Śladami Wieruszowskich Żydów

  • Home
  • Śladami Wieruszowskich Żydów
Contact the organization

Śladami Wieruszowskich Żydów M. Kopernika w Wieruszowie w 2014 roku Śladami Wieruszowskich Żydów to strona
prowadzona przez uczniów Liceum Ogólnokształcącego im. Urszuli Szot.

Strona poświęcona społeczności żydowskiej niegdyś zamieszkującej Wieruszów, stworzona w toku realizacji projektu "Szkoła Dialogu" przez uczniów Liceum Ogólnokształcącego im. Mikołaja Kopernika w Wieruszowie pod kierunkiem p. Jej celem jest popularyzacja tematyki
żydowskiej wśród uczniów i całej społeczności Wieruszowa i okolic. Chcielibyśmy "oswoić" temat żydowski, tę białą kartę w historii miasta, które tuż przed wojną było w niemal połowie zamieszkałe przez Żydów.

2026 – 84rd anniversary of the liquidation of the ghetto in Wieruszów – Memorial DaySierpień 2026 – 84 rocznica likwidac...
20/08/2026

2026 – 84rd anniversary of the liquidation of the ghetto in Wieruszów – Memorial Day
Sierpień 2026 – 84 rocznica likwidacji wieruszowskiego getta

W połowie gorącego sierpnia, 84 lata temu, miała miejsce prawdopodobnie największa tragedia w historii Wieruszowa.
Spod klasztoru rusza konwój 10 – 12 ciężarówek pełnych mężczyzn, kobiet i dzieci. Świadomych tego, co kilka dni wcześniej spotkało ich starszych krewnych, sąsiadów, znajomych. Pozbawionych opieki młodszych, bardziej sprawnych, których dwoma ciężarówkami wywieziono do Wielunia, skąd po dwóch dniach trafili do łódzkiego getta. Przerażonych, w upalny dzień duszących się pod ciężkimi plandekami, umierających z pragnienia. Po ponad dwóch godzinach są na miejscu – Kulmhof. Może jednak życie…
Jednak po paru godzinach więźniowie z Sonderkommando wyciągają z innych ciężarówek - ruchomych komór gazowych, martwe ciała tych, którzy jeszcze wczoraj widzieli Prosnę, czuli powiew wiatru od wieruszowskiego Rynku, dodawali sobie otuchy, trzymali się za ręce, tulili głodne, kochane dzieci…
Ile? 900, 1000 – nikt tego do końca nie wie…
Kiedy? Może 21, a może 22 sierpnia – 84 lata temu.
Nie było już w Wieruszowie żadnego Żyda w rozpoczynający się właśnie szabat 8 dnia miesiąca elul 5702 roku…

21 – 22 sierpnia był obchodzony przez ocalałych wieruszowskich Żydów i jest obchodzony przez potomków Dzień Pamięci ofiar zamordowanych w Kulmhof.

84 rocznica likwidacji wieruszowskiego getta
19/08/2026

84 rocznica likwidacji wieruszowskiego getta

21–23 sierpnia 1942 r.
================
August 21–23, 1942

21 sierpnia 1942 r. Niemcy rozpoczęli likwidację gett na terenie powiatu wieluńskiego rejencji łódzkiej Kraju Warty. Żydzi z mniejszych miejscowości, jak, Czernice, Osjaków, Praszka czy Sulmierzyce zostali przewiezieni do getta w Wieluniu. Więzieni w gettach mieszkańcy Pajęczna i Wieruszowa trafili bezpośrednio do obozu w Chełmnie.

Getto o charakterze zamkniętym w Wieruszowie powstało stosunkowo późno, bo we wrześniu 1941 r., uwięziono w nim ok. 2 tys. Żydów. Likwidacja getta trwała w dniach się 21–23 sierpnia 1942 r. Zdrowych, zdolnych do pracy mężczyzn skierowano do obozów pracy w okolicach Poznania. Pozostałych zapędzono do miejscowego kościoła oraz do budynku mykwy. Funkcjonariusze policji i SS-Sonderkommando Kulmhof zamordowali na miejscu około 100 osób starszych i chorych, a następnie wyselekcjonowali grupę kobiet i mężczyzn do pracy w getcie łódzkim. Pozostałych przewieźli ciężarówkami do Chełmna.

