22/01/2026
Wyjaśnienia Jana Kozakowskiego rzecznika Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Krakowie w sprawie Pałacyku pod Pszczółką z dnia 22 stycznia 2026. Odpowiedz na pismo Stowarzyszenia Artystów fabs, 34-608 Kamienica Zbludza 73
Szanowna Pani,
poniżej ślę odpowiedzi na Pani pytania, tj.:
1. "Jak to w ogóle jest możliwe, że rozpoczął się proces wyburzania Pałacyku Pod Pszczółką?"
Pozwolenie na rozbiórkę wydaje organ administracji architektoniczno-budowlanej. Budynek figuruje w wojewódzkiej ewidencji zabytków, która nie stanowi ustawowej formy ochrony zabytków. Zgodnie z przepisami ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, kompetencje konserwatora zabytków, w przypadku wojewódzkiej ewidencji, ograniczają się do zakresu archeologii, tj. określenia czy w danej lokalizacji występują stanowiska archeologiczne.
2. "Dlaczego budynek [...] nie figuruje w rejestrze zabytków ani w miejskiej/gminnej ewidencji zabytków?"
Wpis do rejestru zabytków jest wysokiej rangi formą ochrony, przeznaczoną dla zabytków szczególnie reprezentatywnych lub ponadprzeciętnych w swojej kategorii. Obowiązkiem wojewódzkiego konserwatora zabytków jest zachowanie standardów rejestru poprzez wnikliwą weryfikację czy zabytek, którego wpis do tegoż rejestru się rozważa, rzeczywiście reprezentuje wartości o których mowa.
Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Krakowie wszczął w dniu 02.04.2025 r. z urzędu postępowanie w sprawie wpisu do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego tzw. Pałacyku pod Pszczółką przy ul. Matki Boskiej Bolesnej 15 w Limanowej. W trakcie prowadzonego postępowania do akt sprawy włączono pismo Krajowego Ośrodku Badań i Dokumentacji Zabytków, poprzednika prawnego Narodowego Instytutu Dziedzictwa, będącego wyspecjalizowaną instytucją, opracowującą opinie i ekspertyzy dotyczące ochrony dóbr kultury na rzecz organów administracji, w tym wojewódzkich urzędów ochrony zabytków, wystosowane na prośbę Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Krakowie, delegatury w Nowym Sączu, z dnia 09.06.2010 r., o treści: „W odpowiedzi na pismo […] w sprawie ewentualnego wpisania do rejestru zabytków budynku (elewacji budynku), położonego […] przy ul. Matki Boskiej Bolesnej 15 w Limanowej, Regionalny Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków w Krakowie, po przeprowadzeniu wizji lokalnej i kwerendy bibliograficznej stwierdza, co następuje: 1. wg informacji Prezesa Banku Spółdzielczego w Limanowej, budynek został wzniesiony w latach 20. XX w., jako siedziba Kasy Stefyczka; 2. W 2000 r. w budynku przeprowadzono remont oraz modernizację – adaptację poddasza na cele użytkowe (dotąd poddasze nie było użytkowane), wymianę okien na plastikowe, nowe podziały wnętrz parteru i piętra, remont elewacji oraz kolumn podtrzymujących ganek. Spowodowało to gruntowne przekształcenie obiektu i zatarcie cech zabytkowych; 3. Naszym zdaniem, w obecnej postaci obiekt nie przedstawia istotnych wartości artystycznych i historycznych, jako przykład budownictwa z epoki i z tego względu nie kwalifikuje się do wpisania do rejestru zabytków w myśl przepisów Ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami; 4. Wyjaśnienie względów historycznych i roli budynku, jako dawnej siedziby Gestapo i UB [Urzędu Bezpieczeństwa] leży w kompetencjach IPN [Instytutu Pamięci Narodowej]. Ewentualne upamiętnienie miejsca kaźni wymaga zaangażowania Wojewódzkiego Komitetu Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, działającego w oparciu o inne, niż Urząd Konserwatorski regulacje ustawowe”.
Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Oddział w Krakowie, pismem z dnia 29.11.2019 r. poinformował, że „obiekt ten [tzw. Pałacyk pod Pszczółką] był uwzględniony w szerszym programie ewidencyjno-edukacyjnym Instytutu Pamięci Narodowej »Śladami Zbrodni«. Efektem programu jest publikacja Śladami zbrodni. Przewodnik po miejscach represji komunistycznych lat 1944-1956 (Warszawa 2013), w której na s. 181-182 opisany został PUBP/PUdsBP [Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego/Powiatowy Urząd ds. Bezpieczeństwa Publicznego] w Limanowej. W sprawie zbrodni popełnionych przez funkcjonariuszy UB na terenie tegoż Urzędu było prowadzone przez Oddziałową Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Krakowie śledztwo […]. Śledztwo to zostało umorzone. Pion poszukiwawczo-identyfikacyjny Oddziału IPN w Krakowie wspólnie z Oddziałową Komisją Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Krakowie planuje przeprowadzić w 2020 r. sondażowe badania, mające na celu ustalenie, czy w piwnicach budynku i ewentualnie na podwórzu nie zachowały się nielegalne pochówki ofiar zbrodni komunistycznych. W przypadku, gdyby wcześniej podejmowane były na tym terenie poważniejsze prace remontowe, ewentualnie wyburzenie budynku, Oddział będzie starał się o możliwość prowadzenia nadzoru nad tymi pracami. Nie wykluczamy również działań mających na celu upamiętnienie ofiar popełnianych w tym miejscu zbrodni, w formie tablicy pamiątkowej. W przypadku działek ewidencyjnych 463/4 i 463/1 Oddział IPN w Krakowie nie prowadził i nie planuje obecnie podejmowania żadnych działań”.
Poza przytoczonym pismami, do akt postępowania dołączono ilustracje archiwalne oraz wyniki kwerendy archiwalnej. Przeprowadzone oględziny budynku potwierdziły stan, opisany w 2010 r. przez Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków, tj. daleko idące współczesne przekształcenia budynku. W świetle pozyskanej wiedzy o historycznych formach „pałacyku” stwierdzono, że nie zachowała się znacząca część detalu architektonicznego elewacji zewnętrznych, degradacji uległy też wnętrza, z których usunięto elementy wystroju. W wyniku oględzin stwierdzono, że budynek w obecnym stanie zachowania nie przedstawia znaczących wartości artystycznych, nie sposób uznać go także za autentycznie zachowany zabytek, a to właśnie stopień zachowania oryginalnej substancji jest jednym z najważniejszych walorów zabytków.
Co do wydarzeń historycznych – sam związek z wydarzeniami, które miały miejsce w wybiórczym okresie historii budynku tj. Polska komunistyczna, bez zachowanej nieprzekształconej substancji historycznej budynku, mogącej być rzeczywistym „świadkiem” wydarzeń historycznych, a zatem „nośnikiem” wartości niematerialnych, nie jest wystarczającym argumentem, przemawiającym za wpisem do rejestru zabytków, wobec braku pozostałych wartości zabytku. Ochroną miejsc pamięci oraz badaniem wydarzeń, które miały związek z działalnością służb komunistycznych, nazistowskich czy prześladowań zajmuje się Instytut Pamięci Narodowej. IPN pomimo wielu zgłoszeń ze strony wojewódzkiego konserwatora zabytków, nie podjął działań w tym zakresie.
Postępowanie zostało zakończone wydaniem przez Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie decyzji z dnia 12.01.2026 r. o nie wpisaniu tzw. Pałacyku pod Pszczółką w Limanowej do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego, ze względu na brak ponadprzeciętnych lub szczególnie reprezentatywnych dla zabytku swojej kategorii, tj. dzieła architektury doby historyzmu, wartości historycznych, artystycznych lub naukowych.
Z informacji posiadanych przez Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Krakowie wynika, że Miasto Limanowa nie prowadzi gminnej ewidencji zabytków.
3. "Dlaczego WKZ nie przekazał Gminie Limanowa wykazu zabytków, alby ta utworzyła gminną ewidencję zabytków? Dlaczego WKZ nie wymagał od miasta Limanowa takiej ewidencji wbrew nakazowi ustawy?; 4. Czy WKZ wysłał do Urzędu Miasta w Limanowej pismo z wykazem zabytków WUOZ w Krakowie z Pałacykiem Pod Pszczółką? [...] Jeśli tak, to kiedy?"
Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Krakowie, Delegatura w Nowym Sączu, na przestrzeni lat wielokrotnie upominał pisemnie Gminę Limanowa o sporządzeniu gminnej ewidencji zabytków. W dniu 21.05.2021 r., pismem znak: DNS-II.5140.4.2021.MM.1 przekazał do Urzędu Miejskiego w Limanowej kartę ewidencyjną budynku przy ul. Matki Boskiej Bolesnej 15 w Limanowej z prośbą o włączenie budynku do gminnej ewidencji zabytków. W świetle obowiązujących przepisów wojewódzki konserwator zabytków nie ma możliwości prawnych ani narzędzi do wywierania presji na Gminę w celu sporządzenia gminnej ewidencji, ani do wyciągania konsekwencji z powodu jej braku. Dodatkowo należy wskazać, że gminna ewidencja nie jest formą ochrony zabytków w świetle ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, nabywa ochronę w momencie wydana decyzji o warunkach
zabudowy lub utworzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, który wprowadza regulacje m.in. odnośnie obiektów ujętych w gminnej ewidencji.
Z wyrazami szacunku,
Jan Kozakowski
