08/06/2026
[English below] 8 มิถุนายน วันมหาสมุทรโลก | ปกป้องทะเล ปกป้องผู้คน
ระบบนิเวศสีน้ำเงิน (Blue Ecosystem) ครอบคลุมพื้นที่กว่าสามในสี่ของโลก เป็นทั้งแหล่งอาหารของผู้คนนับพันล้าน กลไกสำคัญในการควบคุมสภาพภูมิอากาศ และบ้านของความหลากหลายทางชีวภาพอันน่าทึ่ง
การปกป้องทะเลจึงไม่ได้หมายถึงการปกป้องธรรมชาติเพียงอย่างเดียว หากยังหมายถึงการปกป้องวิถีชีวิตของชุมชนชายฝั่ง ชาวประมงพื้นบ้าน ชนพื้นเมือง และผู้คนทุกคนที่มีชีวิตผูกพันกับทะเลมาอย่างยาวนาน
30×30 คืออะไร และทำไมจึงสำคัญ
ในปี 2022 เกือบ 200 ประเทศทั่วโลกได้ให้คำมั่นครั้งสำคัญภายใต้กรอบงานความหลากหลายทางชีวภาพโลกคุนหมิง-มอนทรีออล (Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework) ว่าจะอนุรักษ์พื้นที่บก แหล่งน้ำในแผ่นดิน ชายฝั่ง และทะเลอย่างน้อย 30% ของโลกให้ได้ภายในปี 2030
อย่างไรก็ตาม ความสำเร็จของเป้าหมาย 30×30 ไม่อาจวัดได้จากตัวเลขที่เพิ่มขึ้นของพื้นที่อนุรักษ์แต่เพียงอย่างเดียว แต่ต้องตั้งคำถามให้ลึกกว่านั้นว่าพื้นที่อนุรักษ์ที่เกิดขึ้นมีที่มาอย่างไร ใครมีส่วนร่วมในกระบวนการนั้นบ้าง ใครต้องแบกรับต้นทุนหรือผลกระทบที่เกิดขึ้น และมีการกระจายผลประโยชน์อย่างเป็นธรรมหรือไม่
เมื่อพื้นที่อนุรักษ์ไม่ได้เกิดขึ้นจาก “พื้นที่ว่างเปล่า ”
งานวิจัยในวารสาร Nature Communications โดย Javier Fajardo, Chris Sandbrook และคณะ ชี้ให้เห็นว่า การขยายพื้นที่อนุรักษ์ให้ถึง 30% จะส่งผลกระทบต่อผู้คนจำนวนมหาศาล
งานวิจัยนี้เปรียบเทียบแนวทางการขยายพื้นที่อนุรักษ์ 3 รูปแบบ ได้แก่ (1) แนวทางที่เน้นความหลากหลายทางชีวภาพ (2) แนวทางที่เน้นคุณูปการของธรรมชาติต่อผู้คน และ (3) แนวทางที่เน้นดินแดนของชนพื้นเมืองและชุมชนดั้งเดิม
บทเรียนสำคัญที่งานวิจัยนี้ชี้ให้เห็นคือ พื้นที่อนุรักษ์แทบไม่เคยเป็น "พื้นที่ว่างเปล่า" เพราะในความเป็นจริง พื้นที่เหล่านี้มักมีผู้คนอาศัยอยู่ทั้งภายในและโดยรอบอยู่แล้ว
ปัจจุบันในประเทศไทยให้นิยามว่าพื้นที่คุ้มครอง (Protected Areas) หมายถึงพื้นที่ที่อยู่ภายใต้การจัดการของภาครัฐ เช่น อุทยานแห่งชาติและเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า
อย่างไรก็ตามการประกาศพื้นที่คุ้มครองเพิ่มขึ้นอาจจะใช้เวลานานและที่สำคัญคือผลกระทบที่จะเกิดขึ้นกับวิถีชีวิตและสิทธิการใช้ประโชน์ที่ดินของประชาชน จึงมีการนำเครื่องมืออื่นมาใช้ควบคู่กัน โดยเฉพาะมาตรการอนุรักษ์ที่มีประสิทธิภาพนอกเขตพื้นที่คุ้มครอง (Other Effective Area-based Conservation Measures: OECMs)
เพื่อทำให้การขยายพื้นที่อนุรักษ์มีความยืดหยุ่น และเปิดพื้นที่ให้ภาคประชาสังคมและชุมชนท้องถิ่นเข้ามามีบทบาทสำคัญในกระบวนการอนุรักษ์ และช่วยให้การทำงานเกิดผลลัพธ์ที่บูรณาการยิ่งขึ้น
ผลกระทบของการขยายพื้นที่คุ้มครองที่ส่งผลต่อการใช้ประโยชน์ที่ดินของชุมชนโดยเฉพาะในกลุ่มประเทศซีกโลกใต้ (Global south) มีประชากรโลกราว 396 ล้านคนอาศัยอยู่ภายในพื้นที่คุ้มครองและอีกกว่า 1.15 พันล้านคนอาศัยอยู่ภายในรัศมี 10 กิโลเมตรรอบพื้นที่คุ้มครอง
ดังนั้น หากมีความพยายามจะประกาศขยายพื้นที่คุ้มครองให้ถึง 30% ตามแนวทางที่เน้นความหลากหลายทางชีวภาพ จำนวนประชากรโลกที่อยู่ในพื้นที่ดังกล่าวอาจพุ่งสูงถึง 2.2 พันล้านคน หรือเกือบ 30% ของประชากรโลกทั้งหมด
ใครคือผู้แบกรับต้นทุนของการอนุรักษ์?
