27/06/2026
BASINA VE KAMUOYUNA
Bugün burada, Batman’da bir bakım ve rehabilitasyon merkezinde ortaya çıkan ve kamuoyunun vicdanını derinden yaralayan görüntüler karşısında sessiz kalmamak için açıklama yapıyoruz.
Kamuoyuna yansıyan görüntülerde, bakım ve koruma altında bulunan engelli bir bireyin yere yatırıldığı, fiziksel şiddete maruz bırakıldığı, sürüklendiği ve insan onuruyla bağdaşmayacak muamelelere uğradığı görülmektedir. Korunması gereken bir insanın, bakımından sorumlu kişiler tarafından şiddet gördüğüne ilişkin bu görüntüler yalnızca bir kurumda yaşandığı iddia edilen münferit bir olay olarak değerlendirilemez.
Bu görüntüler, engelli bireylerin bakım kurumlarında maruz kalabildiği şiddeti, denetim eksikliklerini ve insan hakları ihlallerini tüm açıklığıyla gözler önüne sermektedir.
Daha da önemlisi, bu olay bizlere bir kez daha hatırlatmaktadır ki; engelli bireylere yönelik şiddet, ihmal ve kötü muamele yalnızca sosyal hizmetler alanının değil, doğrudan insan haklarının, ceza hukukunun ve adalet sisteminin konusudur.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 17. maddesi açıktır:
“Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz; kimse insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz.”
Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi’nin 15. ve 16. maddeleri de engelli bireylerin işkenceye, zalimane, insanlık dışı veya aşağılayıcı muameleye karşı korunmasını devletlere açık bir yükümlülük olarak yüklemektedir.
Bu nedenle Batman’da ortaya çıkan görüntüler, yalnızca bakım hizmetlerinin niteliği açısından değil; işkence ve kötü muamele yasağı, insan onurunun korunması ve devletin koruma yükümlülüğü bakımından da son derece ciddi iddialar içermektedir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde konuya ilişkin verilen soru önergesi bu nedenle son derece meşru ve gerekli bir parlamenter denetim girişimidir.
Ancak ne yazık ki bu süreçte yapılan bazı açıklamalar da kamu vicdanında derin bir rahatsızlık yaratmıştır.
Özellikle geçmişte Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Bakan Yardımcılığı görevinde bulunmuş, hukukçu, milletvekili ve aynı zamanda engelli bir birey olan Sayın Fatma Öncü’nün engelli bireylere ve ailelerine ilişkin kullandığı ifadeler, yaşanan hak ihlallerinin sorumluluğunu kamu otoritelerinden uzaklaştıran ve ailelerin üzerine yıkan bir yaklaşım izlenimi yaratmıştır.
Oysa biz biliyoruz ki;
Bu ülkede aileler yıllardır yetersiz destek mekanizmalarına rağmen büyük bir fedakârlıkla bakım yükünü omuzlamaktadır.
Bu ülkede binlerce anne ve baba her gün “Bizden sonra çocuğumuza ne olacak?” sorusuyla yaşamaktadır.
Bu ülkede bakım kurumlarında yaşanan ihmaller, kötü muameleler ve denetimsizlikler nedeniyle hayatını kaybeden, zarar gören ve sesi duyulmayan çok sayıda engelli birey olmuştur.
Niğde’de, Bakırköy’de, Büyükçekmece’de, Beylikdüzü’nde ve ülkenin farklı bölgelerinde yaşanan olaylar hafızalarımızdadır.
Bugün Batman’dan gelen görüntüler de aynı nedenle yalnızca bireysel sorumlulukları değil, kurumsal sorumluluğu ve devletin koruma yükümlülüğünü de tartışmayı zorunlu kılmaktadır.
Bu ülkede sorun aileler değildir.
Sorun; erişilebilir olmayan kentlerdir.
Sorun; bağımsız yaşamı desteklemeyen sosyal politikalardır.
Sorun; yetersiz ve etkin biçimde denetlenmeyen bakım hizmetleridir.
Sorun; engelli bireyleri hak sahibi yurttaşlar olarak görmek yerine korunması gereken pasif nesneler olarak değerlendiren anlayıştır.
Engelli bireylerin yaşadığı her hak ihlalinde sorumluluğu ailelere yüklemek, sosyal devlet ilkesini ve kamu makamlarının yükümlülüklerini görünmez kılmaktadır.
Türkiye Barolar Birliği Engelli Hakları Komisyonu olarak buradan açıkça ifade ediyoruz:
Batman’daki bakım merkezinde ortaya çıkan görüntüler ve iddialar, işkence ve kötü muamele yasağı bakımından etkili, bağımsız, tarafsız ve şeffaf biçimde soruşturulmalıdır.
Sorumluluğu bulunan kişiler hakkında gerekli adli ve idari işlemler gecikmeksizin yürütülmelidir.
Olayın yalnızca bireysel sorumlular bakımından değil, denetim yükümlülüğünü yerine getirmeyen kurumlar yönünden de araştırılması sağlanmalıdır.
Bakım ve rehabilitasyon merkezlerine ilişkin denetim mekanizmaları yeniden gözden geçirilmeli; engelli bireylerin şiddetten, istismardan ve kötü muameleden korunmasını sağlayacak etkili önlemler alınmalıdır.
Engelli bireyleri ve ailelerini hedef alan, inciten ve damgalayan söylemler terk edilmelidir.
Kamu gücünü kullanan herkes, kullandığı dilin milyonlarca engelli bireyin yaşamını doğrudan etkilediğinin bilinciyle hareket etmelidir.
Bugün buradan bir kez daha hatırlatıyoruz:
İşkence yasağı mutlak bir haktır.
İnsan onuru dokunulmazdır.
Engellilerin hakları pazarlık konusu değildir.
Engelliler ve aileleri bu ülkenin eşit yurttaşlarıdır.
Türkiye Barolar Birliği Engelli Hakları Komisyonu olarak engelli bireylerin insan haklarının, adalete erişim hakkının ve insan onurunun savunucusu olmaya devam edeceğiz.
Kamuoyuna saygıyla duyurulur.
Türkiye Barolar Birliği
Engelli Hakları Komisyonu
