09/09/2026
Od września 2026 roku w polskich szkołach obowiązuje nowa podstawa programowa z sześcioma modułami tematycznymi - jednym z nich jest moduł klimatyczny.
Kiedy myślimy o edukacji klimatycznej, pierwsze skojarzenie to prawdopodobnie biologia, geografia, chemia. Dane, wykresy, modele. A co z wyobraźnią? Z empatią? Z umiejętnością czytania świata, i - co coraz powszechniejsze - manipulacji nim?
Dr Magdalena Ochwat z Uniwersytet Śląski w Katowicach, badaczka edukacji humanistycznej i ekspertka współpracująca z Fundacją , uważa, że polonistyka ma tu do odegrania znaczącą, acz niedocenianą rolę.
I nie chodzi o dopisanie „ekologicznego" wiersza do listy lektur.
Nowa podstawa programowa daje nauczycielom języka polskiego konkretne punkty zaczepienia. Można czytać "Pax" Sary Pennypacker i pytać, co ludzkie konflikty oznaczają dla zwierząt. Sięgnąć po "Patyki, badyle" Urszuli Zajączkowskiej i spojrzeć na rośliny nie tylko jako dekorację, lecz jako pełnoprawnych uczestników świata. Albo otworzyć "A kiedy zniknie pustynia" Marii Pavlenko i rozmawiać z uczniami o suszy, kryzysie klimatycznym i tym, co zostawiamy następnym pokoleniom.
Dr Ochwat widzi rolę polonistyki jeszcze szerzej: „𝗕𝗮𝗿𝗱𝘇𝗼 𝘄𝗮ż𝗻𝘆𝗺 𝘇𝗮𝗱𝗮𝗻𝗶𝗲𝗺 𝗽𝗼𝗹𝗼𝗻𝗶𝘀𝘁𝘆𝗸𝗶 𝗷𝗲𝘀𝘁 𝘂𝗰𝘇𝗲𝗻𝗶𝗲 𝗸𝗿𝘆𝘁𝘆𝗰𝘇𝗻𝗲𝗴𝗼 𝗼𝗱𝗯𝗶𝗼𝗿𝘂 𝗽𝗿𝘇𝗲𝗸𝗮𝘇ó𝘄 𝗺𝗲𝗱𝗶𝗮𝗹𝗻𝘆𝗰𝗵 𝗱𝗼𝘁𝘆𝗰𝘇ą𝗰𝘆𝗰𝗵 𝘇𝗺𝗶𝗮𝗻𝘆 𝗸𝗹𝗶𝗺𝗮𝘁𝘂. 𝗨𝗰𝘇𝗲ń 𝗽𝗼𝘄𝗶𝗻𝗶𝗲𝗻 𝗻𝗮𝘂𝗰𝘇𝘆ć 𝘀𝗶ę 𝗽𝘆𝘁𝗮ć: 𝗸𝘁𝗼 𝗶 𝗻𝗮 𝗷𝗮𝗸𝗶𝗲𝗷 𝗽𝗼𝗱𝘀𝘁𝗮𝘄𝗶𝗲 𝗳𝗼𝗿𝗺𝘂ł𝘂𝗷𝗲 𝗱𝗮𝗻ą 𝘁𝗲𝘇ę, 𝗷𝗮𝗸𝗶𝗰𝗵 𝗮𝗿𝗴𝘂𝗺𝗲𝗻𝘁ó𝘄 𝘂ż𝘆𝘄𝗮, 𝗷𝗮𝗸𝗶𝗲 𝗲𝗺𝗼𝗰𝗷𝗲 𝗽𝗿ó𝗯𝘂𝗷𝗲 𝘄𝘆𝘄𝗼ł𝗮ć 𝗶 𝗷𝗮𝗸𝗶 𝗼𝗯𝗿𝗮𝘇 𝗸𝗿𝘆𝘇𝘆𝘀𝘂 𝗸𝗹𝗶𝗺𝗮𝘁𝘆𝗰𝘇𝗻𝗲𝗴𝗼 𝗸𝗼𝗻𝘀𝘁𝗿𝘂𝘂𝗷𝗲. 𝗧𝗼 𝗷𝗲𝘀𝘁 𝗱𝘇𝗶ś 𝗯𝗮𝗿𝗱𝘇𝗼 𝗸𝗼𝗻𝗸𝗿𝗲𝘁𝗻𝗲 ć𝘄𝗶𝗰𝘇𝗲𝗻𝗶𝗲 𝘇 𝗸𝗿𝘆𝘁𝘆𝗰𝘇𝗻𝗲𝗴𝗼 𝗺𝘆ś𝗹𝗲𝗻𝗶𝗮."
I jeszcze jedno - coś, co wydaje się oczywiste, ale bywa pomijane. Edukacja klimatyczna nie może zostawiać ucznia z samym katalogiem zagrożeń. Dr Ochwat szczególnie poleca książkę Justyny Sucheckiej "Young Power! 30 historii o tym, jak młodzi zmieniają świat", bo pokazuje młodych ludzi jako sprawcze jednostki. Takie, które nie poddają się uczuciu bezradności, ale działają.
„𝐖𝐢𝐞𝐝𝐳𝐚 𝐩𝐫𝐳𝐲𝐫𝐨𝐝𝐧𝐢𝐜𝐳𝐚 𝐦ó𝐰𝐢 𝐧𝐚𝐦, 𝐜𝐨 𝐝𝐳𝐢𝐞𝐣𝐞 𝐬𝐢ę 𝐳 𝐤𝐥𝐢𝐦𝐚𝐭𝐞𝐦, 𝐚 𝐡𝐮𝐦𝐚𝐧𝐢𝐬𝐭𝐲𝐤𝐚 𝐩𝐨𝐦𝐚𝐠𝐚 𝐳𝐫𝐨𝐳𝐮𝐦𝐢𝐞ć, 𝐣𝐚𝐤 𝐨 𝐭𝐲𝐦 𝐦𝐲ś𝐥𝐢𝐦𝐲, 𝐣𝐚𝐤 𝐨 𝐭𝐲𝐦 𝐨𝐩𝐨𝐰𝐢𝐚𝐝𝐚𝐦𝐲 𝐢 𝐜𝐨 𝐳 𝐭ą 𝐰𝐢𝐞𝐝𝐳ą 𝐫𝐨𝐛𝐢𝐦𝐲 𝐝𝐚𝐥𝐞𝐣."
Moduł klimatyczny to nie tylko nauki ścisłe. To też język, historia, etyka i literatura. Całe szczęście.
Więcej inspiracji można znaleźć w publikacji: Więcej-niż-tylko-ludzkie lekcje języka polskiego. Edukacja polonistyczna w czasach kryzysu klimatycznego - do pobrania/kupienia: https://monograph.us.edu.pl/index.php/wydawnictwo/catalog/book/PN.4222