26/05/2026
„Lutomierski sztetl” – przywróciliśmy pamięć o naszych dawnych sąsiadach
Są takie chwile, kiedy historia małych miasteczek upomina się o swoje miejsce w naszych sercach. W minioną niedzielę, 24 maja 2026 r., aula Salezjańskich Szkół Muzycznych w Lutomiersku stała się przestrzenią niezwykłego spotkania – spotkania z przeszłością, która przez lata pozostawała w cieniu, zepchnięta na margines lokalnej pamięci.
Wraz z pasjonatami lokalnej historii oraz licznie przybyłymi mieszkańcami i sympatykami, upamiętniliśmy przedwojenną społeczność lutomierskich Żydów. Społeczność, która w XVIII-XIX i początkach XX wieku współtworzyła to miasto, a której historia zakończyła się tragicznie w obozie zagłady Kulmhof w 1942 roku. Pozostały po niej jedynie okruchy pamięci – ale tej niedzieli udowodniliśmy, że te okruchy mają dla nas bezcenną wartość.
Wyjątkowe, duchowe wsparcie przekazał nam Ksiądz Kardynał Grzegorz Ryś, Metropolita Krakowski, który skierował do uczestników spotkania głęboki i ważny list, podkreślający wagę pamięci o naszych Starszych Braciach w wierze.
To niezwykłe przedsięwzięcie zrealizowaliśmy dzięki finansowaniu ze Stowarzyszenia Żydowski Instytut Historyczny w Polsce oraz nieocenionej współpracy z naszym partnerem projektu: Instytutem Tolerancji w Łodzi oraz partnerem merytorycznym: Centrum Badań Kultury Żydowskiej im. Chavy Rosenfarb Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Łódzkiego. Wsparcie w postaci udostępnienia przestrzeni do realizacji wydarzenia okazała nam również Dyrekcja Salezjańskich Szkół Muzycznych w Lutomiersku.
Jak ożywiliśmy historię Lutomierska?
Chcieliśmy, aby projekt „Lutomierski sztetl” przemawiał do współczesnych odbiorców wieloma językami – nauką, sztuką i muzyką:
• Członkini naszego Stowarzyszenia Dr hab. prof. UŁ Małgorzata Domagalska wygłosiła pasjonujący wykład „Lutomierski sztetl. Trzy wieki sąsiedztwa społeczności polsko-żydowskiej”, a Sylwia Michniewska przybliżyła nam fascynujące związki Lutomierska z Łodzią.
• Dzięki prezentacji dr. hab. inż. arch. Rafała Szrajbera z Politechniki Łódzkiej (wprowadzonej przez Prezesa Stowarzyszenia – Roberta Szczerbaniaka) zobaczyliśmy wirtualny model dawnej, drewnianej lutomierskiej synagogi z 1765 roku. To architektoniczne cudo, dzieło Beniamina Hilela z Łasku, spłonęło w 1915 roku, a jego makieta do dziś znajduje się w Paryżu – w niedzielę synagoga symbolicznie „powróciła” do domu.
• Podziwialiśmy niezwykłe prace malarskie dzieci ze Szkoły Podstawowej w Kazimierzu. Młodzi artyści odtworzyli lutomierską synagogę pod czujnym okiem Katarzyny Kołodziejczak-Kosteckiej oraz artysty plastyka Jakuba Stecyka.
• Antrakty muzyczne zapewnili nam Katarzyna Bednarek-Mogińska oraz Jarosław Pilarski. Całość zwieńczył poruszający koncert muzyki żydowskiej w aranżacji wspaniałych Artystek: Pani Marii Uptas-Michalak oraz Pani Magdaleny Szymańskiej-Rybickiej.
Razem zrobiliśmy wspólnie wielki krok w stronę prawdy o tożsamości naszego miasteczka!
Dziękujemy każdemu z Was – mieszkańcom i sympatykom Lutomierska – za Waszą obecność, wrażliwość i serce włożone w budowanie tej wspólnej przestrzeni pamięci.
Zapraszamy do obejrzenia pełnej fotorelacji z tego wydarzenia! 📸👇
Stowarzyszenie Żydowski Instytut Historyczny w Polsce
Instytut Tolerancji
Centrum Badań Kultury Żydowskiej im. Chavy Rosenfarb
Salezjańskie Szkoły Muzyczne w Lutomiersku
