09/05/2026
SPOTKANIE "STRAŻNIKÓW PAMIĘCI" w WARCIE (woj. łódzkie)
8 maja Stowarzyszenie im. Ireneusza Ślipka na rzecz dialogu polsko-żydowskiego zorganizowało spotkanie poświęcone "Strażnikom Pamięci" w Warckim Centrum Kultury, z okazji 20. rocznicy śmierci swojego Patrona - Ireneusza Ślipka (1935-2006), wybitnego społecznika, który przyczynił się do uratowania i odnowienia cmentarza żydowskiego w Warcie.
Jak napisali organizatorzy w zaproszeniu: "Pragniemy, aby to spotkanie było wyrazem naszej pamięci i wdzięczności".
I takim było.
Spotkanie rozpoczęła i poprowadziła w imieniu Stowarzyszenia Beata Łuczak [1]. Na początek swoim wspomnieniem o Ireneuszu Ślipku podzielił się online Michael Traison, inicjator odznaczenia "Chroniąc Pamięć" honorującego osoby zajmujące się pielęgnowaniem pamięci o dawnych żydowskich społecznościach w Polsce i ratowaniem dziedzictwa, jakie po nich pozostało. Jak powiedział, to właśnie ten społecznik był jednym z pierwszych, którzy zainspirowali go do stworzenia tego odznaczenia, przyznawanego od 1998 r.[2]. I jak podkreślił, zajęcie się ratowaniem cmentarza pod koniec lat 80. czy w l. 90. wymagało odwagi.
Następnym gościem honorowym, który dzięki połączeniu online, podzielił się swoimi wspomnieniami, był dr med. Leon Weintraub [3].
Jego wspomnienia z "rekreacyjnych" pobytów u rodziny siostry matki w Warcie były bardzo poruszające. Miał wtedy 10-13 lat.
Na szczęście 10 jego kuzynostwa z Warty wyemigrowało przed wojną do Palestyny, dzięki czemu ocaleli.
Poznał Ireneusza Ślipka osobiście w l. 2004-2005, w związku z poszukiwaniem grobów swoich krewnych na cmentarzu w Warcie i Dobrej. Zapamiętał go, jako skromnego, głęboko przekonanego o słuszności swoich działań na rzecz pamięci o miejscowych Żydach.
Wspomnieniem bohatera wieczoru podzieliła się online również Flora Kohl, córka powieszonego w czasie wojny Żyda z Warty.
Następną częścią spotkania były opowieści kilkorga "strażników pamięci".
Tomasz Kocur, prezes Fundacji "AntySchematy 2", opowiedział o swoim śp. ojcu - Edwardzie Kocurze (1951-2015), który zaopiekował się cmentarzem żydowskim w Sędziszowie Małopolskim. On sam włączył się w tę opiekę od momentu spotkania na cmentarzu modlącej się tam ocalałej miejscowej Żydówki.
Powiedział m.in., że cechą wspólną "strażników pamięci" jest ich "prawdziwość" i podkreśli wagę dialogu tychże z lokalnymi władzami. Sam ma jak najlepsze doświadczenie współpracy z samorządem Sędziszowa na polu ochrony dziedzictwa żydowskiego.
W zastępstwie za dr Katarzynę Pabis-Cisowską (która nie dała rady przybyć na spotkanie z przyczyn od niej niezależnych) kilka słów o śp. Andrzeju Kostce (1942-2019) wygłosiła Agnieszka Kostuch, wiceprzewodnicząca Stowarzyszenia Kehila Trzebinia.
Podkreśliła, że od początku podjęcia działań na rzecz uratowania budynku dawnej Synagogi Kupieckiej w Trzebini, był on dla nas inspiracją i mentorem - przede wszystkim duchowym, gdyż większość członków Stowarzyszenia nie poznała go osobiście. Poznaliśmy za to bardzo dobrze dzieło, które po sobie pozostawił, i staramy się być jego godnymi kontynuatorami. Bo jak powiedział zaproszony na to spotkanie Krystian Krogulecki - Burmistrz Warty - "bardzo ważni są następcy", którzy nie pozwolą, żeby owoce gigantycznej pracy wykonanej przez takie osoby jak Ireneusz Ślipek, Edward Kocur czy Andrzej Kostka, zmarnowały się.
Podobną refleksją podzieliła się Agnieszka Kostuch - bez zaangażowania miejscowych osób w opiekę nad pozostałymi obiektami dziedzictwa żydowskiego w Polsce, nawet wielcy fundatorzy ze świata nie pomogą.
O Ireneuszu Ślipku, jego społecznej działalności i jej kontynuacji przez Stowarzyszenie im. Ireneusza Ślipka na rzecz dialogu polsko-żydowskiego opowiedziała Beata Łuczak. Mieliśmy także okazję wysłuchać i obejrzeć samego Patrona, na starym wieo-nagraniu z początku l. 90., gdy własnymi rękami stawiał macewy na cmentarzu w Warcie.
Piękną, osobistą opowieścią o pięknym, szlachetnym człowieku - Menachemie Daumie (1946-2024) [4] - podzieliła się dr Kamila Klauzinska ze Zduńskiej Woli (fot. 3).
Był dzieckiem ocalałych z Holokaustu Żydów ze Zduńskiej Woli. Został filmowcem i wielkim orędownikiem dialogu polsko-żydowskiego. Kamila Klauzińska w dużym stopniu jemu oddała głos podczas swojej prelekcji, cytując jego wypowiedzi, m.in. na temat tego, że dorastał w bardzo złym wyobrażeniu Polski i Polaków naznaczonym traumą rodziców i innych ocalałych. Kiedy jako dojrzały człowiek przyjechał do Polski, zaczął odkrywać wspaniałych ludzi, którzy zajmują się dziedzictwem żydowskim i pamięcią o dawnych żydowskich sąsiadach swoich rodziców, dziadków, oraz poznawać historie pomocy udzielanej Żydom przez Polaków w czasie wojny. To zmieniło jego sposób patrzenia na nasz kraj, historię Holokaustu rozgrywającą się na terenach okupowanej przez Niemców Polskę.
Na samo zakończenie spotkania swoim wspomnieniem o Ireneuszu Ślipku podzieliła się przedstawicielka Gminy Wyznaniowej Żydowskiej we Wrocławiu, która trafiła do Warty pierwszy raz jako licealistka wraz ze swoim dziadkiem poszukujących grobów bliskich.
Zadała mu wówczas pytanie, czemu zajmuje się cmentarzem żydowskim. Odpowiedział jej pytaniem: "A kto ma to robić?".
Podczas kolejnego spotkania lata później, kiedy zadała to samo pytanie, usłyszała: "Bo tu jestem".
Zwieńczeniem spotkania w Warckim Centrum Kultury było uroczyste otwarcie wystawy "TWARZE D'VORT".
DZIĘKUJEMY organizatorom za zaproszenie na to wzruszające, budujące spotkanie z wyjątkowymi Gośćmi.
I zapraszamy oczywiście do Trzebini :)
--------------------------
[1] https://polin.pl/pl/nominowani-do-nagrody-polin-2024-beata-luczak
[2] https://pl.wikipedia.org/wiki/Odznaczenie_%E2%80%9EChroni%C4%85c_Pami%C4%99%C4%87%E2%80%9D
[3] https://pl.wikipedia.org/wiki/Leon_Weintraub
[4] https://en.wikipedia.org/wiki/Menachem_Daum
