. Pia inasisitiza mazingira salama kwa watoto walio kwenye mafunzo au kazi nyepesi zisizoathiri maendeleo yao.

4. Mikataba ya Kimataifa

Mkataba wa ILO Na. 138: Unahusu umri wa chini wa kuruhusiwa kufanya kazi.

Mkataba wa ILO Na. 182: Unapiga marufuku aina mbaya zaidi za ajira kwa watoto.

Mkataba wa Haki za Mtoto (UNCRC): Unatambua haki ya mtoto kulindwa dhidi ya unyonyaji wa kazi.

07/06/2025

HALISO inawatakia Watanzania wote heri ya Sikukuu ya Eid Al-Adha. Sikukuu hii ikawe yenye amani na furaha.

03/06/2025

Wasaidizi wa sheria kutoka *HALISO* wakiwa katika kikao cha kutoa *elimu ya ukatili wa kijinsia* kwa *kikundi cha kinamama* wa kijiji cha *Miyng'enyi,* kata ya Gehandu, kupitia mradi wa *"SAUTI YA MWANAMKE"* unaofadhiliwa na *LSF, EU na Enabel.*

Katika kikao hiki, tulishirikiana kwa karibu na:
👮‍♀️ Polisi kutoka *Dawati la Jinsia,*
🧑‍⚕️ *Afisa Ustawi wa Jamii,*
👥 pamoja na *Watendaji wa Vijiji na Kata.*

Washiriki walielimishwa kuhusu:
✅ Aina na madhara ya ukatili wa kijinsia
✅ Namna ya kuripoti matukio ya ukatili
✅ Msaada wa kisheria na kijamii unaopatikana
✅ Umuhimu wa mwanamke kushiriki katika nafasi za uongozi na maamuzi

Tunaendelea kujenga jamii yenye *usawa wa kijinsia*, haki, na usalama kwa wote.

*Sauti ya Mwanamke ni Sauti ya Mabadiliko!*

29/05/2025

Kumiliki mali ni haki ya msingi ya binadamu na nguzo muhimu ya usawa wa kijinsia. Wanawake wanapomiliki ardhi wanapata uwezo wa kufanya maamuzi, kujitegemea kiuchumi, na kushiriki kikamilifu katika maendeleo ya familia na jamii.

https://whatsapp.com/channel/0029VbAa1m35kg7CTsRZoz06

27/05/2025

SHERIA ZA KODI NA TAASISI ZINAZOHUSIKA NCHINI TANZANIA

Kodi ni chanzo kikuu cha mapato kwa serikali ya Tanzania. Kupitia kodi, serikali huweza kugharamia huduma muhimu k**a elimu, afya, miundombinu, na usalama. Ili kuhakikisha kuwa ukusanyaji wa kodi unafanyika kwa ufanisi, kwa haki na kwa mujibu wa sheria, Tanzania imeweka mfumo wa kisheria unaojumuisha sheria mbalimbali za kodi pamoja na taasisi maalum zinazohusika na usimamizi, ukusanyaji, na utoaji wa haki katika masuala ya kodi. Somo hili linachambua kwa kina sheria kuu za kodi na taasisi muhimu zinazohusika na mfumo wa kodi nchini Tanzania.

---

1. SHERIA KUU ZA KODI TANZANIA

1.1 Sheria ya Usimamizi wa Kodi (Tax Administration Act, 2015)
Sheria hii inaweka utaratibu wa pamoja wa usimamizi wa kodi zote. Inasimamia:

* Usajili wa walipakodi (TIN)
* Uwasilishaji wa ritani za kodi (Tax Returns)
* Ukadiriaji wa kodi
* Ukaguzi wa kodi (tax audits)
* Ushughulikiaji wa pingamizi na rufaa
* Utozaji wa adhabu na riba
* Haki na wajibu wa mlipakodi

1.2 Sheria ya Kodi ya Mapato (Income Tax Act, 2004)
Inasimamia kodi kutoka katika mapato ya watu binafsi, taasisi na kampuni. Kodi zinazojumuishwa ni:

* Kodi ya mapato ya ajira (PAYE)
* Kodi ya faida ya biashara
* Kodi ya mapato ya upangishaji
* Kodi ya mapato ya vyanzo vya nje.

