02/10/2025
Historia polskich organizacji naukowych i edukacyjnych obfituje w przykłady inicjatyw, które – mimo trudnych okoliczności politycznych, społecznych i finansowych – podejmowały dzieło wspierania młodzieży, szerzenia oświaty i umacniania ducha narodowego. Jednym z takich wzorcowych przedsięwzięć było Stowarzyszenie Pomocy Naukowej w Paryżu, działające od 1868 roku w środowisku emigracyjnym.
Stowarzyszenie to, powołane przez wybitnych działaczy i uczonych polskich, stawiało sobie za cel nie tylko materialną pomoc młodzieży pobierającej nauki za granicą, lecz także troskę o narodowy charakter jej wychowania. Poprzez organizację wykładów w języku polskim, wspieranie twórczości naukowej i literackiej, a także rozwijanie kontaktów między rodakami w kraju i na emigracji, tworzyło ono most łączący polską tradycję intelektualną z dorobkiem Zachodu .
Działalność Stowarzyszenia opierała się na kilku filarach:
• wzajemnej pomocy i solidarności – gromadzeniu funduszy ze składek i darów, aby umożliwić młodzieży zdobycie wykształcenia,
• pielęgnowaniu języka i kultury narodowej – publikacjach, odczytach i wydawnictwach naukowych w języku ojczystym,
• łączeniu wiedzy krajowej i zagranicznej – korzystaniu z postępu nauki, sztuki i rzemiosła na Zachodzie dla wzbogacenia życia intelektualnego w Polsce,
• służbie społecznej – traktowaniu nauki jako narzędzia budowania świadomości, wolności i znaczenia narodu .
Fundacja Sapere Aude Incipe powstaje w duchu tej tradycji. Jej nazwa – „Miej odwagę być mądrym, zacznij!” – odwołuje się do idei oświeceniowej odwagi w poznawaniu prawdy i działania na rzecz dobra wspólnego. Tak jak przed 150 laty w Paryżu, także dziś potrzebujemy instytucji, która:
• wspiera rozwój intelektualny młodych ludzi,
• tworzy przestrzeń dla badań, dialogu i wymiany myśli,
• czerpie z najlepszych wzorców przeszłości, ale kieruje wzrok ku przyszłości,
• łączy międzynarodowy dorobek wiedzy z troską o polską kulturę i język.
Inspiracja płynąca ze Stowarzyszenia Pomocy Naukowej pokazuje, że nawet w najtrudniejszych czasach można znaleźć siłę do działania, a praca nad rozwojem nauki i oświaty jest jednym z najpewniejszych fundamentów trwania narodu.
Fundacja Sapere Aude Incipe pragnie kontynuować to dziedzictwo, podejmując zadanie wspierania edukacji, nauki i kultury w Polsce i poza jej granicami, wierna przekonaniu, że „praca, nauka i wzajemna pomoc są dźwignią życia narodowego”