งานวิจัยยังชี้ให้เห็นอีกว่า มาตรการอนุรักษ์อาจส่งผลกระทบทั้งเชิงบวกและลบแต่ไม่ได้กระจายอย่างเท่าเทียม เช่น ชุมชนบางกลุ่มมีความเปราะบาง (Vulnerable people) เนื่องจากมีทรัพยากรและทางเลือกในการรับมือกับการเปลี่ยนแปลงน้อยกว่า การแบกรับต้นทุนของการอนุรักษ์เท่าๆ กับชุนชนที่เข้มแข็งกว่าจึงถูกมองว่าไม่เป็นธรรม
ปัญหานี้ชัดเจนเป็นพิเศษในดินแดนของชนพื้นเมือง (Indigenous Peoples) และชุมชนดั้งเดิม (Traditional communities) ซึ่งส่วนใหญ่ตั้งอยู่ในภูมิภาคที่มีรายได้น้อย (Low-income region)
งานวิจัยพบว่าประชากรในพื้นที่เหล่านี้จำนวนมากอาศัยอยู่ในพื้นที่ที่มีดัชนีการพัฒนามนุษย์ต่ำ (Human Development Index: HDI) และต้องพึ่งพาการเก็บเกี่ยวทรัพยากรธรรมชาติเป็นหลักในการดำรงชีวิต
กล่าวคือ ยิ่งพื้นที่มีคุณค่าทางนิเวศวิทยาสูงเท่าใด ผู้คนที่อาศัยอยู่ในพื้นที่นั้นก็มักยิ่งพึ่งพิงทรัพยากรธรรมชาติโดยตรงมากเท่านั้น และมีความสามารถในการรับมือกับข้อจำกัดใหม่ ๆ น้อยที่สุด
อย่างไรก็ตาม สิ่งนี้ไม่ได้หมายความว่าดินแดนของชนพื้นเมืองหรือชุมชนดั้งเดิมควรถูกกันออกจากการอนุรักษ์ ตรงกันข้าม มันสะท้อนว่าการอนุรักษ์ในพื้นที่เหล่านี้ต้องตั้งอยู่บนฐานสิทธิ ต้องนำโดยคนในท้องถิ่น และต้องได้รับการสนับสนุนอย่างเพียงพอ
เพราะดินแดนเหล่านี้ไม่ใช่พื้นที่รกร้างว่างเปล่าที่รอให้ใครเข้าไปปกป้อง หากแต่เป็นภูมิทัศน์ทางบกและทางทะเลที่มีชีวิต มีผู้ดูแลอยู่แล้ว มีองค์ความรู้ท้องถิ่น มีสถาบันชุมชน และมีสิทธิอันชอบธรรมที่ต้องได้รับการเคารพ
บทเรียนที่สำคัญที่สุดจากงานวิจัยนี้คือ การอนุรักษ์จะส่งเสริมหรือละเมิดสิทธิของผู้คน ขึ้นอยู่กับว่ามันถูกออกแบบและกำกับดูแลอย่างไร
พื้นที่คุ้มครองสามารถสร้างประโยชน์ได้จริง ทั้งในด้านการสนับสนุนวิถีชีวิต การปกป้องพื้นที่ทางวัฒนธรรม และการรักษาระบบนิเวศที่เราทุกคนพึ่งพา แต่การประกาศพื้นที่คุ้มครองแบบเดียวกันนั้นก็อาจสร้างผลเสียได้เช่นกัน หากนำไปสู่การจำกัดการเข้าถึงทรัพยากรดั้งเดิม การโยกย้ายชุมชน การทำให้วิถีปฏิบัติตามจารีตกลายเป็นความผิด หรือการเพิ่มความขัดแย้งระหว่างคนกับธรรมชาติ
หลักฐานจำนวนมากชี้ไปในทิศทางเดียวกันว่า การอนุรักษ์ที่เปิดให้คนในท้องถิ่นมีส่วนร่วมและนำกระบวนการมักให้ผลลัพธ์ที่ดีกว่า ทั้งต่อผู้คนและต่อธรรมชาติ
สำหรับมหาสมุทร นั่นหมายความว่าพื้นที่คุ้มครองทางทะเลไม่ควรถูกกำหนดจากภายนอกเพียงฝ่ายเดียว แต่ควรถูกออกแบบร่วมกับชุมชนชายฝั่ง ชาวประมงพื้นบ้าน และผู้คนที่มีชีวิตผูกพันกับทะเล หากทำได้อย่างเหมาะสม
การปกป้องมหาสมุทรจะไม่ใช่การลดทอนสิทธิของคนท้องถิ่น แต่จะเป็นการเสริมพลังให้ชุมชนดูแลทรัพยากรของตนเองได้อย่างเข้มแข็งและยั่งยืนยิ่งขึ้น
หลักการ 4 ข้อสำหรับการอนุรักษ์มหาสมุทรที่มีผู้คนเป็นศูนย์กลาง
หากต้องการให้เป้าหมาย 30×30 ประสบความสำเร็จในทะเลอย่างแท้จริง การอนุรักษ์จำเป็นต้องยึดหลักการสำคัญอย่างน้อย 4 ประการ
หนึ่ง อนุรักษ์ร่วมกับผู้คน ไม่ใช่ต่อต้านผู้คน ชุมชนควรมีส่วนร่วมตั้งแต่ต้น ไม่ใช่เพียงได้รับแจ้งหลังจากมีการตัดสินใจแล้ว