Sheria hii pia inahusisha vipunguzi, misamaha ya kodi, na mfumo wa kodi ya zuio (withholding tax).

1.3 Sheria ya Kodi ya Ongezeko la Thamani (VAT Act, 2014)
Sheria hii hutekeleza kodi ya ongezeko la thamani kwa bidhaa na huduma. Mambo muhimu ni:

* Kiwango cha kawaida cha VAT ni 18%
* Bidhaa na huduma zingine zina kiwango cha 0% au zimesamehewa kabisa
* Usajili wa VAT ni wa lazima kwa wafanyabiashara wenye mapato yanayozidi kiwango fulani kwa mwaka

1.4 Sheria ya Kodi ya Mafao (Excise (Management and Tariff) Act)
Sheria hii hutoza kodi ya ziada kwa bidhaa k**a pombe, sigara, mafuta n.k. Lengo ni:

* Kudhibiti matumizi ya bidhaa zinazodhuru afya
* Kuongeza mapato ya serikali kwa bidhaa zisizo za lazima

1.5 Sheria ya Rufaa za Kodi (Tax Revenue Appeals Act, 2000)
Sheria hii huanzisha mfumo wa kushughulikia migogoro ya kodi kupitia:

* Baraza la Rufaa za Kodi (TRAB)
* Mahak**a ya Rufaa ya Kodi (TRAT)

---

2. TAASISI MUHIMU ZA KODI NCHINI TANZANIA

2.1 Mamlaka ya Mapato Tanzania (TRA)
Imeanzishwa chini ya Sheria ya TRA ya 1995. Majukumu yake ni:

* Kukusanya mapato ya kodi na yasiyo ya kodi
* Kusimamia sheria zote za kodi
* Kusajili walipakodi
* Kutoa elimu kwa walipakodi
* Kuendeleza mifumo ya malipo ya kisasa
* Kupendekeza sera za kodi na kufanya tafiti

2.2 Baraza la Rufaa za Kodi (TRAB)
Ni chombo cha kisheria kinachosikiliza rufaa kutoka kwa walipakodi waliopinga maamuzi ya TRA. Majukumu yake ni:

* Kushughulikia mashauri ya awali ya kodi
* Kuhakikisha haki inapatikana kupitia ushahidi na sheria

2.3 Mahak**a ya Rufaa ya Kodi (TRAT)
Ni mahak**a ya ngazi ya juu inayosikiliza rufaa dhidi ya maamuzi ya TRAB. Majukumu yake ni:

* Kufanya mapitio ya rufaa kwa kina zaidi
* Kutoa uamuzi wa mwisho wa kiutawala kabla ya kwenda Mahak**a Kuu

2.4 Wizara ya Fedha na Mipango
Majukumu yake ni:

* Kutunga sera za kodi kupitia bajeti ya taifa
* Kuandaa na kuwasilisha miswada ya sheria za kodi bungeni
* Kusimamia utekelezaji wa mapato ya serikali
* Kufanya tathmini ya kodi na mikataba ya kikodi

2.5 Bunge la Jamhuri ya Muungano wa Tanzania
Majukumu yake ni:

* Kutunga sheria za kodi
* Kupitisha bajeti ya serikali
* Kusimamia TRA kupitia k**ati za Bunge
* Kufuatilia utekelezaji wa sheria na sera za kodi

---

Mwisho kabisa ni vyema kufahamu kuwa mfumo wa kodi Tanzania umejengwa juu ya misingi ya kisheria na taasisi madhubuti. Kila taasisi ina jukumu maalum katika kuhakikisha kuwa kodi zinakusanywa kwa ufanisi, haki na uwazi. TRA husimamia utekelezaji wa sheria, wakati TRAB na TRAT hutoa haki kwa walipakodi katika migogoro ya kodi. Wizara ya Fedha na Bunge vinahakikisha kuwa sera na sheria zinaendana na mazingira ya uchumi wa nchi. Ili kuimarisha mfumo huu, elimu ya kodi, uwazi, matumizi ya teknolojia, na ushirikiano kati ya taasisi ni mambo ya msingi. Mfumo huu wa kodi ukisimamiwa ipasavyo, unaweza kuwa kichocheo kikubwa cha maendeleo ya taifa.

Imeandaliwa na;
Duncan Dominick