Wśród wywiezionych znalazł się Chaim Najman, ur. w 1907 r. syn Icchaka Mejera i Jenty z d. Bergman, z zawodu stolarz. W obozie zamordowany z żoną Ajdlą-Adelą (ur. 1910) i ośmioletnim synkiem Szmulem Judą, matką, braćmi Abrahamem Jehudą, Wolfem Lejbem, Szmulem i ich rodzinami.

Gmina Wieruszów Powiat Wieruszowski Śladami Wieruszowskich Żydów Wieruszów Historia Muzeum Getta Warszawskiego / Warsaw Ghetto Museum Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi Żydowski Instytut Historyczny / Jewish Historical Institute Centrum Badań Żydowskich / Center for Jewish Studies Centrum Badań nad Zagładą Żydów / Polish Center for Holocaust Research Instytut Pileckiego Instytut Strat Wojennych im. Jana Karskiego

===========================================

On August 21, 1942, the Germans began the liquidation of ghettos in the Wieluń County, Łódź Regency, Wartheland. Jews from smaller towns such as Czernice, Osjaków, Praszka and Sulmierzyce were transported to the ghetto in Wieluń. Residents of Pajęczno and Wieruszów imprisoned in the ghettos were sent directly to the camp in Chełmno.

The closed ghetto in Wieruszów was established relatively late, in September 1941, and approximately 2,000 Jews were imprisoned there. The liquidation of the ghetto lasted from August 21–23, 1942. Healthy men capable of working were sent to labor camps near Poznań. The remaining were herded into the local church and the mikveh building. Police officers and members of the SS-Sonderkommando Kulmhof murdered approximately 100 elderly and sick people on the spot, then selected a group of women and men to work in the Łódź ghetto. The rest were transported by trucks to Chełmno.

Among those deported was Chaim Najman, born in 1907, the son of Icchak Mejer and Jenta (née Bergman), a carpenter. He was murdered in the camp along with his wife Ajdla-Adela (born 1910), 8 yo son Szmul Juda, his mother, his brothers Abraham Jehuda, Wolf Lejb, Szmul, and their families.

2026 – 84rd anniversary of the liquidation of the ghetto in Wieruszów     W połowie gorącego sierpnia, 84 lata temu, mia...
14/08/2026

2026 – 84rd anniversary of the liquidation of the ghetto in Wieruszów
W połowie gorącego sierpnia, 84 lata temu, miała miejsce prawdopodobnie największa tragedia w historii Wieruszowa – krwawo zakończyła się około 340-letnia historia wieruszowskich Żydów.
Już tylko stare drzewa nad Prosną są świadkami tego, jak pomordowanych w mykwie ładowano na wozy drabiniaste i wieziono przez miasto na żydowski cmentarz. Nie ma już tego bruku, na który kapała krew…
Niebieściutkie niebo przez dębowe liście i sosnowe igły patrzyło na bezwładne, poskręcane ciała, wrzucane do długiego dołu. Bez łzy, bez uczczenia, bez modlitwy. Tak kończył się ich ostatni szabat – 15 sierpnia 1942…
A potem trwał już tylko delikatny szum wiatru w cmentarnych drzewach i przerażający, upiorny, ledwo dostrzegalny ruch ziemi pokrywającej ciała…
Ile? 87, 96, 100 – nikt tego do końca nie wie…

W ramach projektu "Szlak Pamięci", realizowanego przez Wieruszowski Dom Kultury, powstała strona "Historia żydowskiego W...
01/08/2026

