05/09/2026
Khudbadda munaadabadda khitaamka serdiga qur’aanka kareemka Ah ee 400 oo gabdhood oo xufaad ah ee Gudoomiyaha Dalladda ururadda Haweenka ee aan dowliga ahayn ee Midnimo Women Network Ifrah A. Farah
: Taariikhda Islamka iyo doorka haweenka ee garab istaaga dowaladii Islamka , dhanka dhawalaadha , siyaasadda , amniga , waxbarashada , caafimaadka iyo la-talinta Nabi muhamed NNKH ay ku lahayeen haweenku.
Assalaamu Calaykum Waraxmatullaahi Wabarakaatuh.
Qaybta 1: Hordhac, Mahadnaq, iyo Soohdin Dhiirrigelin Ah
Alxamdu Lillaahi Rabbil-Caalamiin, was-salaatu was-salaamu calaa Rasuulillaah, wa calaa’AAlihi wa saxbihi ajmaciin.
Walaalaha sharafta leh ee xufaada ah , macallimiinta qiimaha badan ee doorka ku lahaa wadada xiftinta kitaabkeena munasalka ah ee qur’aanka kareemka , howl wadeenadda soo agaasimay kulan khayreedkaan ee ducaadda ah , iyo dhammaan martida qiimaha leh ee maanta halkan ku kukulansan waxaan idinku salamayaa salaanta ugu Sharaf badan ee la isku salaamo ee Salaamu alaykum warahmatulaahi wa barakaatuhu , bacda salaam..
Waxaan mahad balaaran oo sharaf leh u celinaynaa Eebbe Weyne (S.W.T) oo inoo sahlay inaan maanta isugu nimaadno kulankan barakaysan oo lagu xusayo, lagu weyneynayo, lagu garab-istaagayo Nalka Cilmigga iyo Xifdiska Kitaabka Ilaahay.
Waxaan si gaar ah mahad-naq, iyo hambalyo kalsooni leh oo qalbigayadeena ka timi u diraynaa gabdhaha ducaada ah ee u taaggan faafinta diinta Islaamka iyo abaabulka kulankan baaxadda leh ee kiciso koowaad an kaga qayb-galay magaladda qardho , galabta oo Jimce ahna aan khitaamka 30ka jus ee xufaada gabdhaha Ah ugu madlan-nahay garowe . Waxaan xushmad gaar ah u hibaynayaa gabdhahah dacwada iyo gudiga qaban-qaabada munaadabadaan muhiimka Ah.
Sidoo kale, waxaan u mahadcelinaynaa xubnaha halkan ku sugan eeka tirsan Midnimo Women Network, oo ay ugu horayso Sheekha Huda Al-Jabiri, qaybna ka ah qaban qaabadda shirkaan gaar ahaan qaybta culimada iyo dacwada daladda gacanta ku haysa Una xildaaran arimaha diiniga ah ee daladda. waxaa midnimo women network ka go’an u istaagida diinta islamka iyo ku yeelashada door muuqda dacwada islam , waxayna bogaadinaysaa soona dhawaynaysaa Aqoonyahannada Diinta islamka ee haweenka ah iyo cid kasta oo gacanta ka geysatay abaabulka munaasabaddan khayriga ah.
Maanta waa maalin taariikhi ah. Waxaan halkan ku haysannaa illaa 400 oo gabdhood oo Xufaadh ah kuwaas oo laabtooda ku kaydiyay xiftiyayna Quraanka Kareemka ah. Hambalyo iyo bogaadin ayaan u diraynaa gabdhahaas, macallimiintooda juhdiga weyn geliyay, iyo waalidiinta soo barbaariyay nalkan u iftiimaya Islamka
Qaybta 2 aad: Qiimaha Quraanka Kareemka Ah iyo Xifdigiisa
Rabbiga Weyne wuxuu Quraanka ku sifeeyay inuu yahay Nuur, Hanuun, iyo Shifa. Surat Yunus: aayada 57 aad waxay ina leedahahay..
يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَتْكُم مَّوْعِظَةٌ مِّن رَّبِّكُمْ وَشِفَاءٌ لِّمَا فِي الصُّدُورِ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِّلْمُؤْمِنِينَ
Aayaddani waxay caddaynaysaa in Quraanku yahay dawo iyo bogsiin u ah xanuunada ruux iga Ah iyo laabta ka, waxayna dhiirrigelinaysa in bulshadu ku hanuunto marka ay bartaan oo ku tadaburaan.