สอง เคารพสิทธิและธรรมาภิบาลท้องถิ่น ดินแดน สถาบันชุมชน และสิทธิของชนพื้นเมืองและชุมชนท้องถิ่นต้องได้รับการยอมรับ ไม่ใช่ถูกมองข้ามหรือแทนที่
สาม ใช้ข้อมูลทางสังคมในการวางแผน การตัดสินใจว่าจะคุ้มครองพื้นที่ใดควรคำนึงถึงว่าใครอาศัยอยู่ที่นั่น พวกเขาดำรงชีพอย่างไร และมีความเปราะบางเพียงใด
สี่ สนับสนุนงบประมาณสำหรับมิติทางสังคมของการอนุรักษ์ การบรรลุ 30×30 ต้องการการลงทุนไม่เพียงด้านนิเวศวิทยา แต่รวมถึงธรรมาภิบาลท้องถิ่น การสนับสนุนวิถีชีวิต การชดเชยอย่างเป็นธรรมเมื่อจำเป็น และการติดตามผลระยะยาว
30% อาจไร้ความหมายหากขาดการมีส่วนร่วม
เมื่อปี 2030 ใกล้เข้ามา แรงกดดันในการบรรลุเป้าหมายเชิงตัวเลขอาจทำให้หลายประเทศให้ความสำคัญกับปริมาณมากกว่าคุณภาพ และเลือกความรวดเร็วเหนือความยุติธรรม
แต่พื้นที่เพียงอย่างเดียวไม่ได้รับประกันความสำเร็จ พื้นที่คุ้มครองทางทะเลที่มีธรรมาภิบาลไม่ดีอาจสร้างความเสียหายทางสังคม ขณะเดียวกันก็ล้มเหลวในการปกป้องความหลากหลายทางชีวภาพ
สิ่งที่ทำให้การอนุรักษ์ยั่งยืนไม่ใช่เพียงขนาดของพื้นที่ แต่คือประสิทธิผล ความเป็นธรรม การเชื่อมโยงของระบบนิเวศ และการสนับสนุนจากผู้คนในท้องถิ่น
ปกป้องทะเล คือปกป้องอนาคตร่วมกัน
การอนุรักษ์ไม่อาจสำเร็จได้ หากหันหลังให้ผู้คนที่ดูแลระบบนิเวศที่เรากำลังพยายามปกป้อง เป้าหมาย 30×30 จึงเป็นปฏิญญาที่แยกกันไม่ได้ ทั้งต่อธรรมชาติและต่อผู้คน
เราจึงไม่อาจแยกอนาคตของการคุ้มครองทางทะเลออกจากชีวิตของชุมชนชายฝั่ง ชาวประมงพื้นบ้าน และผู้คนนับล้านที่พึ่งพาทะเลเพื่ออาหาร รายได้ วัฒนธรรม และอัตลักษณ์ของตนเอง เช่น การยอมรับสิ่งที่ชุมชนในพื้นที่นั้นๆได้ดำเนินการอยู่แล้วโดยรัฐมีหน้าที่ส่งเสริมกลไกนั้นให้เป็นไปตามหลักเกณฑ์
ในวันมหาสมุทรโลกปีนี้ คำถามจึงไม่ใช่แค่ว่าเราจะปกป้องทะเลได้มากเพียงใด แต่คือเราจะปกป้องมันอย่างเป็นธรรม และร่วมกับใคร
สามารถอ่านงานวิจัยฉบับเต็มได้ที่ https://www.nature.com/articles/s41467-026-71860-8?fbclid=IwZnRzaAR_tupleHRuA2FlbQEwAGFkaWQBqzAh82ywaXNydGMGYXBwX2lkCjY2Mjg1NjgzNzkAAR7HR2EXVFQ6aWz9AbDn99TBAZok9-SyAzAddYbGis5uWo4uxmCyoW5oE5n_gw_aem_ZPN0wl9Urfyd1JCllSFDMg&utm_id=97758_v0_s00_e231_tv0
World Ocean Day: Protecting the Sea Means Protecting People
Blue Ecosystem covers more than three-quarters of the planet. It feeds billions of people, regulates the global climate, and sustains extraordinary biodiversity.
Protecting the ocean, therefore, means more than protecting nature. It means protecting the livelihoods of coastal communities, small-scale fishers, indigenous peoples, and everyone whose life is bound to the sea.
What Is 30×30 and Why Does It Matter?
In 2022, nearly 200 countries made a landmark commitment under the Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework to conserve at least 30% of the world's land, inland waters, coastlines, and oceans by 2030.