W ramach projektu "Szlak Pamięci", realizowanego przez Wieruszowski Dom Kultury, powstała strona "Historia żydowskiego Wieruszowa". Zbiera ona w jednym miejscu dużo informacji na temat żydowskiej społeczności Wieruszowa - jej życia na co dzień i od święta, historii zbiorowych i indywidualnych, tragicznych i zabawnych, przedstawia ważne dla tej społeczności miejsca.
Wiele z zawartych tam wiadomości pojawiało się już na stronie "Śladami wieruszowskich Żydów", ale jest też sporo nowych wątków. Zdecydowanie warto tam zajrzeć...
https://historiezydow.wdkwieruszow.pl/?fbclid=IwY2xjawTbPY5wZG9mBWV4dG4DYWVtAjExAHNydGMGYXBwX2lkEDIyMjAzOTE3ODgyMDA4OTIAAR54SEdnd_QGwQ3FkXp9AKkUyt3gmpXbiUx5qp8VXGjabHhuRf2H_A1ZXRnPIQ_aem_e1pWUOsAnv02ZlJssE8mjw

Mapy mają przypominać o dawnych mieszkańcach Wieruszowa i o wielokulturowej przeszłości tego miejsca. Nad projektem pracują badacze lokalnej historii: Urszula Szot, Grzegorz Szymański i Andżelika Garczarek. Zgromadzili liczne dokumenty, fotografie i wspomnienia, dzięki którym możliwe sta....

Na żydowskim cmentarzuW ciągu ostatnich kilku tygodni, 3-4 razy w tygodniu, na kilka godzin dziennie, „odwiedzałam” cmen...
04/06/2026

Na żydowskim cmentarzu
W ciągu ostatnich kilku tygodni, 3-4 razy w tygodniu, na kilka godzin dziennie, „odwiedzałam” cmentarz żydowski w bardzo konkretnym celu. Najpierw trzeba było poradzić sobie z zarośniętymi tablicami nagrobnymi wokół zbiorowej mogiły (dziękuję pani Joli za pomoc). Potem trzeba było zadbać o zarośnięte bujną trawą wejście (dziękuję panu Mirkowi za sprawne działanie). W międzyczasie „walczyłam” z zarośniętymi i przykrytymi ziemią nagrobkami wzdłuż drogi do Brzeźnicy. Po co? Bo wspólnie z Simchą Procelem, potomkiem wieruszowskiej rodziny z ulicy Warszawskiej, próbujemy zinwentaryzować wszystkie ocalałe nagrobki. Kilka z nich pokazywałam już na tej stronie. Chcemy każdy nagrobek – w miarę możliwości – przypisać konkretnej osobie, przedstawiając jej historię. Można to było zrobić z tablicami umieszczonymi w listopadzie 2025 roku wokół zbiorowej mogiły (jeszcze raz dziękuję panu Henrykowi i jego pracownikom za dobrze wykonaną, ciężką pracę). Na liście znalazło się wtedy 159 nagrobków.
Pozostały nagrobki, które jeszcze w 1945 roku zebrali i ułożyli w stosach wzdłuż drogi Ocaleni. Ponieważ nie znajdowały się w swoich pierwotnych miejscach (przy grobie), można było je ruszyć. Wiele z nich było odwrócone napisami do ziemi – z jednej strony to dobrze, bo świetnie zachowały się litery, nawet z kolorami; z drugiej strony – fatalnie, bo trzeba je było nie tylko przesunąć, ale i odwrócić. A nie są to małe płytki…
Moje porządki trochę pomogły, bo odsłoniły kolejne nagrobki leżące jeden na drugim. A dzisiaj - dzięki dobrej woli pana Henryka i ciężkiej pracy jego pracowników, 80% tablic leżących wzdłuż drogi jest gotowych do odczytania! Zrobimy to w ciągu najbliższych dni wspólnie z Simchą Procelem.
Czy to będzie już koniec? Oczywiście, że nie! Na całej hektarowej powierzchni cmentarza znajduje się jeszcze wiele nagrobków, czekających na odczytanie. Ale one leżą przy grobach, dlatego ich przenoszenie nie wchodzi w grę. Można je tylko „wydobyć na powierzchnię” spośród trawy i oczyścić.
Odczytując napisy na nagrobkach, przywracamy pamięć o żydowskich mieszkańcach Wieruszowa, bo – podobnie jak wszyscy inni zmarli – nie zasługują na całkowite zapomnienie.

