19/10/2026
W ubiegły piątek 16.10.2026 gościliśmy u nas prof. Jacka Friedricha z wykładem „Walka obrazów w międzywojennym Gdańsku”.
O ile przez większą część wieku XIX Gdańsk traktowany był przez Polaków jako raczej egzotyczny element nostalgicznej wizji dawnej Rzeczpospolitej, o tyle na przełomie stuleci, wraz z nasileniem antypolskiej polityki Niemiec, a w konsekwencji także z rozwojem nowoczesnego polskiego nacjonalizmu, Gdańsk zaczął zajmować coraz ważniejsze miejsce w polskiej świadomości. O konieczności włączenia Gdańska, a nawet Królewca w granice odrodzonego w przyszłości państwa polskiego pisali choćby Roman Dmowski (w 1901 r.) czy Maria Konopnicka (w 1904 r.). Nic dziwnego, że kwestia Gdańska została podniesiona jako czołowe zagadnienie przez polską delegację na rokowania paryskie, kończące I wojnę światową. Jak wiadomo, na mocy Traktatu Wersalskiego utworzono Wolne Miasto Gdańsk rozpięte politycznie i ekonomicznie pomiędzy Niemcami a Polską. Ta specyficzna sytuacja powodowała bezustanne tarcia i napięcia na różnych płaszczyznach skomplikowanej gdańsko-polsko-niemieckiej rzeczywistości.
Owe napięcia, a zwłaszcza sprzeczne wizje polityczne i historyczne, ujawniały się również w ówczesnej kulturze wizualnej Gdańska. Przyjrzymy się zatem wytworom malarstwa, rzeźby czy architektury, ale również drukom propagandowym, pocztówkom, znaczkom pocztowym, banknotom, numizmatom, jeśli tylko były one wprzęgnięte w ideologiczny konflikt polsko-niemiecki, ale także wewnątrzniemiecki, w którym konserwatywne wizje polityczne i estetyczne zderzały się z wizjami progresywnymi.
Wiele z powstających wówczas wyobrażeń swymi korzeniami sięgało jeszcze poprzedniego stulecia, pojawiały się wszakże również ujęcia nowe. Jedne i drugie tworzyły złożoną tkankę gdańskiej ikonosfery w międzywojniu. Prezentacja i próba zrozumienia owych wyobrażeń będzie celem naszego spotkania.
Jacek Friedrich, historyk sztuki. Absolwent historii sztuki na Uniwersytecie Jagiellońskim, doktorat na Uniwersytecie Gdańskim (2000), habilitacja na Uniwersytecie Jagiellońskim (2019). Profesor w Instytucie Historii Sztuki Uniwersytetu Gdańskiego. W latach 2013-2020 dyrektor Muzeum Miasta Gdyni. W latach 2020-2024 dyrektor Muzeum Narodowego w Gdańsku. Autor kilku książek, m. in. „Gdańskie zabytki architektury do końca XVIII wieku (1995, 2 wyd. 1997); „Odbudowa Głównego Miasta w Gdańsku w latach 1945-1960” (2015); „Walka obrazów. Przedstawienia wobec idei w Wolnym Mieście Gdańsku” (2018). Autor książek dla dzieci, m.in. „Gdańsk dla młodych podróżników” (2005, 3. wyd. 2023) oraz „Z Brugii do Gdańska. „Sąd Ostateczny” Hansa Memlinga” (2017). Odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi za udział w ratowaniu zabytków podczas pożaru kościoła św. Katarzyny (2008).
