01/01/2026
🥳 Pierwszego dnia każdego roku wygasają autorskie prawa majątkowe twórców, którzy zmarli 70 lat wcześniej. Ich dzieła stają się wspólnym dobrem i mogą być wykorzystywane bez żadnych ograniczeń. Wśród autorów znajdują się m.in.:
👉 Paul Claudel - francuski poeta, dramaturg i eseista, związany z nurtem katolickiego modernizmu. Jego twórczość łączyła symbolizm z refleksją religijną i metafizyczną; odegrał istotną rolę w odnowie dramatu poetyckiego we Francji.
👉 James Dean - amerykański aktor filmowy, jedna z ikon kultury popularnej XX w. Zyskał światową sławę dzięki rolom w filmach "Na wschód od Edenu", "Buntownik bez powodu" oraz "Olbrzym". Symbolizował bunt młodego pokolenia lat 50.
👉 Albert Einstein - jeden z najwybitniejszych uczonych w dziejach nauki, fizyk teoretyczny, twórca szczególnej i ogólnej teorii względności. Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki (1921) za wyjaśnienie zjawiska efektu fotoelektrycznego. Jego prace w sposób zasadniczy zmieniły rozumienie pojęć czasu, przestrzeni, grawitacji oraz struktury Wszechświata.
👉 George Enescu - rumuński kompozytor, skrzypek i dyrygent o międzynarodowej renomie, łączący tradycję późnoromantyczną z elementami folkloru.
👉 Stanisław Górski - polski malarz i portrecista. Specjalizował się w technice pastelu; znany przede wszystkim z portretowych studiów przedstawiających górali i góralek.
👉 Arthur Honegger - szwajcarski kompozytor, autor dzieł symfonicznych, oratoryjnych i scenicznych, m.in. "Pacific 231", "Król Dawid" i "Joanna d'Arc na stosie".
👉 Jerzy Kossak - polski malarz batalista, syn Wojciecha Kossaka. Kontynuator rodzinnej tradycji malarstwa historycznego i rodzajowego, w szczególności o tematyce militarnej.
👉 Fernand Léger - francuski malarz i teoretyk sztuki, związany z kubizmem i awangardą międzywojenną. Twórca charakterystycznego stylu inspirowanego nowoczesnością, techniką i estetyką maszyny. Jego dorobek miał istotny wpływ na rozwój sztuki nowoczesnej i powojennego modernizmu.
👉 Thomas Mann - niemiecki prozaik i eseista, laureat Literackiej Nagrody Nobla (1929). Uznawany za najwybitniejszego pisarza niemieckiego I poł. XX w.
👉 José Ortega y Gasset - hiszpański filozof, eseista i teoretyk kultury. Autor prac z zakresu filozofii życia, socjologii i krytyki nowoczesności, m.in. "Buntu mas".
👉 Rudolf Schlichter - niemiecki malarz, rysownik i pisarz, związany z nurtem Nowej Rzeczowości.
👉 Tadeusz Sygietyński - polski kompozytor, dyrygent, choreograf i pedagog. Współzałożyciel (z Mirą Zimińską-Sygietyńską) oraz wieloletni kierownik artystyczny Państwowego Zespołu Ludowego Pieśni i Tańca "Mazowsze". Odegrał zasadniczą rolę w instytucjonalizacji i artystycznym opracowaniu polskiego folkloru muzycznego w XX w.
👉 Yves Tanguy - francuski malarz, jeden z czołowych przedstawicieli surrealizmu. Tworzył charakterystyczne, biomorficzne pejzaże o iluzjonistycznej przestrzeni i precyzyjnej technice malarskiej, pozbawione jednoznacznych odniesień narracyjnych.
👉 Aleksander Zelwerowicz - polski aktor i reżyser teatralny, dyrektor teatrów oraz pedagog.
👌 Więcej nazwisk znajdziesz na stronie: https://en.wikipedia.org/wiki/2026_in_public_domain Tam też szczegółowe informacje na temat różnic w prawie poszczególnych krajów. Skrótowo:
👉 w Europie standardem jest okres ochrony wynoszący 70 lat po śmierci twórcy;
👉 w USA system jest bardziej złożony: dla dzieł współczesnych obowiązuje co do zasady również 70 lat po śmierci autora, natomiast dla dzieł starszych kluczową rolę odgrywa data publikacji (w 2026 do domeny publicznej weszła np. powieść "Gdy leżę, konając" Williama Faulknera oraz pierwsze wersje postaci psa Pluto);
👉 z kolei w innych regionach świata spotyka się zarówno krótsze okresy ochrony, np. 50 lat od śmierci autora w części państw Afryki, Azji i Ameryki Południowej (tam właśnie została uwolniona twórczość Hannah Arendt, Marii Dąbrowskiej czy Dmitrija Szostakowicza), jak i rozszerzoną ochronę w drodze umów międzynarodowych.
👉 Czyli to, co jest objęte domeną publiczną w jednym państwie, niekoniecznie pozostaje wolne od ochrony w innym porządku prawnym.
📷 Fernand Léger, Trzy kobiety (1921-1922), zbiory MoMA The Museum of Modern Art
🙏 W grudniu zakończyłem realizację grantu Fundacji Lanckorońskich, dzięki któremu przez ostatnie lata działałem na rzecz otwierania kultury i nauki. Jeśli uważasz, że moja praca jest użyteczna i nadal potrzebna w 2026 roku, możesz postawić mi kawę: https://buycoffee.to/otwartydostep Dzięki!