Yet the success of the 30×30 target cannot be measured by numbers alone. We must ask deeper questions: How were these protected areas established? Who was involved in the process? Who bears the costs and consequences? And are the benefits distributed fairly?
Protected Areas Are Never Empty
Research published in Nature Communications by Javier Fajardo, Chris Sandbrook, and colleagues demonstrates that expanding conservation coverage to 30% would affect an enormous number of people. The study compared three approaches to expanding protected areas: one prioritising biodiversity, one prioritising nature's contributions to people, and one based on the territories of indigenous peoples and local communities.
Its central finding is striking: conservation areas are almost never empty. In reality, people already live both within and around these spaces.
Currently, approximately 396 million people live inside existing protected areas, and a further 1.15 billion live within 10 kilometres of them. If protected areas were expanded to 30% under a biodiversity-led approach, that figure could rise to 2.2 billion people, nearly 30% of the global population.
In Thailand, protected areas are defined as spaces under state management, such as national parks and wildlife sanctuaries. However, given the time required to gazette new protected areas, and the significant implications for communities' livelihoods and land rights, complementary tools have been introduced.
Chief among these are Other Effective Area-based Conservation Measures (OECMs), which allow civil society and local communities to play a meaningful role in conservation and support more integrated outcomes.
Who Bears the Cost of Conservation?
The research also reveals that the impacts of conservation are not evenly distributed. Some communities are far more vulnerable than others, with fewer resources and fewer alternatives for adapting to change. Expecting them to shoulder the same burden as more resilient communities is widely regarded as unjust.
This is especially evident in the territories of indigenous peoples and traditional communities, many of which are located in low-income regions. Residents in these areas typically live where the Human Development Index is low and depend directly on natural resource harvesting for their survival. Put simply: the higher the ecological value of a place, the more likely its people are to rely on nature, and the less capacity they have to absorb new restrictions.
