10/05/2026
📢 „Same prawa niczym są, jeżeli nie ma władzy, która by je wykonywała”.
— Stanisław Staszic, „Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego” (1787)
To nie są tylko słowa. To potężny manifest i zarazem motto naszego najnowszego projektu: „Hrubieszowskie Szklane Domy. Testament Staszica jako fundament nowoczesnego społeczeństwa”.
📖 Głównym celem naszej inicjatywy jest wydanie wyjątkowego, regionalnego albumu. Ta prestiżowa publikacja w całości poświęcona jest postaci Stanisława Staszica i jego rewolucyjnemu testamentowi! Słowo „testament” ma tu zresztą wymiar podwójny. Z jednej strony to autentyczny, historyczny dokument z 1826 roku, w którym Staszic ostatecznie przekazał i zabezpieczył hrubieszowskie dobra. Z drugiej – i to dla nas kluczowe – to metafora: jego ideologiczna spuścizna, gotowy drogowskaz dla następców i ponadczasowa instrukcja, jak poprzez odważne działania budować nowoczesne, sprawiedliwe społeczeństwo. W albumie chcemy połączyć tę fascynującą narrację historyczno-literacką ze współczesną, artystyczną fotografią.
I tutaj mamy wielką prośbę do Was! 📸
Zachęcamy pasjonatów fotografii do uwieczniania śladów dziedzictwa Stanisława Staszica i przesyłania autorskich kadrów na adres: [email protected]. Szukamy zdjęć miejsc, budynków (np. pozostałości po infrastrukturze TRH), symboli i inicjatyw, które stanowią żywy pomnik jego nowatorskiej wizji. Uwaga: nie zbieramy ogólnych widoków czy pejzaży Ziemi Hrubieszowskiej! Zależy nam na konkretnym, artystycznym uchwyceniu staszicowskich fundamentów naszego regionu.
(Z góry ogromnie dziękujemy za każdą nadesłaną fotografię. Zastrzegamy jednak dyskretnie, że ze względu na ściśle limitowaną objętość albumu, skontaktujemy się wyłącznie z autorami najpiękniejszych prac, które ostatecznie trafią na jego karty).
Dlaczego właśnie Staszic? Bo dzisiejsza Polska Wschodnia to nie żaden zapomniany, historyczny skansen, lecz dumne dziedzictwo wielkich prekursorów i prawdziwa kolebka innowacji! To tutaj śmiałe idee zamieniano w czyny. Najpierw Jan Zamoyski, budując potęgę swojego rodu i nowocześnie reformując edukację oraz gospodarkę, a później zafascynowany nim Stanisław Staszic (to przecież z jego dzieła o Zamoyskim pochodzi nasze dzisiejsze motto!), udowadniali, że to stąd wychodzą impulsy wyprzedzające całą epokę.
Ponad sto lat zanim Stefan Żeromski opisał swoją literacką, utopijną wizję „Szklanych domów”, Stanisław Staszic po prostu je w rzeczywistości budował. Założone przez niego Towarzystwo Rolnicze Hrubieszowskie (TRH) udowodniło, że to, co gdzie indziej uważano za mrzonkę, u nas potrafiło doskonale działać. Zamiast pańszczyzny – wolni dzierżawcy. Zamiast wyzysku – własna Kasa Pożyczkowa, opieka medyczna i budowa murowanych domów.
Jednak największa rewolucja zaszła w umysłach, tworząc na naszej ziemi prawdziwy fenomen edukacyjny. Podczas gdy w reszcie Królestwa Polskiego wiejski analfabetyzm sięgał porażających 90%, w dobrach TRH Staszic zbudował szkoły i wprowadził powszechny obowiązek szkolny, w całości finansowany przez Towarzystwo! Dzięki temu analfabetyzm został tu drastycznie zredukowany, stanowiąc niespotykany wręcz skok cywilizacyjny.
🤔 Zostawiamy Was dziś z refleksją, płynącą prosto z naszego motta:
Co by było, gdyby wszystkie genialne, innowacyjne pomysły trafiały zawsze na ludzi, którzy potrafią je z taką żelazną determinacją wykonywać?
Historia TRH – struktury, która przetrwała zabory, wojny i światowe kryzysy aż do 1945 roku – bezsprzecznie udowadnia jedno: te słynne „Szklane domy” to nie był tylko literacki mit. To był realny, niezwykle nowoczesny plan, który na naszej, wschodniej ziemi po prostu stał się faktem! ✨
Obserwujcie nasz profil – wkrótce więcej informacji o dacie premiery albumu!