Jeżeli ktoś myśli, że teren cmentarza żydowskiego jest "pusty" i nic tam nie ma, to chyba jednak nie myśli... Wystarczy ...
31/05/2026

Jeżeli ktoś myśli, że teren cmentarza żydowskiego jest "pusty" i nic tam nie ma, to chyba jednak nie myśli... Wystarczy uważnie popatrzeć, żeby zobaczyć porozrzucane nagrobki, niektóre w całości, część rozbitych. Skoro są nagrobki, są też groby - choć nie do końca wiadomo dokładnie, gdzie. Biorąc jednak pod uwagę wojenne zdjęcie cmentarza, można powiedzieć, że groby są w bardzo bliskiej odległości, bo i nagrobki stały jeden obok drugiego.
Znalazłam jednak dwa miejsca, w których mogę dokładnie wskazać, gdzie są groby. Nagrobki zostały przewrócone, ale w ziemi pozostała ich część, ledwo widoczna. Są ustawione w kierunku wschodnim - tak, jak grzebano na polskich cmentarzach żydowskich.
Na koniec pytanie do tych młodych ludzi, którzy, jeżdżąc na swoich motorkach, skuterach i quadach, zrobili sobie trasę z przeszkodami przez część cmentarza - czy wiecie, że jeździcie po grobach?

Podczas moich prac porządkowych na wieruszowskim cmentarzu żydowskim natrafiłam na dwa ciekawe miejsca. Oba znajdują się...
31/05/2026

Podczas moich prac porządkowych na wieruszowskim cmentarzu żydowskim natrafiłam na dwa ciekawe miejsca. Oba znajdują się przy drodze i przy dawnym ogrodzeniu. Pierwsze - w okolicy wejścia na teren zbiorowego grobu, a drugie nieco za połową całej długości cmentarza. Po wycięciu krzaków, usunięciu liści i wierzchniej warstwy ziemi, ukazały się fragmenty cienkiej posadzki - bo na pewno nie są to fragmenty nagrobków. Z opowieści świadków wynikało, że na cmentarz były dwa wejścia, a przy każdym stał domek/szopa, który spełniał funkcję domu przedpogrzebowego, "domu oczyszczenia". Mam przypuszczenia (graniczące z pewnością), że odkryte fragmenty to część posadzki z tych domów. Drzewa i ich korzenie zrujnowały ją, ale resztki pozostały...

Na wieruszowskim cmentarzu żydowskim wiosna i natura robią swoje - ale można sobie z tym poradzić ...
29/05/2026

Na wieruszowskim cmentarzu żydowskim wiosna i natura robią swoje - ale można sobie z tym poradzić ...

Odwiedziłam dziś kępińską odrestaurowaną synagogę. Dokładnie to: Centrum Synagoga. Centrum Aktywizacji Społeczno-Kultura...
07/05/2026

Odwiedziłam dziś kępińską odrestaurowaną synagogę. Dokładnie to: Centrum Synagoga. Centrum Aktywizacji Społeczno-Kulturalnej w Kępnie.
Od zewnątrz niemal dokładnie przypomina monumentalną, przedwojenną synagogę. Wnętrze jest w zasadzie pustą przestrzenią na różnego rodzaju aktywności. Pozostawiona jest półokrągła wnęka we wschodniej ścianie – miejsce, gdzie znajdował się aron ha-kodesz – „święta skrzynia/arka”, czyli szafa służąca do przechowywania zwojów Tory. Po przeciwnej stronie jest balkon, gdzie kiedyś znajdował się tzw. babiniec, czyli miejsce dla kobiet.
Obecnie na dolnym i górnym korytarzu znajduje się wystawa poświęcona zagładzie Żydów, wypożyczona z Muzeum Polin w Warszawie. Ostatnia plansza poświęcona jest zagładzie Żydów kępińskich. Jedno ze zdjęć przedstawia ciężarówkę z transportu około 80 Żydów z Wieruszowa do Norymbergi na początku września 1939 roku.

83 rocznica wybuchu powstania w getcie warszawskimŁączy nas pamięć...
19/04/2026

83 rocznica wybuchu powstania w getcie warszawskim
Łączy nas pamięć...

Address


Website

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Śladami Wieruszowskich Żydów posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Contact The Organization

Send a message to Śladami Wieruszowskich Żydów:

Shortcuts

  • Want your organization to be the top-listed non profit organization?

Share