27/04/2026
🎞️RECAP || 42nd PEOPLES` CORDILLERA DAY - ITOGON, BENGUET
Ti daga nagtaudan, Ti daga naiyanakan,
Puon iti pagbiagan, Dara ken biag ti puonan
📖Basaen | DEKLARASYON DI PAN-EESAAN DI UMILI SIN ITOGON, BENGUET
Idwani ay agew, Abril 22, 2026, selebraran mi nan People’s Cordillera Day. Wada kami id Poblacion, Itogon, Benguet tapno ibaga mi nan wada sin nemnem ya puso mi.
Adi mi layden nan panagdadael ya panangidadanes, ya nan panangkriminal di dadakkel ay korporasyon si small-scale mining (SSM) ay pagbiagan mi ya nan ad-ado ay kakailyan. Kondenaren mi met nan panagpatiliw, panagmulta, ya panangusar da si militar ya pulis tapno ipasardeng da na ay ubla.
Man-eesa kami ay tumakdeg ya mangbantay si ili mi. Adi mi kayat nan panag-akew da si mineral ay kinabaknang di daga mi.
Adi mi met layden nan Mining Act of 1995 ay mangsekkel ya manglimitar si kalintegan di SSM ay mangminas sin tawid ay kalutaan (Ancestral Domain). Ilaban mi nan daga, ubbog di danum, kababaeyan, ya panagminas ay katagoan mi.
Nabiag nan komunidad mi tan kultura mi et naitapi sin panagminas. Is nan “saga-ok” , wada nan panagbingay: lakay, nabakes, muyang, amin ay myembro di komunidad et maidawtan sin maala.
Isna Cordillera, wada et 106 ay aplikasyon di dadakkel ay minas (35% di daga). Adi mi layden nan inamag di Itogon-Suyoc Resources, Inc. (ISRI) ay APSA 103 si 581 ektarya (Dalicno, Ampucao, Poblacion, Virac). Maga di ustu ay konsultasyon ken FPIC; adu sin umili et adi da ammo na. Napili laeng di iipugaw ay kinatulag da. Inusar da pay nan “divide and rule” ya BBSB tapno maawis di kakailyan.
Nan Minahang Bayan Program ay insaad ay solusyon et adi umno si SSM. Nadagsen di rekisitos ya gastos, kaparehon di dadakkel ay minas, isu a lapped sinan bassit ay minero.
Nan nay da dadakke ay korporasyon kas BCI, ISRI, Philex, ya Lepanto et abusenda nan kinabaknang di daga. Nadadael nani lugar kas Mankayan ya Antamok: naopen pit, narigat di danum, ya wada peligro ti delubyo amed tay maid rehabilitasyon.
Ipanawagan mi sin gobyerno:
1. Suportaran di SSM tapno maiyala di balitok sin Bangko Sentral di Pilipinas, baken sinan black market.
2. Mensukisok, menkonsulta ta mangipasa si linteg ya programa ay makatulong si SSM, ken mangited si umno ay panagsanay.
3. Kaanen nan panangiklasipika ay ilegal di SSM.
4. Alaen nan umno ay buwis di foreign investors.
5. Isardeng nan panang red-tag sinan ipogaw ay mangilaban si kalintegan di umili.
6. Usisaen nan BBSB no umno ay makatulong wenno mangdadael si komunidad.
7. Respetoen di kalintegan di SSM sin ancestral domain.
8. Respetoen nan desisyon di umili ay inmun-una ay nanminminas sakbay di umali nan korporasyon.
