09/05/2026
JOINT STATEMENT
An Matadong nga Transisyon ha Enerhiya Kinahanglan Ada ha Kasingkasing han Pagbaton han ASEAN ha Krisis ha Middle East
Cebu, Mayo 6, 2026 – San-o an ika-48 nga ASEAN Summit (Mayo 7–8, 2026) ha Cebu, Pilipinas, an Bantay Kita – Resource Justice Network Philippines, Publish What You Pay (PWYP) Indonesia – Resource Justice Network Indonesia, ngan Resource Justice Network Asia Pacific (RJN-AP) nagtatawag ha mga lider han ASEAN nga hatagan hin prayoridad an usa nga Matadong ngan Inklusibo nga Transisyon ha Enerhiya (Just and Inclusive Energy Transition o JIET) ha tiarabot nga Pamahayag han mga Lider (Leaders’ Statement).
An nagpapadayon nga samok ha Middle East, labi na an tensyon ha butnga han Iran ngan US, nag-ulang ha suplay han lana ha bug-os nga kalibutan pinaagi han Strait of Hormuz, nga nagdadara hin haros 20% han suplay han kalibutan. Ini nga pagsaka han presyo han enerhiya direkta nga nagbabahad ha seguridad ha pagkaon ngan enerhiya, nagpapamahal han plete ngan raga han mga kagamitan, ngan nagbubutang ha peligro han panginabuhi han minilyon nga pinaka-pobre nga katawhan ha ASEAN. Kondi, an baton nga “energy security” nga nakatutok la ha fossil fuel, pagtirok hin lana, ngan pagpadagmit han mga proyekto ha natural gas in may peligro nga maggapos ha rehiyon ha maiha nga pagdepende ha fossil fuel ngan pag-utro han mga modelo nga nakakaraot ha mga komunidad ngan ha kalibungan.
Gindugngan ni Beverly Besmanos, National Coordinator han Bantay Kita – Resource Justice Network Philippines, an pagka-importante hini tikang ha panlantaw han host nga nasud:
“An pagka-lider diri nasusukol ha pag-host hin summit; nasusukol ini ha kaisog nga proteksyunan an mga maugay o bulnerable. Diri makakasiring an Pilipinas nga nangunguna hira ha transisyon ha enerhiya samtang an aton katawhan nag-aantos ha pinakamahal nga bayad ha kuryente ha Asya ngan an aton mga tuna nga tinubyanan in ginlilimas para han mga ‘critical minerals.’ Nadiri kami nga maging ‘sacrifice zones’ para han ‘green ambitions’ han kalibutan. Nagpipirit kami nga an mga lider han ASEAN nga gumawas ha sirado nga purtahan han paghimo han Leaders’ Statement ngan isentro an tinuod nga eksperyensya han mga komunidad. Para ha amon, an transisyon magiging ‘matadong’ la kon i-demokratisa hini an enerhiya, igrespeto an amon katungod nga sumiring hin ‘diri’ ha maugay nga pagmina, ngan siguraduhon nga an pinakapobre nga mga pamilya diri amo an nagpapasan han bayad para han pagbalhin ngadto ha renewables.”
“Ini nga krisis diri la peligro ha suplay. Usa ini nga historikal nga oportunidad para ha ASEAN nga padagmiton an tinuod nga matadong nga transisyon ha enerhiya,” siring ni Aryanto Nugroho, Board Member han Resource Justice Network Asia Pacific ngan National Coordinator han PWYP Indonesia.
“Diri naton dapat tugutan nga ini nga krisis ha enerhiya magin rason para han mga bag-o nga proyekto ha fossil fuel nga nagtatapak han katungod han mga katutubo (Indigenous peoples) ngan mga lokal nga komunidad. An krisis ha enerhiya nga gin-aatubang han ASEAN nagpapakita nga an tinuod nga seguridad ha enerhiya dapat nakagamot ha ‘energy sovereignty’ pinaagi han renewable energy. Kondi, diri ini magiging matadong kon diri ginkikilala an mga frontline communities komo mga tag-iya hin katungod, labi na kay an ira mga tuna ngan katubigan amo an gintitikangan han mga materyales para han green technology,” dugang ni Angela Asuncion, Asia Pacific Coordinator han Resource Justice Network.
Ginhahangyo namon an mga Lider han ASEAN ha Cebu Summit nga:
1. Magbutang hin obligado nga JIET clause ha Leaders’ Statement, upod an target nga undangon an fossil fuels san-o mag-2030, ngan siguraduhon nga may transparency ha emisyon han sektor han pagmimina nga nakabutang ini ha NDC subay han Paris agreement nga 1.5 degrees celsius nga pangandoy.
2. Maghimo hin panrehiyon nga mekanismo para han transparency ngan traceability han mga kontrata ha mineral ngan enerhiya nga may kaupod nga Free, Prior, and Informed Consent (FPIC) ngan patas nga bahin han benepisyo nga masigurado nga an transition minerals inin diri tikang ha mga lugar nga may panalapas hin katungod hit katawhan ngan masigurado nga ang mga mineral mabubutang ngadto ha renewable energy projects ngan diri para non-decarbonization sectors sugad hin para militar, AI ngan data centers.
3. Pormal nga iupod an civil society, mga katutubo, ngan mga maugay o bulnerable nga grupo ha paghimo hin desisyon mahiunong ha enerhiya ngan pagmimina pinaagi hin mga opisyal nga mekanismo ngan laray hin buruhaton han ASEAN.
4. I-prayoridad an paghimo hin community-based renewable energy ngan padagmiton an usa nga ASEAN Power Grid nga tinuod nga “green.”
5. Magtukod hin Regional Just Transition Fund para suportahan an mga trabahador ha minahan ngan fossil fuel, mga katutubo, kababayin-an, parag-uma, mga mangingisda, ngan mga MSME's nga naapektaran hini nga transisyon.
An “Navigating Our Future Together” magigin may pulos la kon an pulong nga “together” (urupod) naglalakip han tingog han mga komunidad nga pinaka-naapektaran—diri la han gobyerno ngan mga korporasyon. An Cebu Summit kinahanglan magin dalan han pagbag-o: tikang ha depensa ngadto ha usa nga bisyon han transisyon ha enerhiya nga matadong ngan malungtaron para ha ngatanan nga tawo ha ASEAN.