Nbi Muxammad (S.W.T/NNKH) wuxuu yidhi: خَيْرُكُمْ مَنْ تَعَلَّمَ الْقُرْآنَ وَعَلَّمَهُ
Kiina i ugu khayrka badan waa kan bartay Quraanka ka dibna baray
Xadiiskani wuxuu ina tusinayaa in heerka ugu sarreeya ee sharaf iyo khayr uu leeyahay qofka Quraanka barta iyo macallinka u taaggan inuu kuwo kale baro. — [Saxiix Al-Bukhari]
Xifdiga Quraanku ma ahan oo kaliya inaad kalmada xafiday ee, waa inaad laabta ku qaaado iftiin, akhlaaq, iyo hab-dhaqanka ay xambaarsantahay ayaadkasta oo kamid ah qur’aanka . Gabdhaha guryaha iyo bulshada ku dhex jira ee Quraanka xifdiyay waxay yihiin tiirarka mustaqbalka dhisaya bulsho xaq, aqoon, iyo dhowrsanaan ku dhisan. Ajar iyo sharaf ka weyn ma jiri lahayn in waalidiinta gabdhahan loo xiro Taajka Sharafta Maalinta Qiyaame sababta ogaanshaha iyo xifdiga Kitaabka Ilaahay.awgeed
Qaybta 3 aad : Doorkii Gabdhaha Islamka ee Taariikhda Islamka, Garab-Istaagga, iyo Talooyinkii Nabiga (NNKH)
Si aan u waynayno doorka gabdhaha Muslimaad ka ah ee manta, waxaynu jalleeci doonaa taariikhda dahabiga ah ee gabdhaha Islamka iyo doorkii ay ku lahaayeen duwalkii islaamka iyo taageerada dacwada, maamulka, iyo garab-istaagga Nabiga (NNKH).
1. Garab-Istaagga iyo Hiilka Dacwada
• Khadijah Bintu Khuwaylid (R.A رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ): Waxay ahayd qofkii ugu horreeyay ee rumeeya dacwada Islamka. Markii uu waxyigu ku soo degay Nabiga (NNKH) oo uu baqayay, waxay tiri kalmadeedii caanka ahayd: "Ilaah ma kugu dullayn doono waligaa, sababtoo ah waxaad xiriirisaa qaraabada, waxaad caawisaa miskiinka." Waxay ku bixisay hanteeda iyo niyaddeeda oo dhan garab-istaagga dacwada.
كَلَّا وَاللَّهِ مَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا، إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ، وَتَحْمِلُ الكَلَّ، وَتَكْسِبُ المَعْدُومَ، وَتَقْرِي الضَّيْفَ، وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الحَقِّ»
Khadijah waxay tilmaantay sifooyinka wanaagsan ee Nabiga (NNKH) si ay niyaddiisa u dhisto, iyadoo noqotay garabka ugu horreeyay ee dacwada Islamka ku istaagta.
• Sumayyah Bintu Khayyaar (R.A رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ): Waxay ahayd shahiiddadii ugu horreysay ee Islamka, taas oo caddaysay in haweenku yihiin kuwa ugu horreeya nafhurnimada iyo ku-adkaysiga Iimaanka.
2. Talooyinkii Saamaynta Lahaa ee Nabiga (NNKH) la Siiyay
Haweenku ma ahayn oo kaliya taageerayaal, waxay ahaayeen la-taliyayaal xeel-dheer oo go'aannada waaweyn ee dowladda Islamka wax ka beddelay..
Umm Salama (Hind Bintu Abi Umayyah - R.A رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ): Xilligii Sulxu Al-Hudaybiya (Heshiiskii Hudaybiya), markii saxaabadu ka xumaadeen shuruuddii adkayd ee Qureysh oo ay amarkii Nabiga (NNKH) ee ahaa in madaxa la xiiro si uga soo istaageen , Umm Salama waxay Nabiga (NNKH) siisay talo siyaasadeed xeel-dheer oo tiri: "Rasoolka Allaahayow dibadda u bax, uga h**ee, madaxana xiiro oo cidna ha la hadlin waa iyada dhahaysa . يَا نَبِيَّ اللَّهِ، أَتُحِبُّ ذَلِكَ؟ اخْرُجْ ثُمَّ لاَ تُكَلِّمْ أَحَدًا مِنْهُمْ كَلِمَةً، حَتَّى تَنْحَرَ بُدْنَكَ، وَتَدْعُوَ حَالِقَكَ فَيَحْلِقَكَ» " Markay saxaabadu arkeen Nabiga (NNKH) oo saas sameeyay, dhammaantood way ku raaceen, waxaana lagu baajiyay kala-qaybsanaantii ciidanka. Tani waxay ahayd fikrad ka timid gabar waana talo siyaasadeed ahna mid hoggaamineed oo caqli-gal ah. Waana calamdaha hogaanka islamka in aad ficilka wanaagsan uga horayso cida aad hogaamiso .