This does not mean these territories should be excluded from conservation. On the contrary, it means that conservation here must be rights-based, locally led, and adequately resourced. These are not vacant landscapes awaiting protection.
They are living seascapes and landscapes, already cared for, already governed by local knowledge and community institutions, and underpinned by rights that must be respected.
The Question Is Not Only Where, But How?
The most important lesson from this research is that conservation can either uphold or undermine people's rights, depending entirely on how it is designed and governed.
Protected areas can deliver genuine benefits: supporting livelihoods, safeguarding cultural sites, and maintaining the ecosystems we all depend on.
But the same designation can cause serious harm if it restricts access to traditional resources, displaces communities, criminalises customary practices, or intensifies conflict between people and wildlife.
A growing body of evidence shows that conservation which is participatory and locally led consistently delivers better outcomes, for people and for nature alike.
For the ocean, this means marine protected areas should not be imposed from above. They should be co-designed with coastal communities, small-scale fishers, and everyone whose life is shaped by the sea.
When done well, protecting the ocean does not diminish local rights, it strengthens communities' ability to steward their own resources, sustainably and on their own terms.
Four Principles for People-Centred Ocean Conservation
For 30×30 to succeed in the ocean, conservation must be guided by at least four principles.
One: Conserve with people, not against them. Communities must be involved from the outset, not simply informed once decisions have already been made.
Two: Respect local rights and governance. The territories, institutions, and rights of indigenous peoples and local communities must be recognised, not overlooked or replaced.
Three: Integrate social data into planning. Decisions about where to protect must account for who lives there, how they make their living, and how vulnerable they are.
Four: Fund the social dimensions of conservation. Achieving 30×30 requires investment not only in ecology, but in local governance, livelihood support, fair compensation where necessary, and long-term monitoring.
30% Means Little Without Participation
As 2030 approaches, the pressure to meet numerical targets risks pushing governments to prioritise quantity over quality, and speed over justice. But area alone guarantees nothing. Marine protected areas with poor governance can cause social harm whilst simultaneously failing to protect biodiversity.
What makes conservation enduring is not the size of a zone, but its effectiveness, its fairness, its ecological connectivity, and the genuine support of the people who live within it.
Protecting the Sea Means Protecting Our Shared Future
Conservation cannot succeed if it turns its back on the people who care for the very ecosystems we are trying to protect. The 30×30 target is, at its core, an inseparable commitment, to nature and to people alike.
We cannot separate the future of marine protection from the lives of coastal communities, small-scale fishers, and the millions who depend on the sea for food, income, culture, and identity. This includes recognising what communities are already doing, and ensuring the state's role is to support and formalise those existing efforts rather than to supplant them.
On this World Ocean Day, the question is not simply how much of the ocean we can protect, but how justly we protect it, and with whom.
Read the full research article at : https://www.nature.com/articles/s41467-026-71860-8?fbclid=IwZnRzaAR_tupleHRuA2FlbQEwAGFkaWQBqzAh82ywaXNydGMGYXBwX2lkCjY2Mjg1NjgzNzkAAR7HR2EXVFQ6aWz9AbDn99TBAZok9-SyAzAddYbGis5uWo4uxmCyoW5oE5n_gw_aem_ZPN0wl9Urfyd1JCllSFDMg&utm_id=97758_v0_s00_e231_tv0
![[English below] เมื่อวันที่ 12–16 มิถุนายนที่ผ่านมา ทีม 30x30 Thailand Coalition ได้ลงพื้นที่ร่วมการประชุมกลุ่มย่อยผู้มี...](https://img3.ngos1.com/205/895/122307682712058954.jpg)
![[English Below]ทีม 30x30 Thailand Coalition เข้าร่วมการประชุมกลุ่มย่อยผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย เพื่อหารือแนวทางการขับเคลื่อน...](https://img4.ngos1.com/605/895/122306768396058954.jpg)
![[English Below]ทีม 30x30 Thailand Coalition ร่วมจัดนิทรรศการในพิธีห้องแสดงสื่อ 5D Mixed Reality Experience และกิจกรรม H...](https://img3.ngos1.com/805/895/122306611268058954.jpg)
![[English below] 8 มิถุนายน วันมหาสมุทรโลก | ปกป้องทะเล ปกป้องผู้คนระบบนิเวศสีน้ำเงิน (Blue Ecosystem) ครอบคลุมพื้นที่กว่...](https://img4.ngos1.com/605/895/122306126456058954.jpg)
