18/10/2026
Niezwykłe świadectwo historii z Trachenberg (dzisiejszego Żmigrodu).
Są takie spotkania, które pozwalają nam spojrzeć na historię z zupełnie innej perspektywy. Nie przez pryzmat dat, podręczników czy archiwalnych dokumentów, lecz poprzez osobiste wspomnienia, rodzinne opowieści i pamiątki przechowywane przez pokolenia.
Podczas spotkania z przemiłą Panią Elą, mieliśmy okazję porozmawiać o niezwykłych, a zarazem poruszających losach jej rodziców w czasie II wojny światowej. Dzięki tej rozmowie mogliśmy poznać historię miłości, odwagi i walki o przetrwanie w trudnych realiach niemieckich robót przymusowych. Pani Ela podzieliła się z nami rodzinnymi wspomnieniami oraz bezcennymi pamiątkami, które pozwalają odtworzyć fragment przeszłości związanej z dawnym Trachenberg, dzisiejszym Żmigrodem, i pałacem książąt Hatzfeldt.
To właśnie takie rozmowy przypominają nam, jak ważne jest dokumentowanie historii przekazywanej z pokolenia na pokolenie. Za każdym zachowanym dokumentem i każdą fotografią kryją się prawdziwi ludzie, ich emocje, marzenia i dramatyczne doświadczenia.
Zapraszamy do poznania tej niezwykłej historii rodzinnej.
Wszystko zaczęło się od uczucia, które połączyło Franciszka i Marię jeszcze przed wybuchem wojny. 15 kwietnia 1940 roku Maria została ujęta podczas łapanki pod kościołem w Miejskiej Górce i skierowana na roboty przymusowe. Dowiedziawszy się o wywiezieniu narzeczonej, Franciszek podjął odważną decyzję — wsiadł na rower i ruszył w ślad za nią.
Wkrótce po przybyciu na miejsce również został zatrzymany przez niemieckie władze i skierowany do pracy w lokalnym tartaku w Trachenberg. Maria natomiast, po początkowych pracach polowych w majątku Urdorf (Powidzko), została zatrudniona w służbie domowej w pałacu książąt Hatzfeldt.
Z przekazów rodzinnych wynika, że relacje w książęcej rezydencji opierały się na wzajemnym szacunku. Maria wspominała dobre traktowanie, możliwość zdobycia umiejętności gastronomicznych oraz opiekę nad najmłodszym synem książęcej pary. Maria była jego ulubienicą, czesała,kąpała i zawsze go ubierała. Narzeczeni widywali się po godzinach pracy w pałacowym parku, a 9 września 1944 roku zawarli związek małżeński. Po ślubie książę wyraził zgodę, aby Franciszek zamieszkał wraz z żoną w jej pokoju służbowym na poddaszu pałacu.
Rodzice Pani Eli pozostali na zamku aż do dramatycznych wydarzeń ze stycznia 1945 roku. Na dzień przed nadejściem frontu książę po odsłuchaniu komunikatów w radiu na temat ruchów wrogich wojsk, odwiózł swoją rodzinę na dworzec kolejowy, skąd przez Breslau (Wrocław) mieli uciekać na Zachód. Sam postanowił zostać na miejscu w nadziei, że uda mu się opanować sytuację i ocalić rodową rezydencję.
Niestety, wkrótce po wkroczeniu wojsk radzieckich zamek został podpalony a książę ratował się ucieczką.
W archiwum domowym Pani Eli zachowały się bezcenne pamiątki z tamtego okresu: dokumenty urzędowe, archiwalna metryka ślubu oraz pamiątkowe fotografie wykonane przed rezydencją. Niestety, część unikalnego materiału zdjęciowego, w tym cenna fotografia przedstawiająca rodzinę książęcą wraz ze służbą na zamkowych schodach, została przed laty udostępniona osobom trzecim i nie wróciła już do właścicieli.
Pamięć historyczna tworzy się dzięki takim spotkaniom i opowieściom. Serdecznie dziękujemy Pani Eli za rozmowę, zaufanie oraz podzielenie się historią swojej rodziny. To dzięki ludziom, którzy pielęgnują pamięć o losach swoich bliskich, możemy ocalić od zapomnienia kolejne fragmenty naszej wspólnej przeszłości.
A może również w Państwa domowych archiwach zachowały się dokumenty, fotografie lub wspomnienia dotyczące wojennych losów przodków? Zachęcamy do dzielenia się swoimi historiami w komentarzach. Każda z nich może okazać się niezwykle ważnym świadectwem historii.