• Asmaa Bintu Abi Bakr (R.A رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ): Waxay ka ciyaartay door istiraatiiji ah hijradii Makkah illaa Madiina iyadoo cunto iyo wararka ama farimha ciidan u gaarsiin jirtay Nabiga (NNKH) iyo aabaheed Aabi Bakar oo ku jiray Godka Thawor.
Qaybta 4aad: Doorkii Gabdhaha ee Dagaalladii Islamka
Haweenku ma ahayn oo kaliya kuwo guryaha jooga oo taageeradda diinta laabta ku haysta ee waxay si toos ah uga qaybqaateen safka h**e ee dagaallada iyagoo gaarsiinta sahayda, daryeelka caafimaad, iyo xataa hub-qaadka difaaca ah fulinayay
1. Dagaalkii Uhud (3 AH):
o Nusaybah Bintu Ka'b (Umm Cumaara - R.A): Markii ciidankii Islamka la jabiyay oo Nabiga (NNKH) halis galay, Nusaybah waxay qaadatay seef iyo gaashaan waxayna difaactay Nabiga (NNKH) iyadoo gaysatay dhowr iyo toban dhaawac oo culus. Nabigu (NNKH) wuxuu yidhi: مَا التَفَتُّ يَمِينًا وَلاَ شِمَالًا يَوْمَ أُحُدٍ إِلاَّ وَأَنَا أَرَاهَا تُقَاتِلُ دُونِي» "Abaare kasta oo aan jalleeco xagga midig ama bidix, waxaan arkayay Umm Cumaara oo igu difaaceysa seefta."
Nabigu (NNKH) wuxuu markhaati uga furay geesi-nimada gabadhan oo aan muujin wax cabsi ah xilli raggii qaarkood ay dib u gurteen.
o Aisha Bintu Abi Bakr iyo Umm Sulaym (R.A): Waxay garbaha ku sideen qoolalka biyaha si ay uga waraabiyaan mujaahidiinta dhaawacan iyagoo daryeel caafimaad first aid-ka fidinayay.
2. Dagaalkii Al-Khandaq / Dhufeysyada (5 AH After Hijrah - الهِجْرِيَّة):
o Safiyyah Bintu Abdil-Muttalib (R.A): Waxay ahayd eeddada Nabiga (NNKH). Markii Yuhuudda Banu Qurayda ay jebiyeen heshiiskii oo ay weerareen guryaha dumarka iyo carruurta lagu khaarajiyay, Safiyyah waxay dhulka ka qaadatay tiir alwaax ah oo ay ku dishay basaas Yuhuudi ah oo guryaha u soo dhawaaday, iyadoo baajisay weerar culus oo soosocdey oo uu u basaasayay.
3. Dagaalkii Hunayn (8 AH):
o Umm Sulaym Bintu Milhaan (R.A): Waxay dagaalka ku gashay mindi weyn. Markii Nabiga (NNKH) uu ka wareystay sababta, waxay tidhi: "Waxaan u wataa si aan ugu gooyo calaasha qof kasta oo gaal ah oo ku soo dhawaada."
4. Dagaalkii Yarmouk (13 AH):
o Khawlah Bintu Al-Azwar (R.A): Dagaalkii looga soo horjeeday Boqortooyadii Romanka, Khawlah waxay muujisay geesinimo fardoolayn iyo xeelad ciidan oo cajiib ah iyadoo u dagaallantay si geesi-nimo leh si ay walaalkeed Dirar uga badbaadiso gacanta Romanka.
Part 5: Doorkii Hoggaamineed iyo Dhismaha Dowladdii Islamka
Xilliyadii kala duwanaa ee dowladihii Islamka, haweenku waxay saameyn muuqata ku lahaayeen maamulka dowladda , daryeelka bulshada, iyo aqoonta:-
1. Alshifaa Bintu Abdallah (R.A) waxay ahayd macalimad iyo sidoo kale maaareeyahaya xafiiska Kormeerka ganacsiga iyo sakadda ee (Hisbah) xiligi cumar Bin Al-khattaab
2. Fatima Al-Fihri waxay ahayd asaassaha jaamacadii ugu horaysay dunida (Al-Qarawiyyin, 859 M / Masar-Morocco), taas oo ahayd xaruntii aqoonta dowladdii Islamka
3. Shajaraat Al-Durr waxay si madax banana u hogaamisay dowladdii mamlukiyiinta xili dagaal adag oo ka dhan Ah saliibiyiinta lagu jiray .
Qaybta 6aad : Gabdhaha Loogu Bishaareeyay Jannada Iyagoo Adduunka Jooga
Ilaahay iyo Rasoolkiisa (NNKH) waxay sharaf gaar ah siiyeen haweenkii tusaalaha wanaagsan ahaa. Nabigu (NNKH) wuxuu sheegay in Haweenka ugu sarreeya Jannada ay yihiin afarta marwo ee kala ah:
أَفْضَلُ نِسَاءِ أَهْلِ الْجَنَّةِ: خَدِيجَةُ بِنْتُ خُوَيْلِدٍ، وَفَاطِمَةُ بِنْتُ مُحَمَّدٍ، وَمَرْيَمُ بِنْتُ عِمْرَانَ، وَآسِيَةُ بِنْتُ مُزَاحِمٍ
1. Khadijah Bintu Khuwaylid (R.A): Waxaa samada looga soo dhiibay salaan gaar ah oo ka timid Allah iyo Jibriil (A.S), iyadoo loogu bishaareeyay aqal Jannada ku yaal oo aan lahayn saxmad , buuq iyo daal toona .
2. Fatima Bintu Muhammad (R.A): Gabadhii Nabiga (NNKH) iyada oo ah Sayidadda haweenka jannada u weyn.
3. Maryam Bintu Imraan: Hooyadii Nabi Ciise (A.S), oo Eebbe ku sifeeyay dhowrsanaan iyo adeecid.
4. Aasiya Bintu Masaaxim: Xaaskii Fircoon ee dooratay aqalka jannada beddelkeeda carshiga adduunka iska nacdey.
Xadiiskani wuxuu xusayaa 4-ta marwo oo tusaalaha ugu sarreeya u ah dhammaan dumarka Muslimiinta ah marka la eego Iimaanka, sabirka, iyo dhiirrigelinta dacwada.
Qaybta 7aad : Gunaanad iyo Dhiirrigelin
Walaalahayga qiimaha leh, gabdhaha 400 oo Xufaadhka ah ee maanta halkan fadhiya:
Taariikhdaas dahabiga ah ee aan soo xusnay ma ahan oo kaliya sheekooyin h**e, ee waa manhaj nool! Idinku maanta waxaad tihiin beddelka Khadijah, Aisha, Nusaybah, iyo Fatima Al-Fihri. Waxaad laabta ku haysataan Kitaabkii Ilaahay, waxaana idinka horreeya door hoggaamineed, mid dacwo, iyo mid dhismaha bulshada.oo manta tusaale idiinku ah abaabulka iyo isku dubaridka khayrka manta aynu halkaan umadlan-nahay .
Waxaan mar kale mahadcelin laabta ka soo go'day u diraynaa anoo ka masuula inta ugu badan haweenka Puntland ee khayrka jeel iguna amaanaystay gudbinta mahadcelintaan , guddiga qabanqaabada , gabdhaha dacwadda , macalimiinta , xufaada iyo hoggaanka qaybta Diinta ee Midnimo Women Network ee ay hogoaminayso Sheekha Huda Al-Jabiri, , iyo waalidiinta tacab khayraadka galiyay gabdhooda.
Ilaahay ha idin barakeeyo, Quraankana ha idinku hanuuniyo adduun iyo aakhiro.anagana hanaga dhigo kuwo idnku dayda .
Midnimo waa madashiina , waa meeshiina waana mu’ayidkiina.
Waxaan balan waadaynaa inaan door muhiim Ah ku yeelano ka shaqaynta dacwadda Islamka iyo hagida gabdhaha muslimaadka Ah , munaasabad kasta oo lagu taageerayana waxaan ahaan doonaa kuwa u istaaga oo aan ka daalin .
Wassalamu Calaykum Waraxmatullaahi Wabarakaatuh.
